I SA/Go 343/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska - Pastuszko po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt I SA/Go 343/17 w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2011 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu A.O. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W nadesłanym formularzu PPF podniosła, że pozostaje bez pracy, nie ma żadnego źródła utrzymania, korzysta jedynie z pomocy rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że mieszka sama, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada również zobowiązań i wydatków. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w tym czy jest zamężna, a jeżeli tak, do wskazania dochodów małżonka. W odpowiedzi wnioskodawczyni podała, że pozostaje w związku małżeńskim. Od pewnego czasu nie mieszka z mężem, a od 2011 r. pozostają w rozdzielności majątkowej. Zamierzają złożyć wniosek o ustanowienie separacji. Z tych przyczyn nie ma możliwości złożenia informacji o sytuacji majątkowej i dochodach męża. Podała również, że posiada dwoje dzieci pozostających na utrzymaniu męża. Złożyła dokument potwierdzający jej status jako bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Z przedłożonej listy transakcji z konta w [...] S.A. wynika, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie przeprowadzono na nim żadnych operacji. Zgodnie z zeznaniem PIT-37 w 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości 50.723,38 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że pomieszkuje u rodziny, np. matki. Postanowieniem z 19 października 2017 r. sygn. akt I SA/Go 343/17 referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącą nie są wystarczające do oceny jej stanu majątkowego. Wskazał, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącej nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki, skoro zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Podkreślił, że fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której jeden z małżonków nie może pomóc w uiszczeniu kosztów. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). W związku z powyższym uznał, że brak informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonka skarżącej, uniemożliwia uznanie, że spełnia ona przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dodał, że skarżąca nadal posługuje się adresem korespondencyjnym będących miejscem zamieszkania męża (a nie np. matki), a także, jak oświadczyła w piśmie z [...] czerwca 2017 r. skierowanym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (tom III, k. 203 akt administracyjnych), na co dzień opiekuje się dwójką małych dzieci, a jej mąż wykonuje pracę zarobkową. Świadczy to – zdaniem referendarza - o utrzymywaniu kontaktów i wzajemnej pomocy. W sprzeciwie skarżąca wskazała, że nie można jej zarzucić, że w sposób nierzetelny przedstawiła swoją sytuację materialną. Jeszcze raz powtórzyła, że jest bezrobotną; utrzymuje się ze środków finansowych przekazanych dzięki uprzejmości rodziny; ma dwoje dzieci, które aktualnie utrzymuje mąż, a małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i żyją w faktycznym rozłączeniu. W załączeniu przedłożyła kserokopie: zeznania podatkowego PIT-36 męża za 2016, z którego wynika, że w roku podatkowym uzyskał on dochód w kwocie 72.700,55 zł w tym m.in. ze stosunku pracy 33.635,00 zł oraz z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 35.905,27; wyciągów z rachunku bankowego za sierpień, wrzesień i październik 2017 r.; zaświadczenia o zarobkach, z którego wynika, że G.O. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 6.003,24 zł; dowodów ponoszenia comiesięcznych opłat, w tym rat kredytów i pożyczki; decyzji ustalającej G.O. łączne zobowiązanie pieniężne za 2017 r. na kwotę 514 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim, o jakie wnioskuje skarżąca, następuje , gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08 - cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Strona skarżącą twierdzi, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy rodziny. Ponadto z mężem G.O. żyją w faktycznej separacji, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, on też ponosi koszty utrzymania ich dzieci. W małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkową. Sąd oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącą uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia jej od całości kosztów sądowych. Na wstępie należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko Referendarza sądowego, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Zapatrywania tego nie może zmienić powoływana rozdzielność majątkowa, czy też nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, które w okolicznościach niniejszej sprawy wydaje się być zresztą wątpliwe, choćby z uwagi na posługiwanie się przez skarżącą adresem, który pokrywa się z adresem zamieszkania jej męża. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to bez względu, w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13). Jak słusznie zauważył Referendarz sądowy obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), którego skarżąca nie przedłożyła. Samo zaś twierdzenie skarżącej, że od pewnego czasu żyją z mężem w faktycznej separacji nie może spowodować oceny jej sytuacji w oderwaniu i bez uwzględnienia faktu istnienia związku małżeńskiego i wynikającej z tego powinności pomocy i wspierania między małżonkami. Trzeba również zwrócić uwagę, że mimo precyzyjnego wezwania Referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r., skarżąca początkowo nie udokumentowała sytuacji finansowej męża. W związku z czym prawidłowo referendarz uznał, że brak informacji w tym zakresie, uniemożliwiał na tamtym etapie ocenę przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dokumenty dotyczące sytuacji finansowej męża skarżąca nadesłała na etapie sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza. Wynika z nich, że w 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 72.700, 55 zł (przychód 129.681,91 zł minus koszty jego uzyskania w kwocie 56 981,36 zł.). Miesięczne wynagrodzenie męża strony tylko ze stosunku pracy wynosi aktualnie 6.003,24 zł. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, kwota comiesięcznych opłat (bez zobowiązań kredytowo – pożyczkowych) opiewa na kwotę ok. 1.340 zł. Comiesięczne raty z tytułu zobowiązań kredytowych wynoszą: 471,56 zł (kredyt w [...] S.A.) oraz 157,10 zł (kredyt w [...]). Mąż skarżącej spłaca także pożyczkę na zakup samochodu, której rata wynosi 580,73 zł oraz poniósł koszt ubezpieczenia samochodu w kwocie 976,00 zł. Trzeba jednak dostrzec, są to zobowiązania cywilnoprawne, a w stosunku do tego rodzaju zobowiązań w orzecznictwie sądowym zostało ukształtowane stanowisko, że nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Z analizy rachunku bankowego męża skarżącej ([...] konto) wynika z kolei, że miesięczne uznania oscylują w granicach obciążeń. Trzeba przy tym zauważyć, że wśród tych obciążeń są m.in. przelewy na konto G.O. w innym banku, np. przelew z [...] października 2017 r. na kwotę 2.227 zł dokonany tytułem zasilenia konta w [...]. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że nie jest możliwe, jako że byłoby to nieuzasadnione, przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowym przez nią zakresie. Mając jednak na uwadze, że bieżące comiesięczne wydatki, w zdecydowanej części konsumują dochody rodziny oraz fakt, że skarżąca równocześnie zainicjowała przed tut. Sądem trzy sprawy, z których w każdej została wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. W tej sytuacji, także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie, przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 250,00 zł. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie 260 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.