I SA/Go 170/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości podatkowe spółki jawnej w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 roku oraz styczeń i luty 2007 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z wezwaniem do uiszczenia, ustalonego na 500 zł, wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości podatkowe spółki jawnej w podatku od towarów i usług za grudzień 2006 roku oraz styczeń i luty 2007 roku skarżący J.G. złożył wniosek na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z powodu upadłości jego firm. Podał, że nie posiada żadnego majątku. Od marca 2012 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny, zaś od kwietnia 2013 r. nie przysługuje mu prawo do zasiłku z tego tytułu. Dodał, że mieszka wraz z żoną i pasierbem. Żona jest rolnikiem, lecz skarżący - jak oświadczył - nie zna wysokości jej dochodów. Dodał, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej "P.p.s.a.", do złożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony, zestawienia płatności otrzymanych przez żonę skarżącego w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego za lata 2011, 2012 i 2013 (wraz z odpisami decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), oświadczenia o nieruchomościach i wartościowych ruchomościach stanowiących własność żony, jak również oświadczenia samochodach posiadanych przez niego i żonę, przedłożył jedynie odpis decyzji o utracie prawa do zasiłku oraz odpis umowy wyłączającej w jego małżeństwie wspólność majątkową. Jednocześnie oświadczył, że - wobec wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej - nie wie nic o stanie posiadania żony, w tym: o stanie jej rachunków bankowych oraz wysokości dopłat. Dodał, że mieszka z żoną na podstawie obowiązującej dożywotnio umowy służebności mieszkania. Po rozpoznaniu wniosku PPF referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia przede wszystkim podniósł, że co prawda sam skarżący nie uzyskuje dochodów. Niemniej jednak ta okoliczność, w świetle innych oświadczeń skarżącego, nie może być uznana za samodzielną przesłankę uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Bowiem, jak sam stwierdził skarżący, mieszka z żoną prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Ponieważ sam nie uzyskuje dochodów przyjąć należy, że pozostaje on na utrzymaniu żony, która prowadzi gospodarstwo rolne. Nielogiczne i sprzeczne z zasadami wynikającymi z wiedzy i doświadczenia życiowego jest zatem, by skarżący nie wiedział nic o jej sytuacji majątkowej. W najmniejszym stopniu nie przekonuje o tym argument o rozdzielności majątkowej. Nie uchyla on bowiem prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wskazuje się wręcz, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Za okoliczność faktyczną stanowiącą kryterium rozstrzygające o takim obowiązku zgodnie przyjmuje się fakt pozostawania przez wnioskodawcę we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też niepozostawnia w separacji z małżonkiem, pomimo rozdzielności majątkowej (tak np. NSA w postanowieniach: z 25 października 2010 r. II FZ 492/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl , z 26 maja 2011 II FZ 180/11 niepubl., z 6 października 2004 r. GZ 71/04 ONSAiWSA z 2005 r. nr 1 poz. 8). W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że nieudowodnienie przez skarżącego, iż nie jest w stanie sfinansować kosztów sądowych z pomocą żony jest równoznaczne z niewykazaniem przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu powtórzył, że jego sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie kosztów postępowania, zaś żona odmówiła mu pomocy i udzielenia jakichkolwiek informacji o swoich dochodach. Jednocześnie wniósł o wyznaczenie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cyt. powyżej przepisu wynika, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie, czy to nastąpiło, należy do oceny Sądu. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd uznał, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozważając zasadność wniosku Sąd miał na uwadze przede wszystkim to, że osoby wspólnie zamieszkujące i wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe współkształtują sytuację finansową osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, Sąd rozpoznając sprawę przyznania prawa pomocy jest uprawniony do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące kondycję majątkową domowników i małżonka wnioskodawcy. Wskazać przy tym należy, że obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również wtedy, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi. Warto też dodać, że bez znaczenia przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku pozostaje moment powstania zobowiązania podatkowego, czy przed zawarciem umowy o rozdzielności majątkowej - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - czy już w trakcie obowiązywania ustroju rozdzielności. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania Sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma zatem ten skutek, że Sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Mając zatem powyższe na względzie Sąd postanowił jak w sentencji.