I SA/Go 339/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2012 r. wniosku S.M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w treści decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. postanawia: oddalić wniosek. S.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w treści decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 kwietnia 2011 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku z dnia [...] maja 2011 r. S.M. oświadczył, że prowadzi gospodarstwo rolne oraz działalność gospodarczą w zakresie produkcji figur ogrodowych. Z uwagi na niekorzystne warunki atmosferyczne, wzrost cen środków produkcji oraz drastyczny spadek cen skupu płodów rolnych w ciągu ostatnich trzech lat nie mógł osiągnąć realnych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wskazał również, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w ostatnich latach przynosi straty. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i córką. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 maja 2011 r. wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące; zestawienia wysokości kosztów uzyskania przychodów oraz wysokości przychodów z działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące; odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej; zestawienia wysokości otrzymanych w 2010 i 2011 r. wszelkich płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, oświadczenia o ilości i wartości posiadanych samochodów, złożenia dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne, o których mowa w oświadczeniu o stanie majątkowym, oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 3 czerwca 2011 r. jednakże pozostawił je bez odpowiedzi. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia wskazano, że z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego deklarowany we wniosku stan posiadania oraz podnoszone tam okoliczności faktyczne. Jedynym dokumentem dostępnym przy rozpoznawaniu wniosku, była kserokopia zawiadomienia banku o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] grudnia 2010 r. wystosowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego znajdująca się w aktach administracyjnych w równolegle prowadzonej sprawie ze skargi S.M. zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Go 324/11. W ocenie referendarza sądowego sam dokument zaświadczający zajęcie rachunku bankowego pochodzący sprzed pół roku nie świadczy o tym, że skarżący obecnie nie jest w stanie sfinansować swego udziału w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie odniósł się do wezwania o podanie wartości dopłat otrzymywanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie przedstawił też wyciągu z rachunków bankowych. Uniemożliwił tym samym weryfikację twierdzeń o niemożności sfinansowania swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego S.M. wniósł skutecznie sprzeciw. Wraz ze sprzeciwem przedłożył zawiadomienie o wpisie hipoteki, zestawienie kosztów i przychodów gospodarstwa rolnego za 2010 r. oraz zestawienie kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej za listopad i grudzień 2010 r. oraz styczeń 2011 r. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Przede wszystkim nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, natomiast wskazane przez niego informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym jest uzasadnione. Oświadczenia skarżącego o posiadanych rachunkach bankowych w porównaniu z danymi wynikającymi z innych spraw skarżącego były niewiarygodne i sprzeczne. Podobnie sprzeczne były dane dotyczące rentowności gospodarstwa rolnego. Sąd zauważył również, że utrzymywanie się z kredytu bankowego jest mało wiarygodne, bowiem banki nie udzielają kredytów podmiotom, które nie są w stanie wykazać możliwości ich spłaty. Na to postanowienie S.M. wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. sygn. akt I FZ 251/11. W motywach uzasadnienia wskazano, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwia pełną ocenę tej sytuacji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 września 2011 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie S.M. wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W przedłożonym formularzu PPF z dnia [...] października 2011 r. oświadczył, że działalność, którą prowadzi nie daje dochodu. Poniósł stratę w wysokości 30.000 zł. Wskazał, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 4.660 zł. Na utrzymaniu ma córkę studentkę, która nie otrzymuje stypendium. Nadto oświadczył, że nie złożył wyciągów z rachunków bankowych z uwagi na wysokie opłaty, których żądają banki za ich sporządzenie. Stwierdził również, że aktualnie utrzymuje się z uzyskanego kredytu z banku, natomiast w swoim gospodarstwie rolnym prowadzi tylko uprawy roślinne. Po zajęciu dochodów ze żniw nie ma żadnych przychodów, ma natomiast szereg niezapłaconych faktur za paliwo, nasiona i środki ochrony roślin. