I SA/Go 236/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. sprawy ze skargi T.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Skarżący T.B. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (zwanego dalej DIAS, organem II instancji, organem odwoławczym) z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (zwanego dalej Naczelnikiem US, organem I instancji) nr [...] z dnia [...] października 2017 r. wydane w przedmiocie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lutego 2015 r. o numerach: [...] w kwocie 258,53 zł. Powyższa skarga jak została wywiedziona na tle następującego stanu faktycznego. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie następujących tytułów wykonawczych: [...]. Zostały one wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w celu doprowadzenia do realizacji zaległych obowiązków podatkowych "B" Sp. z o.o. na podstawie decyzji przenoszącej odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe tej Spółki. Pismem z [...] marca 2017 r. Skarżący wystąpił między innymi o wydanie postanowienia o kosztach egzekucyjnych dotyczących postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o wymienione wyżej tytuły wykonawcze. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. Naczelnik US, z uwagi na niezachowanie przez Skarżącego ustawowego terminu do wystąpienia z rozpatrywanym żądaniem, odmówił w tym zakresie wszczęcia postępowania w sprawie wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych w odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach [...]. Postanowienie to na skutek rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego zażalenia zostało uchylone postanowieniem DIAS z [...] czerwca 2017 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik US postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w zakresie tytułów wykonawczych o numerach [...]. W następstwie przeprowadzonego kolejnego postępowania odwoławczego postanowieniem z [...] października 2017 r. DIAS uchylił postanowienie organu I instancji z [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 64 c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; dalej u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną na mocy art. 39 pkt 14 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1269 ze zm.), a ponieważ organ egzekucyjny nie miał obowiązku wydania postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ ten nie doręczył Skarżącemu stosownych zawiadomień, o których mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a., w konsekwencji zgodnie z obowiązującą do końca 2015 r. regulacją Zobowiązany mógł żądać bez ograniczeń czasowych wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z [...] października 2017 r. Naczelnik US określił wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z [...] lutego 2015 r. w kwocie 258,53 zł. Skarżący od powyższego postanowienia wniósł zażalenie, w którym wnosząc o umorzenie wszystkich toczących się postępowań egzekucyjnych, podniósł zarzuty: 1) oczywistego błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżanych aktów poprzez uznanie, że w stanie faktycznym na podstawie ww. tytułów wykonawczych doszło do zgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a tym samym że mogło dojść na podstawie tych tytułów wykonawczych (w niedopuszczalnej egzekucji) do wyegzekwowania jakichkolwiek należności, 2) zaniechania wskazania dat wpływu poszczególnych kwot do organu egzekucyjnego, wysokości poszczególnych wpłat, w tym zaniechanie wskazania konkretnych dat, w których od wyegzekwowanych kwot organ naliczył i zaliczył dla siebie koszty egzekucyjne. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego zażalenia organ II instancji postanowieniem z [...] marca 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z [...] października 2017 r. Po zacytowaniu brzmienia art. 64c § 1, art. 64c § 7 oraz art. 64 § 1 u.p.e.a. organ odwoławczy wyjaśnił zasady pobierania kosztów egzekucyjnych. Następnie odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazał, że organ egzekucyjny w oparciu o tytuły wykonawcze [...] z [...] lutego 2015 r. wystawił [...] lutego 2015 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, które skierował do [...] S.A., [...] S.A. Oraz [...] S.A. Natomiast odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu egzekucyjnym organ egzekucyjny doręczył Skarżącemu 26 lutego 2015 r. DIAS odwołując się do uzasadnienia postanowienia organu I instancji wskazał, że Naczelnik US orzekając o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 258,53 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, wszczętego do majątku Skarżącego wskazał, że na kwotę powyższych kosztów składają się: 1/ opłata manipulacyjna w wysokości 43,09 zł, stanowiąca 1% egzekwowanych należności w tym od tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości 15,77 zł, od tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości 22,50 zł oraz od tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości 4,82 zł; 2/ opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. W wysokości 215,44 zł, stanowiąca 5% egzekwowanych należności w tym od tytułu wykonawczego [...] w kwocie 78,84 zł, od tytułu wykonawczego [...] w kwocie 112,50 zł oraz od tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości 24,10 zł. Nadto organ II instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że postępowania, prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych zostały zakończone z uwagi na całkowitą realizację zobowiązań, objętych ww. tytułami. Natomiast z zapisów znajdujących się w załączonych do akt sprawy tytułach wykonawczych, o numerach [...] wynika, że ww. należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, powstałych w następstwie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o te tytuły wykonawcze, zostały zaspokojone w dniu [...] marca 2015 r. Organ odwoławczy odniósł się do zarzutu Skarżącego, że w stanie faktycznym sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w sprawie mogło dojść do skutecznego wszczęcia postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], ponieważ decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., o przeniesieniu na Skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe "B" Sp. z o.o. w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-4R) za okres 04/2009 - 12/2009 do chwili obecnej nie została skutecznie wprowadzona do obrotu prawego, DIAS zaznaczył, że w przedmiotowym postępowaniu nie podlega ocenie prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego, na poparcie swojego stanowiska cytując fragment wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 53/14. Następnie Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę, którą zaskarżył w całości postanowienie DIAS z [...] marca 2018 r. i przeciwko niemu podniósł następujące zarzuty: 1. oczywistego błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżanych aktów poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] będąca podstawą prawną wystawienia w dniu [...] lutego 2015 r. tytułów wykonawczych nr [...] została skutecznie wprowadzona do obrotu prawnego, a tym samym że jako rzekomo ostateczna mogła stanowić podstawę faktyczną i prawną do wystawiona ww. tytułów wykonawczych, 2. oczywistego błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżanych aktów poprzez uznanie, że w stanie faktycznym na podstawie ww. tytułów wykonawczych doszło do zgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a tym samym że mogło dojść na podstawie tych tytułów wykonawczych, a wiec w ramach niedopuszczalnej z mocy samego prawa egzekucji do powstania jakichkolwiek kosztów, do wyegzekwowania jakichkolwiek należności. