I SA/Go 207/21
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2021-06-30
Skład orzekający: Dariusz Skupień, Anna Juszczyk-Wiśniewska, Zbigniew Kruszewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności rolnych, w sprzeczności z celami prawa wspólnotowego, może stanowić podstawę do odmowy przyznania tych płatności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR prawidłowo wykazały, iż skarżący wraz z powiązanymi podmiotami sztucznie stworzyli warunki wymagane do uzyskania korzyści z tytułu płatności rolnych, w sprzeczności z celami prawa wspólnotowego. Działania te polegały na multiplikacji podmiotów i sztucznym podziale areału gruntów w celu obejścia mechanizmów modulacji i degresywnych stawek płatności, co skutkowało odmową przyznania płatności na podstawie art. 60 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1306/2013.Stan faktyczny
Skarżący wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego o odmowie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) na rok 2018. Organy uznały, że skarżący wraz z powiązanymi spółkami i osobami fizycznymi sztucznie podzielili gospodarstwo rolne w celu obejścia limitów płatności i uzyskania wyższych kwot dopłat. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, w tym brak możliwości czynnego udziału w sprawie i niewłaściwą ocenę dowodów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. na rozprawie sprawy ze skargi Ł.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2018 oddala skargę w całości.
1. Pismem z [...] marca 2021 r. Ł.G. (skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego M.R-K., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: organ odwoławczy, Dyrektor Oddziału Regionalnego) z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: organ I instancji, Kierownik Biura Powiatowego) z dnia [...] listopada 2020r. nr [...] o odmowie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2018 (dalej: płatność ONW).
2. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynikał następujący stan sprawy.
2.1. Skarżący złożył wniosek o przyznanie o przyznanie płatności ONW na rok 2018 do działek rolnych o łącznym obszarze 125,42 ha.
2.2. Kierownik Biura Powiatowego, wymienioną na wstępie decyzją z [...] listopada 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanej płatności, uznając, że skarżący de facto nie prowadził gospodarstwa rolnego oraz, że działał w grupie spółek i osób fizycznych pozorujących odrębną działalność rolniczą na gruntach sztucznie podzielonego gospodarstwa rolnego, a celem tego zabiegu było uzyskanie zwiększonej kwoty płatności z licznych tytułów. Organ stwierdził, iż wszystkie jednostki produkcyjne tj. spółki powiązane osobowo i kapitałowo, zarządzane przez te same osoby, tworzyły w rzeczywistości jedno gospodarstwo, prowadzone przez osoby powiązane ze S.T. oraz J.G. Kierownik Biura Powiatowego uznał, iż takie elementy jak: struktura i powiązania organizacyjne poszczególnych podmiotów, struktura osobowa (te same osoby fizyczne oraz prawne występujące w imieniu rozmaitych podmiotów w odrębnych postępowaniach) świadczą o tym, że poszczególne podmioty występujące w 2018 r. o płatności zostały utworzone jedynie w celu uzyskania środków z Unii Europejskiej (również w ramach programów: płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ONW) z pominięciem ograniczenia co do deklaracji powierzchni i degresywnych stawek płatności. Kierownik Biura Powiatowego uznał, iż zaszły podstawy do stwierdzenia zamierzonej koordynacji pomiędzy powiązanymi podmiotami. Zorganizowanie kilku spółek kapitałowych przez tych samych udziałowców w realiach rozpoznawanej sprawy jest sztucznym działaniem w celu obejścia modulacji wynikającej z przepisów prawa ustanowionych w § 3 ust. 4 i 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 - dalej rozporządzenie ONW) oraz innych przepisach prawa (tożsame działki deklarowane do poszczególnych rodzajów pomocy finansowej) tj. art. 13 oraz art. 15 ust. 2 ustawy z 5 luty 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 2341 - dalej: u.p.s.w.b.), § 20 ust. 1 i 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U, z 2013 r., poz. 361 ze zm.; dalej: rozporządzenie PRŚ).
Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego uznał, że zaszły przesłanki do odmowy przyznania wsparcia przewidziane w art. 60 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 549, z późn. zm. - dalej: rozporządzenie nr 1306/2013).
2.3. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Potwierdził ocenę, że J.G. (ojciec skarżącego) oraz S.T. wykreowali szereg podmiotów tj. spółek prawa handlowego oraz gospodarstwa rolne formalnie prowadzone przez osoby fizyczne, w celu upozorowania prowadzenia przez te podmioty odrębnej działalności rolniczej. Grunty S.T. zostały podzielone i przypisane szeregowi osób fizycznych i prawnych tj. m.in. skarżącemu, który nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego, stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą, gdyż grunty, które zostały mu formalnie przypisane, podobnie jak grunty powiązanych spółek oraz osób fizycznych, w rzeczywistości zarządzane były przez S.T. i J.G.. Organ ocenił, że skarżący nie przedstawił przekonywujących dowodów pozwalających uznać go za wyodrębnionego, samodzielnego oraz działającego na własną rzecz, rachunek i ryzyko producenta rolnego.
Dalej wskazano że, o płatności na rok 2018 wystąpił szereg podmiotów: osób fizycznych (S.T., J.G. oraz jego dzieci: J.G. i Ł.G.) jak również spółek związanych bezpośrednio bądź pośrednio (poprzez szereg kolejnych spółek kapitałowych) z J.G. oraz S.T. (P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., T. sp. z o. o., D. sp. z o. o., T. sp. z o. o., L. sp. z o.o., T. sp. z o. o. oraz N. sp. z o. o. (aktualnie Z. sp. z o. o.).
Organ odwoławczy stwierdził, iż S.T. oraz J.G. w 2018 roku 2018 występowali w ww. spółkach jako: wspólnik, udziałowiec, prezes zarządu, prokurent etc.
Suma zgłoszonych obszarów zgłoszonych do płatności w roku 2018 przez wskazane spółki i osoby fizyczne, wyniosła 1 698,36 ha. Grunty zostały zgłoszone do: płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PRSK), płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013 - dalej: PRŚ), płatności ONW (PROW 2007 - 2013), jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności na zazielenianie (PZZ), płatności dodatkowej redystrybucyjnej (zwana dalej RDST), płatności do roślin strączkowych (zwana dalej PSTR), płatności dla młodych rolników (PMR: J.G. i Ł.G.), płatności - rolnictwo ekologiczne (RE).
Organ ustalił, że S.T. i J.G. mieli wyłączny wpływ na działalność spółek. Nikt inny nie zasiadał w ich zarządach jak również nikt inny nie posiada w nich bezpośrednio lub pośrednio istotnej części udziałów. Również w przypadku J.G. i Ł.G., ich gospodarstwa pozostawały w ścisłej zależności z osobami J.G. oraz S.T. Ustalono nadto, że gospodarstwa rolnego nie posiadał również J.G.. W ocenie organu odwoławczego J.G. oraz S.T. w sposób sztuczny dokonali multiplikacji podmiotów, w celu obejścia limitów kwotowych płatności obszarowych przysługujących jednemu gospodarstwu rolnemu.
W ocenie organu w/w podmiotom nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą (w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b Rozporządzenia nr 1307/2013 i art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 2018/1091).
W przypadku spółek, jak również osób występujących o dopłaty jako osoby fizyczne, stwierdzono brak podstawowych atrybutów odrębności pod względem technicznym, jak również kierowniczym. Spółki pozostawały pod wyłączną kontrolą S.T. i J.G. i były zarządzane w niemal identyczny sposób. Miały tych samych kontrahentów od których nabywały środki produkcji i którym zbywały płody rolne, korzystały z tych samych doradców rolnych, a księgowość zlecały temu samemu podmiotowi. Poza spółką R. sp. z o. o., nie miały jakiejkolwiek infrastruktury służącej do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, magazynów przechowalniczych, środków transportu, a wszystkie zabiegi i usługi są zlecane do podmiotów zewnętrznych (w tym podmiotów powiązanych ze S.T. i z J.G.). Z tych samych przyczyn statusu rolników prowadzących odrębne gospodarstwa rolne organ odmówił osobom fizycznym ubiegającym się o płatności.