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia wskazano, że w rozpoznawanym wniosku skarżący nie wskazał istotnych zmian sytuacji finansowej w porównaniu z sytuacją przedstawioną w poprzednim wniosku. W ocenie Sądu S.M. w żaden sposób nie udowodnił ani nie uprawdopodobnił okoliczności, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu i że w związku z tym powinno zapaść rozstrzygnięcie odmienne od poprzedniego. Nie wykazał również zmiany okoliczności faktycznych. Postanowieniem z tego samego dnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił skargę S.M.. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 listopada 2011 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w sprawie wystąpiły nowe okoliczności w postaci zajęcia [...] sierpnia 2011 r. przelanej na jego rachunek bankowy kwoty 61.600 zł za sprzedany po żniwach rzepak. Podkreślił, że w ten sposób został pozbawiony nie tylko zapłaty za rzepak, ale i środków, by zapłacić za nawozy, środki ochrony roślin, które kupił na kredyt, m.in. pod uprawę rzepaku. Wskazał również, że wszystkie wpływy na jego rachunku bankowym podlegają zajęciu przez komornika skarbowego, co uniemożliwia mu dokonanie jakichkolwiek wypłat. S.M. podniósł, że zaciąga pożyczki, aby nie zbankrutować na skutek dokonanych przez Urząd Skarbowy zajęć. Wobec zajęcia należności za rzepak nie ma teraz dochodu, choć skończył się czas żniw. Zwrócił też uwagę, że jego dochód wynoszący przykładowo za 2010 r. zaledwie 26.817,21 zł daje na osobę w rodzinie skarżącego kwotę, która obiektywnie wystarcza na życie na progu ubóstwa (kwota 2.234,77 zł miesięcznie na utrzymanie trzech dorosłych osób). W ocenie skarżącego Sąd błędnie zinterpretował zajęcie rachunków bankowych przez komornika, jak i nietrafnie odniósł się do specyfiki osiąganych przez niego przychodów z gospodarstwa rolnego. Podkreślił również, że Sąd żąda od niego wpisu w kilkudziesięciu sprawach. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt I FZ 535/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. W motywach uzasadnienia wskazano, że rozważania merytoryczne przedstawione w zaskarżonym postanowieniu wskazują na brak dostatecznej analizy akt sprawy, a zwłaszcza na brak dostatecznego zbadania obu składanych w toku sprawy wniosków. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że po ewentualnym wezwaniu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) i uzupełnieniu oświadczeń strony Wojewódzki Sąd Administracyjny będzie zobowiązany do oceny podnoszonych przez skarżącego nowych okoliczności (tzn. niepodniesionych na etapie poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy) w świetle normy zawartej w art. 165 p.p.s.a. Wskazał również, że dla oceny występowania przesłanki, o której mowa w tym przepisie, przydatna może być również argumentacja co do stanu majątkowego strony przedstawiona w zażaleniu na postanowienie z dnia 8 listopada 2011 r. Dopiero dogłębna analiza pism strony składanych w toku postępowań o przyznanie prawa pomocy umożliwi stwierdzenie, czy doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie czy skarżący wykazał spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem Sędziego z dnia 19 marca 2012 r. wezwano S.M. do przedłożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy: wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; dokumentów potwierdzających oświadczenie skarżącego w zakresie zajęć rachunków bankowych przez komornika; zestawienia wysokości kosztów uzyskania przychodów oraz wysokości przychodów z działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące; odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej; zestawień wysokości otrzymanych w 2011 r. wszelkich płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego; zestawienia wysokości kosztów oraz wysokości przychodów z gospodarstwa rolnego za ostatnie trzy miesiące; oświadczenia o ilości i wartości posiadanych samochodów oraz wyszczególnienia posiadanych maszyn rolniczych wraz z dokumentami potwierdzającymi oświadczenie skarżącego o dokonanych zajęciach komorniczych; dokumentów potwierdzających oświadczenie skarżącego w zakresie udzielonych mu kredytów bankowych, pożyczek oraz oświadczenia o miesięcznych obciążeniach związanych z ich spłatą; oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów wyżywienia oraz kosztów utrzymania mieszkania wraz z dokumentami potwierdzającymi te wydatki; dokumentów potwierdzających zakup leków i ponoszenia kosztów leczenia; przedstawienia kosztów związanych z utrzymaniem córki na studiach. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 22 marca 2012 r. (z.p.o. – k. 134 akt sądowych) jednakże pozostawił je bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że przedmiotem niniejszego postępowania jest powtórne porównanie drugiego wniosku skarżącego z dnia [...] października 2011 r. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych z pierwotnie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 maja 2011 r., bowiem odmowa przyznania prawa pomocy prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 lipca 2011 r. powoduje, że kolejny wniosek skarżącego w tym zakresie należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Zgodnie bowiem z regulacją art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis uzależnia zatem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W sprawach prowadzonych w przedmiocie prawa pomocy, przykładem zmiany okoliczności faktycznych mogą być dodatkowo złożone przez stronę zaświadczenia o jej sytuacji materialnej. W zażaleniu z dnia [...] listopada 2011 r. S.M. podniósł, że w sprawie wystąpiły nowe okoliczności w postaci zajęcia [...] sierpnia 2011 r. przelanej na jego rachunek bankowy kwoty 61.600 zł za sprzedany po żniwach rzepak. Wskazał również, że wszystkie wpływy na jego rachunku bankowym podlegają zajęciu przez komornika skarbowego, co uniemożliwia mu dokonanie jakichkolwiek wypłat. Jednakże pomimo wezwania z dnia 19 marca 2012 r. nie przedłożył on żadnych dokumentów potwierdzających te okoliczności. Podkreślić należy, że fakt zajęcia rachunku bankowego skarżący podnosił już we wniosku z dnia [...] października 2011 r. również nie potwierdzając tego stosownymi dokumentami. W ocenie Sądu samo powołanie się na zajęcie przez organ egzekucyjny określonej kwoty nie jest okolicznością, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Zaznaczyć należy, że skarżący konsekwentnie powołując się na zajęcie rachunku bankowego, równie konsekwentnie nie odpowiada na wezwania o przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego, który pozwoliłby zweryfikować jego twierdzenie. Zatem wobec braku wiarygodnych dokumentów potwierdzających tezę skarżącego, nie jest możliwa ocena, czy w sprawie rzeczywiście doszło do zmiany okoliczności, które uzasadniałyby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia. Ponadto samo prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego nie przemawia jeszcze za zwolnieniem od kosztów sądowych. S.M. we wniosku z dnia [...] października 2011 r. wskazał również - co nie było wcześniej podnoszone - że choruje oraz ponosi związane z tym koszty. Wezwany jednak do przedstawienia ponoszonych kosztów związanych z leczeniem nie nadesłał rachunków potwierdzających podnoszoną okoliczność. Wskazał również, że ma na utrzymaniu córkę, która jest studentką studiów stacjonarnych i nie otrzymuje stypendium. W ocenie Sądu również ta okoliczność nie jest okolicznością, która uzasadniałyby uchylenie lub zmianę wydanego wcześniej postanowienia. Jest bowiem powszechnie wiadomym, że osoby studiujące a pochodzące z rodzin, w których dochód przypadający na członka w rodzinie jest niski, mają możliwość uzyskania pomocy socjalnej, której jak zaznacza skarżący, córka nie otrzymuje. Zgodnie zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem z dnia 19 marca 2012 r. wezwano S.M. do przedłożenia szeregu dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi zapoznanie się z sytuacją majątkową skarżącego. S.M. odebrał powyższe wezwanie osobiście w dniu 22 marca 2012 r. jednakże nie przedłożył Sądowi wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu, bierność skarżącego w zakresie uwiarygodnienia podnoszonych we wniosku z dnia [...] października 2011 r. twierdzeń powoduje, że nie jest możliwe dokonanie oceny, czy w sprawie zaszły okoliczności o których mowa w art. 165 p.p.s.a. Ponadto, konsekwentne uchylanie się skarżącego od udokumentowania podnoszonych twierdzeń nie pozwala Sądowi dokonać innej oceny w sprawie niż ta, która została przedstawiona w prawomocnym postanowieniu z dnia 14 lipca 2011 r. Nawet gdyby przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżącego w okresie dzielącym oba wnioski uległa zmianie, to brak współpracy skarżącego z Sądem powoduje, że Sąd - wobec braku ku temu podstaw - nie może zmienić przyjętego wcześniej stanowiska do kwestii prawomocnie przesądzonych. Tym bardziej że, skarżący uchylając się od przedstawienia żądanej na podstawie art. 255 p.p.s.a. dokumentacji, powinien liczyć się z przyjęciem przez Sąd, że brak jest wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 338/11, LEX nr 89634). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.