I SA/Go 324/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk- Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2017 r. sprzeciwu skarżących od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 5 września 2017 r. sygn. akt I SA/Go 324/17 w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. i W. małżonkowie K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W złożonych wnioskach skarżący oświadczyli, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 98 m2. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.485,22 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Obok stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (prąd ok. 300 zł, gaz ok. 200 zł. woda 200 zł, opał ok 1000 zł) skarżący ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów oraz rehabilitacją i leczeniem. Nadto skarżącej upływa okres wypowiedzenia stosunku pracy. Postanowieniem z dnia 5 września 2017 r. sygn. akt I SA/Go 324/17 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił wnioski skarżących o ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach uzasadnienia postanowienia Referendarz wyjaśnił, że sytuacja skarżących jest znana także z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SA/Go 105/17, I SA/Go 213/17). Z tego też względu nie było potrzeby wzywania skarżących o nadesłanie dodatkowych dokumentów obrazujących ich aktualną sytuację materialną, w tym wykazanie ponoszonych przez nich wydatków gdyż spowodowałoby to niepotrzebne przedłużenie postępowania. Referendarz stwierdził, że zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich w innych sprawach (np. I SA/Go 110/17) dokumentów oraz oświadczeń wynika, że nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Jednakże, zdaniem Referendarza sądowego, mimo trudnej sytuacji finansowej skarżących brak jest podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Referendarz wyjaśnił, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Od powyższego postanowienia L. i W. małżonkowie K. wnieśli sprzeciw. Skarżący podnieśli, że nie otrzymali pomocy w pełnym zakresie i nie będą mieli zapewnionej ochrony interesów przed sądem. Nadto wskazali, że całość działań organów podatkowych działa na ich niekorzyść a oni nie mają wykształcenia prawniczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają oni razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o wielkości 98 m2. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.485,22 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Na koszty utrzymania skarżących składają się opłaty: prąd ok. 300 zł, gaz ok. 200 zł, woda 200 zł, opał ok 1000 zł. Nadto ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów a także rehabilitacją i leczeniem. Nadto skarżącej upływa okres wypowiedzenia stosunku pracy. Wobec powyższego, zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie skarżących od kosztów sądowych bowiem nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Wbrew twierdzeniom skarżących zgodzić się również należy z referendarzem sądowym, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia dla skarżących pełnomocnika z urzędu. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy analiza akt sprawy wskazuje bowiem, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Zaś na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Wbrew twierdzeniom skarżących, przyznania pełnomocnika z urzędu nie uzasadnia okoliczność, że całość działań organów podatkowych działa na ich niekorzyść a oni nie mają wykształcenia prawniczego. Nie sposób też podzielić stanowiska skarżących że brak ustanowienia doradcy prawnego powoduje, iż nie będą mieli zapewnionej ochrony interesów przed sądem. Jak już bowiem wyjaśnił referendarz sądowy, konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a, Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Nadmienić należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Siuda [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Siuda, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, Tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.