Organ uznał, że grunty zgłaszane do płatności wchodziły w skład jednego organizmu gospodarczego - gospodarstwa rolnego zarządzanego przez J.G. i S.T.
Organ, dla wykazania tej tezy, przeanalizował historię ubiegania się o płatności przez poszczególne podmioty. Wskazał, że R. sp. z o.o. została zarejestrowana w KRS w dniu [...] sierpnia 2002 r. Ustalił, że spółka ta, w ramach rzeczowych aktywów trwałych, posiadała: grunty; budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu oraz inne środki trwałe. Wnioski obszarowe są składane przez tę spółkę od roku 2007. Od roku 2013 nastąpił znaczący spadek powierzchni zgłaszanej do płatności obszarowych przez spółkę R. sp. z o. o.
Dnia [...] maja 2013 r. zarejestrowano spółkę T. sp. z o. o., natomiast [...] października 2014 r. zarejestrowano P. sp. z o. o., które powstały z podziału R. sp. z o. o. (w trybie art. 529 § 1 ust. 4 k.s.h.). Zarówno w spółce T., jak również w spółce P., funkcję prezesa zarządu pełnił J.G. Natomiast udziałowcem tych spółek, poprzez inne spółki kapitałowe, był S.T.. Jak wynika z planu podziału z dnia [...] października 2013 r. spółki R. sp. z o. o., w ramach podziału składników majątku do P. sp. z o. o. przeniesiono jedynie grunty - natomiast pozostałe składniki tj. budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu i inne środki trwałe pozostały w spółce R. sp. z o. o. Jak wynika z kolei z bilansu T. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. spółka ta w zakresie aktywów trwałych również posiada jedynie grunty. Taka forma podziału spółki potwierdza w ocenie organu odwoławczego tezę, iż chodziło jedynie o rozdrobnienie areału gruntów pozostających w zasobach spółki R., w celu uzyskiwania wyższych płatności poprzez spółki nowo zawiązane, które nadal kierowane są przez zarząd i udziałowców spółki dzielonej. W kolejnych miesiącach i latach wyodrębnione zostały kolejne spółki, a jednocześnie działalność rolniczą podejmowały osoby fizyczne, nabywając jednocześnie prawa go gruntów zawiadywanych bezpośrednio lub pośrednio przez S.T. i J.G.
Badając, czy działalność skarżącego miała charakter rzeczywisty, organ wskazał, że żądał ona przyznania płatności do działki, prawo do których wynikało z: zawartych w 2015 r. umów dzierżawy 135,16 ha i 11,54 ha gruntów zawartych ze S.T. oraz zawartej z nim, również w 2015 roku umowy sprzedaży 4,60 ha gruntów.
Organ uznał, że treść ww. umów dzierżaw dowodzi pozorności tych czynności. Postanowiono tam bowiem, że roczna wysokość czynszu dzierżawy wynosi 1000 zł (za 135 ha) i 50 zł (za 11 ha), zatem wartość rażąco nie przystającą do realiów rynkowych, a kwota ta będzie płatna po zakończeniu dzierżawy tj. w dniu [...] lipca 2025 r.
Organ ustalił również, że skarżący nie posiadał żadnej infrastruktury rolniczej, w tym magazynów, maszyn, urządzeń i środków transportu. Wszystkie usługi agrotechniczne zlecał osobom trzecim. Organ ustalił również, iż spółki oraz osoby fizyczne zawarły niemal jednobrzmiące umowy o świadczenie usług rolniczych z podmiotami R. sp. z o. o. oraz R. sp. z o. o. tj. podmiotami powiązanymi bezpośrednio bądź pośrednio z S.T. oraz J.G. R. sp. z o. o. zobowiązała się do wynajmu na rzecz w/w podmiotów sprzętu rolnego do celów własnych związanych z usługami rolnymi świadczonymi na rzecz własną i swoich kontrahentów. Umowy najmu oraz aneksy w imieniu obu stron podpisał prezes obu spółek J.G. Organ uznał również za niewiarygodne oświadczenie o zaprzestaniu korzystania z usług agrotechnicznych od maja 2018 r. Z przedłożonych faktur wynikać bowiem miało, że skarżący po tym okresie korzystał z usług i to podmiotów związanych z wcześniejszymi usługodawcami.
Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał dalej, że wszystkie spółki oraz J.G., Ł.G., J.G. oraz S.T. podawali ten sam adres do korespondencji. Adresy zarówno siedzib spółek, jak i adresy do korespondencji przewijają się we wszystkich podmiotach prawa handlowego oraz wśród osób fizycznych, które zgłosiły do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Spółki i osoby fizyczne zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR wskazywały w roku 2018 miejsce swojej siedziby pod zasadniczym adresem: [...] (oprócz spółki Z. sp. z o. o.) będącym jednocześnie adresem, pod który należy kierować korespondencję dla wszystkich podmiotów - w tym osób fizycznych. Z. sp. z o. o. natomiast wskazywała adres swej siedziby w [...], tożsamy z siedzibą spółki Z. sp. z o. o. tj. podmiotu, który wydzierżawia działki na rzecz spółki L. sp. z o. o. Adres do korespondencji w przypadku spółek oraz osób fizycznych powiązanych z Panami: S.T. oraz J.G. był ten sam: [...] mimo, iż - jak wynika z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym - w październiku 2020 r. (wg wpisów w KRS) wszystkie spółki (poza Z. sp. z o. o.) zmieniły adres swojej formalnej siedziby na: [...]. W ocenie organu odwoławczego adres: [...], to jedynie formalna siedziba. wykreowana na potrzeby umiejscowienia siedziby podmiotu wnioskującego o płatności.
Organ odwoławczy, odnosząc się do ustaleń dotyczących kolejnych przekształceń prowadzących do sukcesywnego rozdrabniania gruntów należących do S.T. podkreślił, iż w obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom (tak jak mato miejsce w niniejszej sprawie), przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku nowo powołanych podmiotów nie ma miejsca.
W ocenie organu odwoławczego zamiarem J.G. i S.T., pod kontrolą których znajdowało się niemal 1700 ha gruntów uprawowych, kadra pracownicza oraz infrastruktura techniczna (maszyny i urządzenia rolnicze, budynki inwentarskie) było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa.
W roku 2018 spółki D. sp. z o. o., J. sp. z o. o., P. sp. z o. o., T. sp. z o. o. oraz P. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: J.G., Ł.G. i S.T., zgłosiły do płatności PRŚ, PRSK oraz RE obszar o powierzchni łącznej 450,63 ha.
Dyrektor Oddziału Regionalnego wyjaśnił, że od roku 2013 pierwsze spółki związane z J.G. złożyły wnioski o przyznanie płatności PRŚ na łączną powierzchnię 130,20 ha i na mocy wydanych decyzji skutecznie podjęte zostały 5-letnie zobowiązania rolnośrodowiskowe. Przyjmując do wyliczeń ograniczenia powierzchniowe, w przypadku zgłoszenia przez jeden podmiot do płatności PRŚ, płatności PRSK oraz płatności RE powierzchni obejmującej całość gruntów zgłoszonych 450,63 ha, przez w/w spółki oraz osoby fizyczne (powiązane z osobami S.T. oraz J.G.), tenże jeden podmiot otrzymały płatność tylko do powierzchni wynikającej z zobowiązania podjętego w 2013 r., w którym nie było limitów powierzchniowych, czyli do powierzchni 130,20 ha w wariancie 4.1 (62,92 ha R. sp. z o.o. + 67,28 ha T. sp. z o. o.). Przekładając powyższe na podłoże finansowe, organ odwoławczy wskazał, iż maksymalna kwota jaką otrzymałaby tenże podmiot wynosi 156.240,00 zł. Natomiast w przypadku zgłoszenia w 2018 r. gruntów o obszarze 450,63 ha przez 5 spółek i 3 powiązane osoby fizyczne - zgłoszenia mającego w ocenie organu odwoławczego celowy charakter, ukierunkowany wyłącznie na pozyskanie jak największej sumy m.in. płatności PRŚ, płatności PRSK oraz Płatności RE - po uwzględnieniu przepisów prawa wnioskowane płatności wyniosłyby 363.238,83 zł zatem o 206.998,83 zł więcej.
