I SA/Go 342/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I SA/Go 342/17 w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. i W. małżonkowie K. wraz ze skargą wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynikało, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.485,22 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 651,50 zł. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną (w stopniu umiarkowanym), podobnie jak jej mąż i córka. Na koszty utrzymania skarżących składają się opłaty za prąd w wysokości ok. 300 zł, za wodę ok. 200 zł, gaz ok. 200. Nadto ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów: 300 zł kredyt hipoteczny oraz kredyt zaciągnięty na studia córki. Mają też wydatki z tytułu dojazdu syna do szkoły – ok. 200 zł, a także w związku z rehabilitacją i zakupem lekarstw. Postanowieniem z 13 września 2017 r. sygn. akt I SA/Go 342/17 referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach postanowienia stwierdził, że skarżący nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Stwierdził zarazem, że mimo trudnej sytuacji finansowej skarżących brak jest podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą bowiem być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, a analiza akt sprawy wskazuje, że potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Dodał, że także sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, który stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika jest obowiązany udzielać niezbędnych pouczeń (art. 6 P.p.s.a.), stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Od powyższego postanowienia L. i W. małżonkowie K. wnieśli sprzeciw. W ocenie skarżących, ponieważ nie otrzymali prawa pomocy w pełnym zakresie, to nie będą mieli zapewnionej ochrony przed WSA. Wnieśli o ustanowienie doradcy podatkowego, ponieważ organy podatkowe umiejętnie manipulują przepisami przeprowadzając egzekucję, a osoby słabsze, które zaspokajają potrzeby rodziny np. niepełnosprawne, ponoszą z tego tytułu negatywne konsekwencje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić również procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 – powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestotrzyletnią córkę i dziewiętnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98 m2. Źródłem ich utrzymania są: wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą (za sierpień: 2.485,22 zł) oraz świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego (651,50 zł). Wskazane przez skarżących koszty utrzymania to: opłaty za prąd w wysokości ok. 300 zł, za wodę ok. 200 zł, za gaz ok. 200. Spłacają nadto kredyty, których raty wynoszą: 300 zł kredyt hipoteczny oraz 400 zł kredyt zaciągnięty na studia córki. Ponoszą też koszty dojazdu syna do szkoły w kwocie ok. 200 zł, a także te związane z rehabilitacją i zakupem lekarstw. Wobec powyższego zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie skarżących od kosztów sądowych, bowiem nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji prawidłowa była ocena, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Wbrew twierdzeniom skarżących, należycie również zostało przez referendarza sądowego ocenione, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy, analiza akt sprawy wskazuje bowiem, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Słuszne też było zwrócenie uwagi w zaskarżonym postanowieniu, że na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Odmiennie niż skarżący, Sąd uznaje, że przyznania pełnomocnika z urzędu nie uzasadnia podnoszona w sprzeciwie okoliczność, że organy podatkowe umiejętnie manipulują przepisami prawa podatkowego, przeprowadzając egzekucję. Jak już bowiem wyjaśnił referendarz sądowy, konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Wskazać przy tym można, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 cyt. ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13). W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Nadmienić również należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Sudyka [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.