I SA/Go 2273/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2007 r. wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług w postępowaniu wznowieniowym postanawia: 1. odmówić zmiany prawomocnego postanowienia z 6 marca 2007 r. o oddaleniu wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odrzucić skargę. Postanowieniem z 27 czerwca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 marca 2007 r. o oddaleniu wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wydane w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług w postępowaniu wznowieniowym. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 20 sierpnia 2007 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Przed upływem terminu tygodniowego do uiszczenia wpisu od skargi skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedstawił ogólnie swoją sytuację majątkową. Wskazał, że ulega ona ciągłemu pogorszeniu od momentu wszczęcia postępowań celnych przez organ celny w stosunku do jego firmy do momentu wydania decyzji obciążających go kwotą należności celno-podatkowych. Podniósł przy tym, że zakończenie części postępowań administracyjnych uniemożliwiło mu dalszą działalność i postawiło w obliczu bankructwa. Ponadto przytoczył argumentację dotyczącą nieprawidłowości, jakie miały miejsce przy wydaniu przez organ celny zaskarżonej decyzji, świadczącą o zbyt pobieżnym potraktowaniu jego sprawy. W jego ocenie użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sformułowanie "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której wnioskodawca udowodni brak środków na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jest obligatoryjne. W piśmiennictwie podnosi się bowiem, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: 1) z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu; 2) z uwzględnieniem możliwości finansowych strony. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, że sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swoich roszczeń przed sądem z drugiej strony. Zdaniem skarżącego oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że postaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwoma synami (w wieku 17 i 16 lat), nie posiada żadnego majątku, nie osiąga wraz z żoną żadnego dochodu, a miesięczne koszty utrzymania (mieszkanie, wyżywienie, media i inne opłaty) wynoszą około 3.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej: 1) w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika zatem, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Na wstępie należy zaznaczyć, że analizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem w tej sprawie. Dodatkowo został on złożony po uprawomocnieniu się, uprzednio wydanego w tym zakresie, orzeczenia o oddaleniu tego wniosku. W związku z powyższym rozpoznanie przez sąd przedmiotowego wniosku ogranicza się do zbadania i oceny, czy sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie (pogorszeniu) w stosunku do ustalonej przez sąd przy rozpoznaniu poprzedniego wniosku. Każde prawomocne orzeczenie wiąże bowiem strony i sąd co do ustaleń w nim zawartych. Innymi słowy strony i sąd mają obowiązek przyjmować, że rozstrzygnięta kwestia prawna kształtuje się tak jak ustalono w prawomocnym orzeczeniu. Niemniej w myśl art. 165 p.p.s.a postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przytoczona norma prawna pozwala zatem na stwierdzenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego w tym przedmiocie wniosku, nie może być uwzględniony, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności, uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Nie wystarczające jest więc samo powołanie się przez stronę na nowe okoliczności, ponieważ okoliczności te rzeczywiście muszą wystąpić (por. postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., I CKN 1064/97, OSNC 1999/9/153). Odnosząc poczynione rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie ma podstaw do zmiany dotychczasowej oceny sądu o niewykazaniu przez [...] braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania konicznego dla siebie i rodziny. Stanowisko takie Sąd zajął po dokonaniu porównania treści analizowanego wniosku o przyznanie prawa pomocy z uzasadnieniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 marca 2007 r., oddalającego poprzedni wniosek. W jego wyniku Sąd nie dopatrzył się bowiem jakiekolwiek różnicy w sytuacji majątkowej skarżącego. W ocenie Sądu, skarżący w nowym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podniósł żadnych nowych okoliczności. Przytoczył jedynie ogólnikowe informacje, powtarzając, wcześniej znane Sądowi, dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Skarżący ponownie podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma synami (w wieku 17 i 16 lat), nie posiada żadnego majątku, nie osiąga żadnego dochodu, a miesięczne koszty utrzymania (mieszkanie, wyżywienie, media i inne opłaty) wynoszą około 3.000 zł. Jest to zatem taka sama sytuacja majątkowa skarżącego, która stanowiła podstawę do wydania postanowienia z 6 marca 2007 r., oddalającego uprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem była ona już przedmiotem oceny sądu, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji, nie może być nie tylko odmiennie oceniona, ale i ponownie badana pod względem możliwości pokrycia kosztów sądowych przez skarżącego. W konsekwencji Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa pogorszeniu w stosunku do ustalonej przez sąd w postanowieniu z 6 marca 2007 r. W dalszym ciągu nie zachodzą więc przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Stąd też omówiono zmiany postanowienia z 6 marca 2007 r. o oddaleniu wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (art. 165 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdzając, że analizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał terminu do uiszczenia opłaty sądowej, jednocześnie odrzucił skargę [...]. Za utrwalony w praktyce sądowej należy uznać pogląd, że złożenie w czasie biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje przerwanie biegu tego terminu i w razie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych termin do uiszczenia opłaty sądowej biegnie na nowo od chwili doręczenia ponownego wezwania do jej uiszczenia (por. postanowienie NSA z 26 kwietnia 2005 r., II FZ 125/05 ONSAiWSA 2006/1/12, uchwała SN z 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976/7-8/162, postanowienie SN z 2 listopada 1962 r., II CZ 121/62, OSPiKA 1963/11/284, postanowienie SN z 20 grudnia 1966 r. II CZ 146/66, OSNCP 1967/6/113). Pogląd ten jednak odnosi się do sytuacji procesowych typowych. W orzecznictwie zwrócono bowiem uwagę na możliwość przewlekania procesu przez stronę wskutek stałego ponawiania wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych po każdym doręczeniu wezwania do uiszczenia opłaty. W związku z tym wyrażono trafną opinię, że złożenie przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów, bez powołania istotnej zmiany okoliczności, uzasadniającej powtórne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, nie przerywa biegu terminu określonego w art. 220 § 1 p.p.s.a. do uiszczenia brakującego wpisu (por. postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., I CKN 1064/97, OSNC 1999/9/153). Innymi słowy z przymiotu prawomocności postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy wypływa obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu i faktu tego nie zmienia obowiązek ponownego wezwania jej do uiszczenia opłaty - ze wskazaniem kwoty oraz skutków jej nieuiszczenia. Ponowne bowiem złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Dopiero wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego (por. postanowienie NSA z 29 września 2005 r., II FZ 608/05, postanowienie SN z 9 grudnia 2002 r., III RN 144/2002, Wokanda 2003/11/29, postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/96). Dlatego też, w niniejszej sprawie, po bezskutecznym upływie terminu tygodniowego do uiszczenia wpisu od skargi, określonego w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału I z 20 sierpnia 2007 r., wydanym po oddaleniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 marca 2007 r., o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd był obowiązany odrzucić skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.