W przypadku płatności ONW w roku 2018 spółki: R. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., L. sp. z o. o. P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., D. sp. z o. o., T. sp. z o. o., P. sp. z o. o. oraz Z. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: Ł.G., J.G., J.G. oraz S.T. wystąpili o przyznanie pomocy finansowej do łącznej powierzchni 1605,47 ha (z czego na podstawie przepisów uwzględniających modulację powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosi 1229,07 ha). Organ odwoławczy wskazał, iż gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do tej powierzchni, to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha - przy czym dla strefy I o najniższej stawce płatności wynoszącej 179 zł/ha płatność ONW wyniosłaby 7.831,25 zł. W przypadku zgłoszenia gruntów o obszarze 1650,88 ha przez 10 spółek i 4 powiązane rodzinnie i biznesowo osoby fizyczne, z uwzględnieniem modulacji dla płatności ONW oraz uwarunkowań związanych z podjętymi nadmiarowo zobowiązaniami i przy stawce obowiązującej tylko dla strefy I płatność ONW wyniosłaby 118 544,51 zł, zatem o 110.713,26 zł więcej.
Badając korzyści płynące z podziału areału w odniesieniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, organ wyjaśnił, że składając jeden wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - przy konieczności stosowania współczynnika korygującego w przypadku przedmiotowych rodzajów pomocy finansowej - S.T. (J.G.) jako główny udziałowiec oraz prezes zarządu spółek otrzymałby płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 w mniejszej wysokości (z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 26 ust. 1 Rozporządzenia nr 1306/2013) niż kiedy po sztucznym podziale areału gruntów rolnych zgłaszanych do przyznania płatności wnioski o przyznanie płatności na rok 2018 złożyło kilka odrębnych podmiotów.
Złożenie 14 odrębnych wniosków przez 10 spółek oraz 4 osoby fizyczne, powiązane personalnie i kapitałowo, spowodowało, iż w przypadku płatności RDST pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: (14 x 27 ha x 178,01 zł/ha) = 67 287,78 zł. Natomiast zgłoszenie całości gruntów przez jeden podmiot w jednym wniosku spowodowałoby, iż należna płatność RDST wynosiłaby zaledwie 4 806,27 zł.
W przypadku płatności PMR (zgłosili J.G. 53,80 ha oraz Ł.G. 125,43 ha) - przy uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 13 u.p.s.w.b. i zgłoszeniu przez dwa odrębne podmioty pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: 50 ha x 2 x 175,62 zł/ha = 17 562,00 zł., zatem o 8 781,00 zł więcej niż w wypadku jednego podmiotu.
W zakresie płatności PSTR podmioty powiązane ze S.T. i J.G., zgłosiły w roku 2018 działki rolne o łącznej powierzchni 135,84 ha. Biorąc pod uwagę okoliczność zgłoszenia przedmiotowej powierzchni w jednym wniosku, płatności PSTR wyniosłyby 79.390,11 zł. Natomiast zgłoszenie łącznego obszaru 145,21 ha przez szereg zmultiplikowanych podmiotów pozwoliłby uzyskać płatność PSTR w wysokości 104.702,21 zł zatem o 25 312,11 zł więcej.
W kontekście płatności JPO organ odwoławczy wskazał, że łączny obszar zgłoszony do płatności JPO przez 14 podmiotów opisywanych w niniejszej decyzji wynosił 1.698,36 ha, a stawka płatności JPO na rok 2018 wynosi 459,19 zł. W wyniku multiplikacji podmiotów możliwa do uzyskania kwota płatności JPO wynosi 779.869,93 zł. Zatem zwiększenie wpływów z tytułu pozornego podziału gruntów rolnych i rozdysponowania ich na odrębne podmioty wynosi 138.259,93 zł.
Mając na względzie przedstawiony wyżej stan rzeczy Dyrektor Oddziału Regionalnego uznał, iż tworzenie przez S.T. oraz J.G. i powiązane z nim osoby wielu spółek zgłaszających grunty jako odrębne podmioty (również osoby fizyczne) ma charakter działania ukierunkowanego na obejście przepisów: § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW, § 13a ust. 1 oraz § 20 ust 1 Rozporządzenia PRŚ oraz § 3 ust. 3 Rozporządzenia PRSK oraz § 4 ust 4 rozporządzenia RE oraz art. 13, art. 14 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s.w.b. Natomiast zwielokrotnienie wysokości uzyskanych płatności we wszystkich schematach pomocowych mogłoby stanowić łączną kwotę 455.972,02 zł.
Oceniając takie zabiegi z punktu widzenia celów wsparcia, Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Działalność J.G. i S.T. stoi w sprzeczności do w/w celów, ponieważ prowadzi do zwiększenia nierówności w dochodowości gospodarstw rolnych, poprzez ominięcie przepisów dotyczących limitów powierzchniowych, kwotowych i degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. Organ uznał, że stworzono sztuczne warunki przez beneficjenta albowiem udowodniono łącznie występowanie elementu obiektywnego i subiektywnego. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztucznie wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one przepisowi prawnemu, który miałby w normalnym układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej manipulacji korzystniejszemu.
Celem multiplikacji podmiotów przez J.G. oraz S.T. było uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych z tytułu dopłat bezpośrednich, płatności ONW, płatności PRŚ, płatności PRSK i płatności RE, co wynika z następującej chronologii zdarzeń:
W roku 2013 areał macierzystej spółki R. sp. z o. o. został pomniejszony na rzecz nowo wydzielonej spółki T. sp. z o. o., co umożliwiło twórcom opisywanego mechanizmu uzyskanie dodatkowych korzyści z tytułu płatności bezpośrednich, poprzez ominięcie regulacji 11 rozporządzenia Rady nr 73/2009, który stanowi, iż kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2 000,00 euro zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 2,45365800%. Ponadto umożliwiło ominięcie regulacji art. 1 ust. 4 decyzji wykonawczej Komisji z dnia 11 lipca 2013 r. zatwierdzającej przyznanie przejściowego wsparcia krajowego w Polsce za rok 2013, w myśl której kwota krajowych uzupełniających płatności bezpośrednich, które mają być przyznane temu rolnikowi zostaje pomniejszona o kwotę równą 10% całkowitej kwoty przekraczającej 5 tys. euro. W/w zabieg spowodował ponadto ominięcie regulacji § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW 2007 - 2013 co stworzyło możliwość ubiegania się przez twórców opisywanego mechanizmu o płatność ONW do dodatkowych 300 ha, czyli po podziale R. sztucznie podwojono areał kwalifikujący się do objęcia płatnością ONW (300 ha + 300 ha; spółka R. dysponowała w roku 2012 areałem około 830 ha, a w roku 2013 - po wydzieleniu spółki T. - już tylko 436 ha).
Odnośnie T. sp. z o. o. oraz roku 2018: jego utworzenie w roku 2013 (z potencjału R. sp. z o. o.) nie tylko pozwoliło ubiegać się przez 5 lat (2013 - 2018) o płatności PRŚ, ale po realizacji zobowiązania PRŚ, swobodną próbę wejścia w realizację kolejnego 5-letniego cyklu w programie PRSK.
