I SA/Go 177/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunków prawnych oraz odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P.R. złożył skargę na wymienione w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest nękany kontrolami, nie ma dostępu do firmowych dokumentów. Bez pomocy adwokata nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy. Zgodnie z zawartym w formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mieszka z synem, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Stałym wydatkiem jest spłata kredytów. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi skarżący poinformował, że jest żonaty jednak nie prowadzą z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a w małżeństwie ustanowiono rozdzielność majątkową. Nie przedstawił miesięcznych kosztów utrzymania swojej rodziny, tłumacząc, że mieszka w rodzinnym domu, wszystkie rachunki są na jego matkę i wujka, którzy są właścicielami nieruchomości. Wnioskodawca dokłada się do wody, prądu i podatku od nieruchomości – średniomiesięcznie 300 zł. Skarżący nadesłał również wyciąg z jednego konta bankowego (wskazując równocześnie, że posiada ich więcej jednak nie są związane one z prowadzeniem działalności gospodarczej i służą jedynie do opłacania rat kredytowych), kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów, zeznane podatkowe PIT-36L za 2017 r. oraz deklaracje VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2018 r. Z dokumentów tych wynika, że w 2017 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 791.246,77 zł i dochód 54.207 zł. Z kolei w pierwszym kwartale 2018 r. wartość sprzedanych towarów i usług wyniosła 255.845 zł Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że o zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). W ocenie orzekającego, przedstawiona przez skarżącego dokumentacja wskazująca wysokość przychodów jakie osiągnął w ostatnich trzech miesiącach, pozwala na ocenę, że skarżącego stać na opłacenie kosztów postępowania, a wygospodarowanie odpowiednich środków nie dokona się z uszczerbkiem, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jedyną opłatą niezbędną do zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że to po stronie osoby ubiegającej się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania leży obowiązek udowodnienia, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd czy referendarz sądowy rozpoznający wniosek w tym przedmiocie, nie może w sposób nieograniczony próbować ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie to skarżący powinien starać się wykazać, że jego sytuacja majątkowa jest rzeczywiście trudna, uniemożliwiająca poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący, pomimo wezwania, nie nadesłał wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, nie przedstawił również precyzyjnie sytuacji rodzinnej ani kosztów utrzymania własnej rodziny. W formularzu PPF wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z synem jednak z jego pisma z [...] maja 2018 r. wynika, że mieszka wraz z matką i wujkiem a sam dokłada się jedynie do rachunków na łączną kwotę 300 zł. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak jest również podstaw do przyznania skarżącemu na obecnym etapie postępowania adwokata. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie musi być obowiązkowo reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13, CBOSA). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.