I SA/Go 285/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesionego sprzeciwu wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A.K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej określającą skarżącej podatek od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1500 zł skarżąca złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podniosła, że nie stać jej na poniesienie wpisu, ponieważ jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jej mąż pracuje uzyskując dochód ok. 5.000 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 168 m², który jest obciążony kredytem hipotecznym. Nie ma innego majątku. Posiada zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości około 2.550 zł miesięcznie. Skarżąca wraz z mężem utrzymują dwie córki (w wieku 21 i 11 lat). Skarżąca, wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270) do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedstawiła zaświadczenie o statusie bezrobotnej, wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie 4 miesiące i odpis zeznania podatkowego za 2014 r. Poinformowała, że z mężem prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, oraz że w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, czym z kolei uzasadniała nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkowej męża. Jednocześnie oświadczyła, iż miesięczne koszty utrzymania jej rodziny wynoszą 7.899 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia podniósł, że skarżąca wykazała wprawdzie, że nie ma oszczędności i jest bezrobotna, niemniej jednak okoliczności te nie stanowią wystarczających podstaw do uznania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania z pomocą męża. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że jest mężatką. Z tej przyczyny, żądając zwolnienia od kosztów sadowych, winna była przedstawić także jego sytuację finansową. Wymóg ten wywodzi się z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Powołując się na utarte orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że oceny tej w żadnym razie nie zmienia argument skarżącej o obowiązującej w jej małżeństwie rozdzielności majątkowej. Referendarz zauważył, że złożone przez skarżącą oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków rodziny potwierdza, że małżonkowie nie są w separacji, a prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych wynika jedynie stąd, że mąż skarżącej pracuje za granicą. Co więcej, treść wspomnianego oświadczenia skarżącej, w powiązaniu z informacją, iż ona sama nie pracuje i nie posiada oszczędności, uprawnia wniosek, że cała rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodów jej męża. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu powtórzyła, że jest osobą bez zatrudnienia. Mąż, pomimo istnienia w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, nie tylko wspiera finansowo rodzinę, ale jest jej jedynym "żywicielem". Jednakże, jak wynika z przedłożonego zestawienia miesięcznych wydatków, wydatki jej rodziny nie pozwalają na wygospodarowanie środków pieniężnych na wpis sądowy w niniejszej sprawie. Jednocześnie dodała, że z jej inicjatywy przed tut. Sądem toczą się aktualnie jeszcze sprawy o sygn. akt I SA/Go 291/15 i I SA/Go 292/15, w których również wezwana została do uiszczenia wpisów. Łączne zobowiązanie z tytułu opłat sądowych wynosi 1.994 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Z uwagi na to, iż sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącą uznano, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przede wszystkim podnieść należy, że co prawda skarżąca wykazała, że obecnie nie posiada źródła dochodu i oszczędności. Powyższe nie oznacza jednak, że jest ona pozbawiona również źródła utrzymania, bowiem - jak sama skarżąca oświadczyła - wszystkie wydatki rodziny K. finansowane są przez jej małżonka. On z kolei posiada stałe źródło dochodów z tytułu pracy za granicą. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z ww. obowiązku nie zwalnia nawet ustrój rozdzielności majątkowej panujący w małżeństwie. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2014r., sygn. akt I OZ 412/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaakcentowano w nim, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Ponadto, jak już wspomniano wyżej, to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest bowiem postępowaniem wszczynanym na wniosek. Sąd jedynie dokonuje jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Tymczasem skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów umożliwiających ocenę sytuacji finansowej i majątkowej jej męża. Za niewystarczające należało uznać samo oświadczenie skarżącej, że jej mąż uzyskuje dochód brutto ok. 5.000 zł i pokrywa wszystkie wydatki rodziny, których wysokość określiła na 7.899 zł. Co więcej, powyższe wielkości nasuwają zastrzeżenia Sądu co do ich wiarygodności, bowiem skarżąca zadeklarowała wydatki znacznie przekraczające dochody. To z kolei może uprawniać wniosek, że małżonkowie K. posiadają źródła finansowania wydatków niewskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceniając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należało uznać, że brak podstawowych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej męża uniemożliwia poczynienie kategorycznych ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej. W takiej sytuacji przyznanie jej prawa pomocy, chociażby w części, nie było możliwe. Z tych samych powodów, powyższej oceny nie może również zmienić argument skarżącej wielości spraw zainicjowanych przez nią przed tut. Sądem i koniecznością uiszczenia łącznie kwoty 1.994 zł tytułem wpisów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.