W 2013 r. zarejestrowano ponadto spółkę J. sp. z o. o., która powstała w wyniku podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeks spółek handlowych przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej tj. R. sp. z o. o. (w tamtym czasie całość udziałów spółki R. przypadała Panu S.T.).
W/w zabieg, podobnie jak w przypadku spółki T., umożliwił uzyskanie dodatkowych korzyści poprzez ominięcie regulacji 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz art. 1 ust. 4 decyzji wykonawczej Komisji z dnia 11 lipca 2013 r. oraz - poprzez ominięcie regulacji § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW 2007-2013 - umożliwił ubieganie się o płatność ONW do dodatkowych 300 ha.
W roku 2014 aplikowanie o dopłaty jako osoba fizyczna rozpoczął J.G. (do gruntów wydzierżawionych od spółki T.), co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji 11 Rozporządzenia nr 73/2009 (w roku 2014 kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2 000,00 euro zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,30221400%). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW 2007-2013 ustanawiającego modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 300 ha oraz ominięcie regulacji rozporządzenia PRŚ ustanawiającego limity powierzchniowe w zakresie poszczególnych wariantów i pakietów (§13 a ust. 1 oraz § 20 ust. 1).
W roku 2015 aplikowanie o dopłaty jako osoby fizyczne rozpoczęli: Ł.G. i J.G., co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji art. 8 rozporządzenia nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2), w zakresie płatności do roślin wysokobiałkowych (art. 15 ust. 2), a także wygenerowanie możliwości ubiegania się o płatność PMR (art. 13). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha. Dzięki zabiegowi wykreowania gospodarstwa Ł.G. ominięty został przepis § 4 ust. 4 rozporządzenia RE, który stanowi, że rolnik nie może realizować zobowiązania ekologicznego jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie PRS. Spółka R. miała podjęte zobowiązanie PRS, a tym samym kontynuując działalność rolniczą jako jeden podmiot nie mogła podjąć zobowiązania ekologicznego.
W roku 2016 aplikowanie o dopłaty rozpoczęły kolejne spółki kapitałowe: P., Z., P., L., T. oraz D., co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji art. 8 Rozporządzenia nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2) oraz w zakresie płatności do roślin wysokobiałkowych (art. 15 ust. 2). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha, a tym samym zwielokrotnienie przysługujących praw w tym zakresie (każdy dodatkowy podmiot umożliwia zwiększenie możliwości ubiegania się o płatności ONW do kolejnych 75 ha).
Zdaniem organu, zmierzano zwiększyć sumę płatności o płatność ONW dla P. sp. z o.o. . Wskazano, że pierwszy wniosek o przyznanie płatności ONW przez spółkę P. został złożony w roku 2016, w którym § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawia limit powierzchniowy na poziomie 75 ha. Jednakże dla rolników realizujących 5-letnie zobowiązanie o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia ONW 2007-2013, limit ten wynosi 300 ha. Spółka P. takiego zobowiązania nie podjęła, ale przejęła je od spółki T. (która z racji rozpoczęcia aplikowania o dopłaty ONW od roku 2013 takie zobowiązanie - dla którego obowiązywały korzystniejsze limity płatności - mogła podjąć). Przeniesienie fragmentu zobowiązania od spółki T. spowodowało, że zarówno spółkę T., jak również spółkę P. obowiązuje limit płatności ONW w wysokości 300 ha i "stara" (korzystniejsza) zasada modulacji płatności. Dzięki temu i T. i P. mogły ubiegać się o płatność ONW do łącznej powierzchni wynoszącej 600 ha (w 2018 wnioski o przyznanie płatności ONW spółek T. i P. opiewały łącznie na 765,62 ha).
Organ podkreślił, że P. sp. z o.o. właśnie w 2018 r. deklarowała podjęcie realizacji 5-letniego zobowiązania w programie PRSK, a działki które zostały zgłoszone przekazała jej spółka R. sp. z o. o. po ukończeniu - w marcu 2018 r. - własnego zobowiązania rolnośrodowiskowego (rozpoczętego w 2013 r.). W ocenie organu odwoławczego był to zabieg pozorowany, zrealizowany w ramach swobodnego przekazywania pomiędzy powiązanymi podmiotami (identycznie zarządzanymi) działek pozostających pod wyłączną kontrolą S.T. i J.G.
W przypadku D. sp. z o. o. ominięto ponadto regulację § 4 ust. 3 Rozporządzenia PRSK, który stanowi, że rolnik nie może realizować zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie PRS. R. sp. z o. o. miała podjęte zobowiązanie PRS, a tym samym kontynuując działalność rolniczą jako jeden podmiot nie mogła podjąć zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Zdaniem organu odwoławczego sztucznemu zwiększeniu kwot płatności służyć miało również wystąpienie z wnioskami o płatności przez S.T., a to przez ominiecie regulacji art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2). Ponadto poprzez ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW 2014 - 2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha.
Organ uznał, że powyższe działania J.G. i S.T., polegały na tworzeniu coraz mniejszych gospodarstw w celu dopasowywania wielkości areałów do zmieniających się przepisów (w zakresie płatności ONW na mocy rozporządzenia ONW 2014-2020 limit powierzchniowy został zmieniony z 300 ha do 75 ha).
O sztuczności działań, świadczył dodatkowo - zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego - fakt, iż nowo powołane podmioty przy produkcji rolnej nie zatrudniały pracowników, a konieczne prace zlecać miały podmiotom powiązanym albo podmiotom zewnętrznym. Było to sprzeczne z celami wsparcia, ponieważ funkcjonowanie taki sposób nie przyczyniało się do realizacji celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Zatem osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do systemu wsparcia modulacje, wskaźnik korygujący i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. W odniesieniu do płatności JPO korzyść polegała m.in. na uniknięciu zmniejszenia płatności na skutek zastosowania współczynnika korygującego. Wprowadzenie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyło zapewnieniu konkurencyjności.
