I SA/Go 220/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lipca 2015 r. wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B.M., reprezentowany przez adwokata R.A. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ustalonego na kwotę 2.892 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wskazał, że ma na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci i żonę. Jego miesięczny dochód brutto z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi ok. 3000 zł. Skarżący podał, iż jego małżonka nie ma stałego zatrudnienia ani dochodów. Jest właścicielką 1 działki budowalnej zajętej przez komornika oraz 1/3 udziału w samochodzie [...] rok prod. 2005. Nadto skarżący oświadczył, że posiada 2 busy do prowadzenia działalności gospodarczej, zajęte przez komornika. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 maja 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") wezwano skarżącego aby dodatkowo przedłożył: - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, - zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy ostatnich trzech deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług składanych w związku z tą działalnością, - oświadczenie o wysokości kosztów bieżącego miesięcznego utrzymania rodziny skarżącego z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na określone cele, - zeznania podatkowe skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013 i 2014. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył swoje zeznanie podatkowe za 2014 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych, w którym zadeklarował dochód brutto w wysokości 32.676 zł, oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego oraz wniósł o przedłużenie terminu na złożenie dodatkowych dokumentów i informacji wymaganych wezwaniem o 7 dni. Skarżący wskazał, że nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać informacji o rachunkach bankowych żony a także sporządzić zestawienia przychodów z działalności gospodarczej z uwagi na czasową nieobecność w miejscu zamieszkania oraz niemożność skonsultowania formy i treści oświadczeń z pełnomocnikiem. Zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2015 r., na podstawie art. 84 P.p.s.a. referendarz sądowy zgodnie z ww. wnioskiem przedłużył termin do złożenia stosownych dokumentów. Następnie skarżący przedłożył deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r. oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od lutego do kwietnia 2015 r., z których wynika, że za wskazany okres miał uzyskać dochód brutto w wysokości 12.375 zł. Swoje zeznanie podatkowe za 2013 r., w którym zadeklarował dochód brutto w wysokości 87.785,02 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że jego małżonka nie posiada żadnych rachunków bankowych ani kart kredytowych. Wskazał również koszty bieżącego utrzymania rodziny na kwotę 2950 zł na którą składają się: koszty stałe (mieszkanie, energia, woda, telewizja, telefon itp.) – 800 zł, wyżywienie – 600 zł, odzież 500 zł, środki czystości 150 zł, paliwo 500 zł, lekarstwa i leczenie -100 zł inne (naprawa, konserwacja mienia) – 300 zł. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ponieważ nie udowodnił, że poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Nie przedstawił bowiem wszystkich dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. W szczególności nie dostarczył zeznań podatkowych żony i to pomimo wezwania do złożenia tych dokumentów oraz przedłużenia, na wniosek skarżącego, zakreślonego w tym celu terminu. Nie złożył również jakichkolwiek innych dokumentów i oświadczeń dotyczących źródła i wysokości dochodów żony, a mogących służyć poczynieniu ustaleń w tej kwestii. Tym samym nie zobrazował w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej swojej rodziny uniemożliwiając w efekcie procesową weryfikację twierdzenia o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Referendarz stwierdził również, że w świetle brzmienia art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.) niewiarygodne jest oświadczenie pełnomocnika skarżącego, z powołaniem się na uzyskaną od skarżącego informację, iż skarżący nie posiada rachunku bankowego. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mający wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez wyprowadzenie z materiału dowodowego sprawy błędnego wniosku, że B.M. może ponieść koszty postępowania, pomimo iż z przedstawionych danych wynika, że nie jest on w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. W ocenie skarżącego wykazana dokumentami jego sytuacja majątkowa wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Zaznaczył, że prowadzi legalną działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu wykazane dochody, których wysokość pozwala mu na bieżące utrzymanie rodziny. Skarżący podniósł, że nie zdołał uzyskać odpisów zeznań podatkowych żony, niemniej jednak, w jego ocenie, okoliczność ta nie wpływa w żadnej mierze na ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Jako jedyne dochody rodziny wskazał bowiem własną działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z regulacją art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.) z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a). Jak wskazuje art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, którego celem jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zaznaczyć również trzeba, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił bowiem dokumentów pozwalających zobrazować sytuację majątkową jego żony. Jedynie stwierdził, że jego małżonka pozostaje bez stałego zatrudnienia oraz dochodów nie wskazał jednak, że jest osobą bezrobotną. Skarżący początkowo twierdzi, że nie zdołał w zakreślonym terminie uzyskać informacji o rachunkach bankowych żony po czym, po przedłużeniu w tym celu terminu, składa oświadczenie, że jego małżonka nie posiada żadnych rachunków bankowych ani kart kredytowych. Skarżący nie przedłożył zeznań podatkowych żony. Nie wskazał również, że nie jest ona zobowiązana do ich składania. Z kolei w piśmie z dnia [...] lipca 2015 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, skarżący podniósł, że nie zdołał uzyskać odpisów zeznań podatkowych żony. W ocenie Sądu postawa wnioskodawcy wzbudza wątpliwości, co do wiarygodności składanych przez niego oświadczeń oraz uniemożliwia przeprowadzenie całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nietrafne jest stanowisko skarżącego, że ww. okoliczność nie wpływa w żadnej mierze na ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów sądowych gdyż jako jedyne dochody rodziny wskazał własną działalność gospodarczą. Zaznaczyć bowiem należy, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, sądy administracyjne są uprawione do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Konieczność podawania tego typu informacji wynika również z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt I FZ 339/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, iż wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, która przejawia się m.in. w ocenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.