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi Skarżący zawarł argumentację jak we wcześniejszych pismach w sprawie. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi, wskazując jednocześnie na prawidłowość rozstrzygnięć organów obu instancji. Nadto DIAS podkreślił, że w rozważanej sprawie nie zostało wydane żadne rozstrzygnięcie organu administracyjnego ani orzeczenie sądu, wskazujące na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Kontynuując strona przeciwna wskazała, że okoliczności powołane przez Skarżącego musiałyby zatem stanowić przedmiot ustaleń i oceny organu egzekucyjnego co do prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, na etapie rozstrzygania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, przy braku prawomocnego orzeczenia dotyczącego niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W ocenie DIAS brak tych ustaleń w rozważanej sprawie nie jest wyrazem, jak wskazuje Skarżący, wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm. - dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego aktu w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, ze postanowienie DIAS nie naruszało prawa. Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego określające koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Skarżącemu na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. Pierwotnie, w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego Skarżący kwestionował brak uzasadnienia sposobu rozliczenia kosztów postępowania oraz brak wymagalności dochodzonego obowiązku, co wywodził z braku skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Skargę na postanowienie DIAS oparł o twierdzenie o braku podstaw do obciążania go kosztami postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieprawidłowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do kwestii prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego Sąd w całości podziela stanowisko DIAS, iż w postępowaniu dotyczącym określenia kosztów postępowania egzekucyjnego nie podlega ocenie prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ewentualną podstawę prawną do nieobciążania zobowiązanego kosztami postępowania zawiera art. 64c § 3 u.p.e.a. Mowa tam, iż jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciel. Przepis ten jednak nie miał zastosowania w przypadku Skarżącego. Wskazuje się, iż przez wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem (art. 64c § 3 u.p.e.a.) należy rozumieć sytuację, gdy egzekucja nie była dopuszczalna (organ egzekucyjny nie mógł przystąpić do egzekucji – art. 29 § 2 u.p.e.a.), jak również, gdy stwierdzono w toku postępowania, że jest ono prowadzone niezgodnie z prawem. Jednocześnie - jak trafnie wskazał DIAS - podkreśla, iż zobowiązany nie może w fazie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych podnosić okoliczności, wskazujących na wadliwe wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Istnienie wad postępowania, powodujących przejście na wierzyciela lub organ egzekucyjny odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, musi być stwierdzone wydanymi wcześniej postanowieniami, z których wynika jednoznacznie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ wydający postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie bada tego, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem. Rolą tego organu jest zbadanie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (zob. P. Przybysz. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz. Wydanie 7, 2015 dostęp LEX, uwagi do art. 64c teza 3 oraz powołane tam orzecznictwo). Jak wynika z akt postępowania oraz niezakwestionowanego przez Skarżącego oświadczenia DIAS zawartego w odpowiedzi na skargę, w sprawie Skarżącego nie zapadł żaden akt administracyjny ani wyrok sądowy wskazujące na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Ocena okoliczności wszczęcia oraz prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego wykraczała zatem poza kognicję organu egzekucyjnego w postępowaniu dotyczącym orzeczenia o kosztach egzekucji. W orzecznictwie zgodnie wskazuje się, iż zobowiązany nie może podnosić zarzutów dotyczących tytułu wykonawczego i należności objętych tym tytułem w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, gdyż to uprawnienie przysługuje mu w ramach innych postępowań. Natomiast wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych następuje już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, czyli w stadium następującym po przeprowadzeniu egzekucji. Skoro zobowiązany nie może w tym stadium kwestionować tytułu wykonawczego oraz zasadności egzekwowania należności objętych tym tytułem, to i organ nie może na tym etapie badać prawidłowości postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 11 czerwca 2010 r. II FSK 168/09 ). Regulacja art. 64c § 3 u.p.e.a. odnosi się zresztą do oceny prowadzenia samej egzekucji, nie zaś oceny postępowań administracyjnych zakończonych aktem stanowiącym podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Ocena ta nie może przekraczać granic wyznaczonych przez art. 29 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji, ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2018 r. II FSK 3648/15). Tym samym kwestia prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych nie podlegała ocenie organu egzekucyjnego na etapie informacji i wydawania postanowienia o kosztach postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu DIAS w pełni prawidłowo i wyczerpująco uzasadnił również ustaloną wysokość obciążających zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Wysokość kosztów postępowania i tytuły ich powstania określone są w art. 64 u.p.e.a. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego postanowienia prawidłowo przytoczywszy właściwe przepisy stanowiące podstawę do naliczenia kosztów wyjaśnił jakie należności składały się na te koszty zasadnie zaliczając do nich: 1) opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności z rozliczeniem w odniesieniu do każdego z trzech tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji, co miało podstawę prawną w art. 64 § 6 u.p.e.a. 2) opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 5% egzekwowanej należności również w odniesieniu do każdego z trzech tytułów wykonawczych zgodnie z 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Akta postępowania potwierdzają dokonanie tych czynności, natomiast przedstawione wyliczenie nie zawiera błędów rachunkowych. Należy zresztą zauważyć, iż Skarżący na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie kwestionował sposobu obliczenia obciążających go kosztów. Podważał jedynie fakt obciążenia go nimi z powołaniem się na brak przymiotu prawomocności i ostateczności decyzji stanowiących podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych, a to wobec ich niedoręczenia. Jak jednak wspomniano, okoliczność ta nie mogła być brana pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego, w związku z czym nie mogła rzutować na ocenę ich legalności. Uwzględniając powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.