3. W skardze do Sądu skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił organowi:
I. Rażące naruszenie prawa materialnego:
1. art. 24 ustawy PROW
2. w zakresie niewłaściwego zastosowania art. 2 lit a rozporządzenia Rady WE nr 73/2009 oraz art. 3 lit. I-I Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, art. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej art. 4 ust. 1 lit a rozporządzenia nr 1307/2013 art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący nie jest rolnikiem, beneficjentem ani producentem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego
II. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
1. niewłaściwe zastosowanie normy art. 7 i art. 8 u.p.s.w.b. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że. skarżący nie ma prawa do przyznania płatności
2. niewłaściwe zastosowanie normy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie iż skarżący podjął działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego
3. niewłaściwe zastosowanie normy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie iż skarżący podjął działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego
4. naruszenie normy art. 3 pkt. 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (EP), art. 2 ust 1 a Rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 2 ust. 1 d Rozporządzenia nr 1306/2013 , oraz Rozporządzenia Parlamentu nr 1166/2009 poprzez jej niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie jest producentem rolnym i nie posiada gospodarstwa rolnego
5. niewłaściwe zastosowanie normy art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską poprzez przyjęcie, że skarżący nie wypełnił celów wspólnej polityki rolnej
6. niewłaściwe zastosowanie normy art, 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie iż skarżący stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści, w sprzeczności z celami prawodawstwa rolnego
7. rażące naruszenie prawa w zakresie w jakim organ przyjmuje iż Ł.G. powinien wraz z innymi podmiotami być jednym gospodarstwem rolnym i otrzymać płatność rolnośrodowiskową, ONW, płatności bezpośrednie w wysokościach uwzględniających limity powierzchniowe i liczbowe do przyznania płatności, tj. niewłaściwe zastosowanie norm:
a) art, 18 ustawy PROW,
b) § 2 rozporządzenia ONW
c) § 20 ust. 1 i 2 oraz § 1.3a ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013
d) § 6 rozporządzenia MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Inwestycje w rozwój obszarów leśnych i poprawę żywotności lasów, objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
e) art. 13, art. 15 ust 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
III. naruszenia prawa proceduralnego, formalnego poprzez naruszenie:
1. art. 21 ust. 3 ustawy PROW poprzez niewłaściwe i nieterminowe przeprowadzenie postępowania:
a) naruszenie art. 24 i przedłużające się prowadzenie postępowania,
b) naruszenie aft;. 27 ust. 1 pkt. 3)14) nieudzielanie żadnych wyjaśnień o przyczynach przedłużającego się postępowania i wyjaśnień umożliwiających stronie czynny udział w sprawie, uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych
c) art. 27 ust. 2 poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia zawnioskowanych przez stronę dowodów i realizacji przez stronę obowiązku ponoszenia ciężaru dowodowego w sprawie i prawa do skorzystania z przysługujących stronie wyjaśnień i przedstawienia wniosków dowodowych,
2. przepisu art. 77 k.p.a. poprzez nienależyte zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie,
3. przepisu art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe (dowolne, niezgodne z prawem bezprawne) dokonanie oceny całokształtu materiału dowodowego,
4. przepisu art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stropie czynnego udziału w sprawie , niezawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałami i wypowiedzenia w sprawie
5. rażące naruszenie szeregu przepisów dotyczących zasad postępowania, w tym naczelnych zasad postępowania administracyjnego /takich jak:
a) zasada praworządności (art. 6 k.p.a.)
b) zasada prawdy obiektywnej oraz słusznego interesu społecznego i interesu obywateli, (art. 7 k.p.a.).
c) zasada pogłębiania zaufania obywateli do państwa (art. 8 k.p.a.)
d) art. 9 k.p.a. albowiem organ nie poinformował na żadnym etapie postępowania czego naprawdę dotyczy postępowanie, uniemożliwiając stronie podjęcie skutecznej obrony i złożenia wniosków dowodowych,
e) zasada zasadności przesłanek (art. 11 k.p.a.)
f) zasady rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony (art. 7a k.p.a.) - organ zastosował szeroko idące domniemania faktyczne bez przeprowadzenia dowodów, w oparciu o własne przypuszczenia i całkowitą i dowolną uznaniowość, a wszystkie nieudowodnione twierdzenia przyjął jako dogmaty rozstrzygające wątpliwości lub pomijając braki
g) zasada szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.),
4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
5. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Stwierdzenie, że poddaną kontroli decyzję (postanowienie) wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, ani też utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji, nie naruszały prawa.
6. Postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w ww. przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 217 ze zm. - dalej: ustawa PROW) strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej z tytułu wsparcia bezpośredniego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02. 2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.
7. W kontekście powyższego chybiona jest argumentacja skarżącego, że organ pierwszej instancji prowadząc postępowanie "zataił" prawdziwy jego cel i nigdy nie informował strony, że zmierza do ustalenia w celu otrzymania płatności stworzyła tzw. sztuczne warunki i działała w wyłącznym celu pozyskania nienależnych płatności, co w konsekwencji spowodowało, że nie miała możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych w celu wykazania, iż zarzut stworzenia sztucznych warunków jest nieuzasadniony oraz, że powiązane spółki i osoby fizyczne nie stanowią jednego organizmu i działają każda we własnym imieniu. Podobnie też chybiony jest zarzut, że organ odwoławczy podając w uzasadnieniu swej decyzji, że organ pierwszej instancji nie miał obowiązku informowania strony o prawdziwym celu postępowania zaprzeczył prawu skarżącego do obrony jego praw.
Ze znajdujących się w aktach administracyjnych zawiadomienń o niezałatwieniu sprawy w terminie wynika, że organ informował, że przekroczenie terminu wynika "z prowadzenia postępowania w zakresie ustalenia wpływu zaistniałych sztucznych warunków w roku 2017 r. na bieżący wniosek".
Natomiast skarżący na żadnym etapie postępowania przed organem pierwszej instancji - pomimo, iż prowadzone ono było przez wiele miesięcy i organ w tym czasie domagał się od strony przedłożenia wielu szczegółowych dokumentów - nie występował o udzielenie niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Podobnie też nie żądał od organu by zapewnił mu czynny udział w każdym stadium postępowania.
Zaznaczyć należy, że skarżący, po otrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji, znał już szczegółowo stanowisko organu i w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji mógł zaprezentować twierdzenia i dowody zmierzające do jego podważenia, co też uczynił. Trudno zatem przyjąć by był pozbawiony możliwości obrony swych praw. Zwłaszcza, gdy organ odwoławczy przeprowadził wszystkie zawnioskowane przez stronę dowody a strona nie wskazała w skardze jakież to jeszcze inne dowody mogły by zostać w sprawie przeprowadzone.
Jak już wyżej wyjaśniono, z treści art. 27 ust. 2 ustawy PROW wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Tym samym obowiązek udowodnienia spełnienia warunków uprawniających do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Natomiast obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne poprzez odmowę przyznania płatności.
8. W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor Oddziału Regionalnego, w zgodzie z art. 27 ust. 3 ustawy PROW, wykazał, iż skarżący, wraz z powiązanymi ze sobą podmiotami, sztucznie stworzyli warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Zgodnie z tym przepisem: "[b]ez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa".
Wyjaśnić trzeba, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Warto również podkreślić, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95. W myśl art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści (por. wyrok NSA z 3.11.2016 r. akt II GSK 3579/16).
Niemniej jednak ani przepisy rozporządzenia nr 1306/2013 ani obowiązującego wcześniej rozporządzenia nr 65/2011, nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tego zagadnienia organom stosującym prawo.
8.2. Kwestia ta była przedmiotem rozważań TSUE, który dokonując interpretacji obowiązującej wówczas regulacji tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu) wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
8.3. Wskazówki zawarte w przywołanym orzeczeniu Trybunału przystają do znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Jak wynika z tego przepisu oraz wykładni dokonanej w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.
Z powołanego wyroku TSUE, wynika ponadto wprost, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (zob. wyr. NSA z 28.03.2017 r., II GSK 138/17). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyr. NSA z 08.08.2019 r. sygn. akt I GSK 1313/18).
Sąd podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie I GSK 1772/18 o tym, że utworzenie kilkudziesięciu gospodarstw rolnych, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilkudziesięciu odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje to, że każdy z tych podmiotów może wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiada wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że podmioty te podjęły czynności prawne i faktyczne wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości (druga izba) z 16 marca 2006r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52-53)). Ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich) i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres. Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilkudziesięciu podmiotów gospodarczych. Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.
9. W ocenie Sądu organy ARiMR wykazały istnienie przesłanek odmowy przyznania płatności zgodnie z wykładnią sformułowaną w wyroku TSUE w sprawie C-434/12.
9.1. Organ prawidłowo ustalił relacje pomiędzy spółkami i podmiotami powiązanymi ze S.T. i J.G. Ustalił prawidłowo powiązania kapitałowe trafnie również badając sposób powstania określonych zależnych osobowo i kapitałowo spółek. Właściwie ustalił też więzy rodzinne w przypadku osób fizycznych zgłaszających grunty, słusznie wywodząc o ich uczestnictwie w przedsięwzięciu gospodarczym spójnie kierowanym przez S.T. i J.G. Zasadnie wreszcie uznał, że wszystkie podmioty a ściślej: ich majątek współtworzyły centralnie zarządzany organizm gospodarczy, a tym samym, że poprzez wykreowanie części podmiotów oraz przesunięcia majątkowe i kapitałowe odpowiadające zmianom legislacyjnym promującym, zgodnie z celami wsparcia, mniejsze podmioty, doszło do - zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z tymi celami wsparcia – koordynacji działań, służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach kwot płatności poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz - w przypadku innych płatności - szczeblowo degresywnych stawek płatności.
9.1.1. Zasadnie uznano, że o sztuczności warunków stworzonych do uzyskania płatności świadczył fakt, iż działalność zaangażowanych podmiotów, w tym skarżącego, nie miała charakteru rzeczywistego.
W tym zakresie prawidłowo ustalono fakty świadczące o faktycznej gospodarczej niesamodzielności grupy 14 podmiotów występującej z wnioskami, podporządkowanych interesom całej stanowiącej de facto jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie jej statusu "rolnika" (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Co do istnienia jednego spójnego gospodarstwa obejmującego wszystkie grunty formalnie zgłoszone do płatności przez odrębne, acz niesamodzielne podmioty organy:
1) Prawidłowo ustaliły schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2017 r. Oprócz skarżącego, jego siostry J.G., jego ojca J.G. oraz S.T. o płatności wystąpił szereg podmiotów prawa handlowego związanych bezpośrednio bądź pośrednio (poprzez szereg kolejnych spółek kapitałowych) z J.G. oraz S.T., tj.: L. sp. z o.o., R. sp. z o. o., P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z. o. o., T. sp. z o. o. D. sp. z o. o., P. sp. z o.o. oraz N. sp. z. o. o. (aktualnie Z. sp. z o. o.).
2) Trafnie skonkludowały o funkcjonowaniu szerszego przedsięwzięcia gospodarczego, jednolicie i spójnie zarządzanego przez S.T. i J.G.
3) Jednocześnie trafnie ustaliły, iż żaden z wnioskodawców, w tym skarżący, nie prowadził gospodarstwa rolnego rozumianego jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Wskazują na to następujące ustalenia i argumenty:
a) Wszystkie spółki i osoby fizyczne prowadziły działalność w niemal identyczny sposób. Z tymi samymi kontrahentami dokonywały obrotu płodami rolnymi, korzystały z usług tych samych podmiotów w przypadku prac agrotechnicznych, tych samych doradców rolnych oraz podmiotu prowadzącego księgi rachunkowe. Wszystkie spółki, z wyłączeniem Z. sp. z o.o. miały jednocześnie ten sam adres siedziby, a osoby fizyczne korzystały z tego samego adresu do korespondencji.
b) skarżący, podobnie jak inne podmioty, nie posiadał zaplecza koniecznego do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, magazynów, środków transportu, a wszystkie zabiegi i usługi zlecał tym samym podmiotom zewnętrznym oraz związanym ze S.T. i J.G.
c) skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wykonywanie prac agrotechnicznych, dowodów potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej.
d) trafnie ustalono rolę R. sp. z o. o. w działalności rolniczej prowadzonej pod kierownictwem J.G. i S.T. Z bilansu tej spółki wynika bowiem, że w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada aktywa zapisane pod pozycjami: grunty, budynki, lokale, prawa do lokali i obiekty inżynierii lądowej i wodnej; urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, inne środki trwałe. Pozostałe podmioty, w tym skarżący, współpracowały z tą spółką na podstawie zawartych umów ramowych, zobowiązujących R. sp. z o.o. do świadczenia usług agrotechnicznych, udostępniania sprzętu rolnego, maszyn, urządzeń, ciągników z obsługą pracownika oraz do wykonywania usług rolnych zleconych przez zleceniodawcę.
W przypadku skarżącego organ trafnie argumentował, że o braku rzeczywistego charakteru zarówno działalności rolniczej, jak i samego uzyskania prawa do gruntów, świadczą zapisy umów dzierżawy gruntów od S.T. Choć umowy dotyczą znacznego areału (ok. 135 ha i 11 ha) postanowiono, że roczna wysokość czynszu dzierżawy wynosi, odpowiednio: 1000 zł i 50 zł. Rację ma organ odwoławczy, że wartość ta istotnie odbiega od realiów rynkowych - identycznie jak ma to miejsce w przypadku J.G. Co więcej, zastrzeżono, iż całość czynszu dzierżawnego będzie płatna po zakończeniu dzierżawy, tj. w dniu [...] lipca 2025 r. Tak - w świetle wiedzy wynikającej z doświadczenia życiowego - oderwane od realiów ekonomicznych ukształtowanie treści umowy, uprawniała wniosek, że umowa, w zakresie warunków, nie miała cech umowy rzeczywistej, opartej o kryteria rynkowe.
9.1.2. Suma powyższych wniosków potwierdza prawidłowość konkluzji sformułowanej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego, że wszelkie zmiany w schemacie zależnych podmiotów w ramach jednego wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, spójnie kierowanego przez J.G. i S.T., sprowadzały się do głównie do przenoszenia własności oraz umownych praw do gruntów i de facto nie doprowadziły do powstania podmiotów prowadzących samodzielnie działalność rolniczą.
9.1.3. Podsumowując: w świetle powyższych spostrzeżeń, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, o tym że:
- działalność spółek zależnych i powiązanych (w przypadku skarżącego rodzinnie) osób fizycznych w ramach szerszego organizmu gospodarczego centralnie i spójnie kierowanego przez S.T. i J.G., nie miało charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza przez zależne podmioty miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
- skarżący był gospodarczo niesamodzielny i nie spełniał definicji rolnika, ponieważ nie prowadził gospodarstwa rolnego rozumianego jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Zgłoszone przez niego grunty były wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej w ramach gospodarstwa rolnego prowadzonego przez inny podmiot. Poza rzeczowymi i obligacyjnymi prawami do gruntów rolnymi nie miał innych atrybutów mogących być uznane za składniki gospodarstwa rolnego.
Łącznie okoliczności te nakazywały uznać, że podział areału gospodarstwa rolnego pomiędzy liczne podmioty, nie prowadzące w rzeczywistości działalności rolniczej, miał charakter sztuczny. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy bowiem rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26).
10. Organ trafnie ustalił, że zabieg polegający na sztucznym wydzieleniu gospodarstw rolnych, prowadzić mógł do uzyskania dodatkowych korzyści finansowych w porównaniu z sytuacją, gdyby o płatności ubiegał się jeden podmiot. W zaskarżonej decyzji prawidłowo określono również hipotetyczną wartość takich korzyści.
Organ niewadliwie ocenił, że w razie zsumowania areału gruntów zgłoszonych przez odrębne podmioty i przyjęcia założenia, że o płatność ONW wystąpił by jeden podmiot, wówczas, wskutek zastosowania mechanizmu modulacji, przysługująca płatność wyniosłaby 7.831,25 zł. Natomiast łączna kwota płatności ONW w sytuacji uwzględnienia wszystkich wniosków, złożonych przez spółki i osoby fizyczne powiązane ze S.T. i J.G., wynosiłaby natomiast 118.544,51 zł, czyli byłaby wyższa od przysługującej do zagregowanego areału o 110.713,26 zł.
Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, iż tworzenie przez S.T. oraz J.G. i powiązane z nim osoby wielu spółek zgłaszających grunty jako odrębne podmioty (również osoby fizyczne) doprowadziło, na gruncie płatności ONW, do obejścia § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW.
Formalny podział gruntów, wchodzących de facto w skład jednego gospodarstwa rolnego, prowadził również do obejścia § 13a ust. 1 oraz § 20 ust 1 rozporządzenia PRŚ oraz § 3 ust. 3 rozporządzenia PRSK oraz § 4 ust 4 rozporządzenia RE oraz art. 13, art. 14 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s.w.b.
Łączna suma korzyści (wliczając ONW) wyniosłaby, tylko w 2018 roku, 552.546,04 zł.
Sąd ocenił więc, że Organ w zaskarżonej decyzji przedstawił prawidłową i wyczerpującą analizę dotyczącą korzyści z odwołaniem się do właściwych podstaw prawnych. Uwag nie nasuwa również rachunkowe ustalenie kwot potencjalnych korzyści określonych dla każdej z płatności z osobna.
11. Prawidłowo ustalono również, że uzyskane korzyści były sprzeczne z celami wsparcia.
11.1. Jak trafnie wskazał organ cele wsparcia rolnictwa wynikają wprost z art. 33 ust. 1 pkt b TUWE, gdzie mowa wskazano, że wspólna polityka rolna służyć ma m. in. zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. W odniesieniu do płatności z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, czyli również płatności ONW cele wprost wynikają z art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, gdzie mowa, że w ogólnych ramach WPR, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.
W przypadku płatności ONW realizacja tych celów polega m. in. na promowaniu mniejszych producentów, a to poprzez wprowadzenie mechanizmu modulacji opartego o szczeblowo degresywną, proporcjonalnie do wzrostu powierzchni, konstrukcję stawek płatności. I tak beneficjentom przysługuje płatność ONW w wysokości 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha (§ 3 ust. 4 rozporządzenia ONW).
Jako że ustalony przez organy podział areału doprowadził do uzyskania korzyści na gruncie płatności z obu filarów WPR, dodać należy, że w przypadku płatności bezpośrednich cel wsparcia również osiągany jest poprzez wsparcie mniejszych producentów niekorzystających z "efektu skali" i jednocześnie zmniejszenie wsparcia dla większych beneficjentów (pkt 13 preambuły do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm. dalej: rozporządzenie nr 1307/2013).
11.2. Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd uznał, że trafny był wniosek organów ARiMR, iż działania polegające na powoływaniu spółek oraz rozdrabnianiu przez J.G. i S.T. zawiadywanego przez nich areału, organy trafnie miały na celu uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia. Organ odwoławczy, w zaskarżonej decyzji, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń skarżącego co do motywacji działań ww. osób, dowiódł bowiem, że przekształcenia korporacyjne oraz transfery gruntów rolnych służyły obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej czyli płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Za pozytywną oceną ustaleń organu na temat celów stworzenia sztucznych warunków przemawiały następujące argumenty:
1) Organ dokonując oceny zamiaru, zasadnie przyjął szeroką (globalną) perspektywę faktyczną, obejmującą zmiany kapitałowe oraz zmiany w zakresie stanu własności oraz obligacyjnych praw do gruntów rolnych dokonywane w ramach całej grupy spółek oraz podmiotów zależnych od S.T. i J.G. Dopiero bowiem dokonywane na tym poziomie ustalenia pozwalały na stworzenie spójnego obrazu i poczynienie ustaleń co do korzyści płynących z rozdrobnienia i zmian struktury podmiotowej w zakresie deklarowanego posiadania gruntów rolnych.
2) Dyrektor Oddziału Regionalnego ustaleń w tej kwestii zasadnie dokonał w oparciu o okoliczności obiektywne. Prawidłowość takiego postępowania znajduje potwierdzenie w przywołanym już wcześniej wyroku TSUE w sprawie C-434/12. Trybunał wprost poruczył tam sądowi krajowemu weryfikację obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał osiągnąć korzyść sprzeczną z celami systemu.
3) Trafnie oceniał cel działań tych osób w szerszej perspektywie czasowej. W tym zakresie, na podstawie m. in. zapisów w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dokonał szczegółowej analizy powiązań kapitałowych i osobowych, jak również dat i sposobów powołania spółek powiązanych z J.G. i S.T. To tym wnioskom należy przypisać kluczowe znaczenie w odczytaniu z ustalonych faktów celu stworzenia sztucznych warunków. Zasadnie ustalenia te odnosił do regulacji prawnych przewidujących zmniejszania płatności, w tym również dla zapewnienia realizacji celów wsparcia. Wnioski płynące z tej analizy, potwierdzały, że kolejne na przestrzeni lat 2013 -2017 zmiany polegające na wstępowaniu nowych osób fizycznych oraz tworzeniu nowych spółek i pozyskiwaniu przez nie praw do gruntów już wcześniej należących do podmiotów związanych z J.G. i S.T., odpowiadały zmianom legislacyjnym promującym kwotami należnego wsparcia mniejszych producentów. Organ trafnie wskazał na korzyści finansowe płynące z dokonywanych zmian i to w odniesieniu do wszystkich płatności z obu filarów wspólnej polityki rolnej. Rozumowanie organu w tej kwestii nie ujawnia błędów logicznych, jest przekrojowe i spójne.
Organ prawidłowo ocenił również skutki kolejnych transferów gruntów w zestawieniu z regulacjami określającymi pułapy wsparcia. Trafnie dostrzegł i wykazał że:
- pomniejszenie areału R. sp. z o.o. w 2013 r. na rzecz T. sp. z o.o. oraz podział R. z przeniesieniem gruntów na rzecz J. sp. z o.o.,
- włączenie się 2014 roku w krąg podmiotów zgłaszających grunty do płatności przez J.G. (dzierżawiącego grunty od działającej w ramach schematu T. sp. o.o.),
- w 2016 roku przez Ł.G. i J.G.,
- w 2016 r. włączenie w krąg aplikujących o wsparcie spółek z o.o.: P., D., T., L., P. i Z.,
doprowadzało do sukcesywnego ograniczenia skutków: zmniejszającej korekty kwot wsparcia bezpośredniego, ograniczeniem finansowych skutków limitów powierzchniowych pozostałych płatności oraz zakazu łączenia określonych programów wsparcia.
11.3. Zdaniem Sądu trafny był również wniosek organu, że działania skarżącego nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz.Urz UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013. Skarżący korzystał bowiem głównie z usług podmiotów powiązanych i nie posiadał własnego zaplecza technicznego trudno zatem przyjąć by jego działalność mogła służyć zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskich bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.
Działanie skarżącego i podmiotów powiązanych nie służyło również podnoszeniu konkurencyjności. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15.02.2017 r. II GSK 1518/15). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest wątpliwości, że ustalony sposób maksymalizacji wsparcia z obejściem: mechanizmów modulacji, zakazu łączenia przysługujących alternatywnie płatności, ograniczeń kwotowych i powierzchniowych, stawia beneficjenta w sytuacji ekonomicznie lepszej od producentów unikających optymalizacji niepożądanej z punktu widzenia celów wsparcia. Tym samym konkurencyjność w aspekcie szerszym, nie indywidualnym, zaburza.
Sąd wnioski te podziela w całości. Uznaje jednocześnie za trafną ocenę, że zestawienie ww. zdarzeń z korzystnymi skutkami finansowymi polegającymi na zwiększeniu globalnej sumy płatności, uprawniało sformułowany przez Dyrektora Oddziału Regionalnego wniosek, iż opisane powyżej zdarzenia skutkujące przesunięciami gruntów wskutek których nowi beneficjenci uzyskiwali grunty o areale ograniczonym wielkościowo do wartości optymalnej z punktu widzenia korzyści finansowych płynących ze wsparcia, jako że pozwalały na ominięcie mechanizmów zmniejszenia płatności, miały na celu korzyści sprzeczne z celami wsparcia.
11.5. Sąd uznał jednocześnie, że Strona wniosków tych nie podważyła argumentami opartymi o twierdzenie o innym podłożu zdarzeń poddanych analizie organu.
Należy bowiem zauważyć, że skarżący deklarował podjęcie działalność rolniczej w 2015 r., a ocenie organów, w ramach badania istnienia "sztucznych warunków" podlegał sens jego działalności oraz charakter prowadzenia przez nią działalności rolniczej w roku 2018. Jak powyżej wskazano okoliczności podjęcia deklarowanej działalności rolniczej osadzono w kontekście działania całej grupy podmiotów pośrednio lub bezpośrednio podległych osobom S.T. i J.G. Wynik tej oceny, zreferowany i oceniony we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia jednoznacznie, potwierdził prawidłowość stanowiska Dyrektora Oddziału Regionalnego o tym, że celem zarówno formalnego uzyskania statusu rolnika jak i nabycia przez skarżącego własności oraz zawarte przez niego umowy dzierżawy gruntów, było tylko upozorowanie działalności rolniczej w celu maksymalizacji korzyści z płatności.
Oceny poczynionej przez organy ARiMR nie podważa także wyjaśnienie, że S.T. i J.G. powołali 10 spółek, posiadających jedynie grunty (prócz sp. z o.o. J., która posiada jeszcze budynki) w celach biznesowych czy też po to by zatrzeć złe wrażenie spowodowane przestępczą działalnością uprzedniego zarządu Spółek R. sp. z o.o. (obecnie K. sp. z o.o.) i R. Taki argument jest nielogiczny w świetle faktów powoływania w kolejnych latach następnych, licznych spółek.
Zaznaczyć również należy - a czemu należy przypisać należy kluczowe znaczenie w ocenie celów jakim służyły transfery gruntów - że czas w którym wyodrębniano kolejne spółki i podejmowana była działalność rolnicza przez osoby fizyczne powiązane z J.G., pokrywał się ze zmianami przepisów, które wprowadzały ograniczenia m.in. obszarowe do uzyskania płatności. Stopniowo więc optymalizowano areały przypisywane poszczególnym podmiotom. Czyniono to, jak wcześniej wskazano, z instrumentalnym wykorzystaniem, regulacji promujących mniejszych producentów oraz w sprzeczności z celami wsparcia.
Sąd nie wyklucza, że stworzenie większej ilości spółek może realizować także inne cele niż tworzenie sztucznie warunków do uzyskania płatności (np. późniejsza sprzedaż spółek, ich udziałów lub majątku, poddzierżawa gruntów). Tym niemniej - odpowiadając tu na kluczowy zarzut skarżącego, powołującego się w tym zakresie na tezy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, a oparty o argument, że celem podziału gospodarstwa nie była wyłącznie maksymalizacja kwot płatności rolnych - WSA w Gorzowie Wlkp. wskazuje, że oceniając, czy nie stworzono "sztucznych warunków", cel działań beneficjenta (w przypadku spółek) należy oceniać nie tylko z punktu widzenia okoliczności powołania danego podmiotu. Sztuczność warunków należy odnosić również do działań późniejszych. Obok celu powołania spółek badać mianowicie należy sens ukształtowania warunków deklarowanej działalności rolniczej we wszystkich aspektach, w szczególności podmiotowym i ekonomicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy tworzone warunki (również w zakresie struktury agrarnej w ramach grupy podmiotów powiązanych) nie są optymalizowane dla uzyskania zwiększeniu kwot wsparcia w porównaniu z przysługującymi w sytuacji, gdyby takich zabiegów nie podjęto. Tym samym, również w rozpoznawanej sprawie ocenie nie podlegały cele powołania znacznej liczby spółek, lecz suma działań składających się na stworzenie takiej struktury gospodarczej (przy wykorzystaniu gruntów, do których rzeczowe i obligacyjne prawa posiadały powiązane kapitałowo i osobowo podmioty), która istniała w momencie składania wniosków, jak również tego, czy obiektywnie da się takim działaniom przypisać inny cel niż maksymalizacja globalnie zsumowanych kwot wsparcia. Dopiero takie ujęcie stanowi perspektywę oceny istnienia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Jak wcześniej wskazano, organy ARiMR uwzględniły tę perspektywę w swych ustaleniach faktycznych.
O czym już była mowa, w sytuacjach budzących wątpliwości, ocenie podlegają nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z funkcjonowaniem rolnika, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku (wyrok NSA z 29.04.2021 r., I GSK 1772/18).
Powyższe wywody bezpośrednio lub pośrednio odpowiadają na wszystkie zarzuty skargi.
12. Sąd końcowo wyjaśnia, że oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentów: uchwały dot. dopłat za lata 2008 – 2012, umowy pożyczki 2008 – 2012, prywatnej opinii biegłego oraz wyroków sądu okręgowego oraz sądu apelacyjnego. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny uzupełniającego dowodu z dokumentu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy zatem zastępowaniu organu w obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz ocenie, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, weryfikacji jego kompletności oraz prawidłowości opartych na nich ustaleń organu administracji publicznej w zakresie stanu faktycznego (wyr. NSA z 30.03.2021 r., II FSK 3216/18).
Zdaniem Sadu fakt, że skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów (pkt 6-8 pisma), które zobowiązał się dopiero przedstawić, musiał skutkować odmową ich przeprowadzenie, szczególnie, że część z nich miała dotyczyć lat 2008 – 2012 r., a więc nie mogły mieć znaczenia w kontekście dopłat na rok 2018 r. Podobnie wyroki sądów karnych dotyczące działalności spółki w latach 2008 – 2012, wydane wobec poprzedniego zarządu, w kontekście ustalenia, czy spółka w 2018 r. była uprawniona do płatności, nie mogły mieć znaczenia. Sąd nie kwestionuje zatem okoliczności, które miały z nich wynikać, uznaje jednak brak ich przydatności dla wyjaśnienia sprawy.
Sąd postanowił natomiast przeprowadzić dowód z dokumentów wymienionych w pkt 1,2,3,4,5,9 pisma skarżącego, z dokumentów dołączonych do skargi oraz przedłożonej kopii aktu notarialnego z [...] sierpnia 2020 r. Zdaniem Sądu, nie podważają one jednak zasadniczych ustaleń tj. że J.G. oraz S.T. w 2018 r. byli posiadaczami jednego dużego gospodarstwa rolnego, którego grunty zostały w sposób wcześniej w sposób sztuczny podzielone i rozdysponowane na poszczególne społki i osoby fizyczne, celem uniknięcia skutków modulacji i degresywnych płatności. Sąd oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania oparty o art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tj. do czasu wydania rozstrzygnięcia przez NSA w analogicznej sprawie dotyczącej odmowy przyznania płatności za rok 2017. Trzeba bowiem zaakcentować, że zawieszenie o którym w art. 125 § 1 pkt 1 p.ps.a. ma charakter fakultatywny, o czym świadczy stwierdzenie "sąd może". A zatem Sąd może, a nie jest zobligowany zawiesić postępowanie w tym przypadku. Co jednak najistotniejsze, Sąd nie dostrzega by w sprawie zaistniała kwestia prejudycjalna. Należy w tym miejscu choćby wskazać choćby na uchwałę NSA z 24.11.2008 r. (sygn. akt II FPS 4/08) w której przyjęto, że art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało ono zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
13. Odnosząc się do wniosku o odroczenie rozprawy, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 109 p.p.s.a zgodnie z którym rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron, albo jeżeli nieobecności strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną Sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Sąd na rozprawie w dniu [...] czerwca 2021 r. postanowił nie uwzględnić wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy i rozpoznać sprawę. Sąd uznał bowiem, że urlop wypoczynkowy pełnomocnika strony nie jest nadzwyczajnym wydarzeniem lub przeszkodą, której nie można przezwyciężyć a tylko takie powody, w świetle powołanego art. 109 p.p.s.a., uzasadniają odroczenie rozprawy. Z tego względu oraz mając na uwadze to, że strony o terminie rozprawy zostały zawiadomienie prawidłowo stronom zapewniono możliwość obrony swoich praw.
14. Z opisanych przyczyn Sąd oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło