I SA/Go 360/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesionego sprzeciwu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. L.K., reprezentowany przez adwokata M.K., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że pracuje w Niemczech i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 8.000 zł brutto miesięcznie. Zaznaczył, że z ww. kwoty ponosi opłaty za mieszkanie w Niemczech, koszty wyżywienia, itp. Spłaca w Niemczech kredyt zaciągnięty na zakup samochodu, który był mu niezbędny by wykonywać pracę za granicą. Ponadto żonie przekazuje 2000 zł na życie, pomaga dzieciom oraz spłaca kredyt w Polsce, którego rata wynosi 500 zł miesięcznie. Ponosi także wysokie koszty dojazdu do domu do Polski. Oświadczył, że w wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dorosłą córką. Żona pracuje na ¾ etatu i otrzymuje z tego tytułu dochód miesięczny brutto w wysokości 1.400 zł. Córka także pracuje otrzymując 2000 zł brutto miesięcznie, jednakże nie przekazuje środków pieniężnych. Skarżący wskazał również, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych. Posiada natomiast dom o wielkości 200 m2. Zarządzeniem z dnia 22 września 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wezwano skarżącego by, w terminie 7 dni, dodatkowo złożył: - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, - odpis rocznych zeznań podatkowych skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 rok, - dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia netto skarżącego i jego żony, - dokumenty potwierdzające ewentualne prowadzenie egzekucji z praw majątkowych skarżącego bądź jego żony wskazujące wysokość egzekwowanych należności, oraz prawa z których egzekucja jest prowadzona, - oświadczenie czy skarżący bądź jego żona są właścicielami samochodów (z podaniem marki, rocznika i wartości), - informację o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny skarżącego ze wskazaniem kwot przeznaczanych na określone cele. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący udokumentował deklarowane we wniosku dochody żony, przedstawiając jednocześnie odpis tytułu wykonawczego zaświadczający, że jest ona zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym, a egzekwowana kwota wynosi 21.343,18 zł. Ze złożonego przez skarżącego odpisu zeznania podatkowego wynika, że wraz z żoną zadeklarowali za 2014 rok przychody brutto w wysokości 119.385,42 zł, z których 88.821,68 zł zadeklarowano jako uzyskane przez skarżącego i opodatkowane za granicą. Skarżący poinformował również, że we wrześniu 2015 r. otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, a od sierpnia nie otrzymuje wynagrodzenia, czym uzasadnił również nieprzedstawienie zaświadczenia o jego wynagrodzeniu. Oświadczył jednocześnie, że jest właścicielem dwóch czternastoletnich samochodów. Wskazał także, że obok bieżących kosztów utrzymania, które określił na 3695 zł, spłacają z żoną ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu wynoszącą 600 zł miesięcznie oraz kredyt ratę kredytu zaciągniętego na budowę domu wynoszącą 350 zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, by nie był w stanie sfinansować kosztów sądowych. Referendarz stwierdził, że wprawdzie wpis od skargi nie został jeszcze formalnie ustalony przez przewodniczącego wydziału, to jednak z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia deklarowaną przez skarżącego i wynikającą z treści zaskarżonej decyzji, należy przyjąć, że wpis ten wynosi 400 zł. Jest to przy tym jedyna opłata podlegająca potencjalnie uiszczeniu na obecnym etapie postępowania. Zauważył również, że w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dochody swoje i żony deklarował na 9.400 zł miesięcznie. Nie wykazał przy tym by bieżące koszty utrzymania pochłaniały całość tej kwoty co uniemożliwiało wyasygnowanie 400 zł na wpis od skargi (800 zł przy uwzględnieniu faktu, iż równolegle z niniejszą, toczy się sprawa ze skargi wniesionej przez żonę skarżącego). Ograniczył się do ogólnej informacji, iż ponosi wysokie koszty utrzymania w związku z tym, że pracuje za granicą nie określając wysokości tych kosztów i nie przedstawiając jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego takie oświadczenie. Nadto skarżący niczym nie wykazał ani dochodów uzyskiwanych z pracy w Niemczech, ani też faktu wypowiedzenia mu umowy o pracę. Tymczasem ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie. Skarżący nie wykazał również by nie posiadał oszczędności wystarczających do pokrycia kosztów sądowych w sprawie. Przedłożył wprawdzie wyciąg z jednego rachunku bankowego, lecz wyciąg ten dokumentuje tylko spłaty rat i odsetek od kredytu. Nie obejmuje wskazania wszystkich dokonywanych wpłat, a tym samym nie jest miarodajnym dowodem obrazującym stan posiadania skarżącego. W ocenie referendarza sądowego suma oświadczeń skarżącego i przedstawionych przezeń dokumentów nie pozwala zatem na poczynienie kategorycznych i niewątpliwych ustaleń faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej, ponieważ skarżący nie dostarczył dowodów potwierdzających by w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz obecnie nie był w stanie uiścić wpisu od skargi. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w postaci opłaty od skargi oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, podczas gdy z przedstawionych w sprawie okoliczności wynikało, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi. Wskazał, że aktualnie wraz z żoną posiadają niewielkie dochody w postaci wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w wysokości 1.473,56 zł netto. Zaznaczył, że wynagrodzenie żony podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy oraz jest obciążone z tytułu pożyczki zakładowej w kwocie 300 zł oraz kwotą 52 zł tytułem grupowego ubezpieczenia, jak również kwotą 13,82 zł tytułem składek na Okręgową Izbę Pielęgniarską. Skarżący stwierdził, że środki te stanowią w obecnej chwili jedyne źródło utrzymania jego i jego żony, nie uzyskują oni żadnych dodatkowych dochodów z innych źródeł. Podkreślił, że aktualne wydatki jego i jego małżonki znacznie przewyższają uzyskiwane przez nich dochody. Nadto stwierdził, że jego trudna sytuacja finansowa rodzi obawy w zakresie możliwości spłaty przez niego aktualnych zobowiązań, co grozi m. in. wypowiedzeniem umów kredytowych i postawieniem w stan wymagalności pozostałych należności z tego tytułu, co dodatkowo w sposób istotny pogorszy sytuację finansową skarżącego. Zaznaczył, iż nie ma również realnej szansy uzyskania dodatkowych środków np. poprzez zaciągnięcie kredytu czy pożyczki, bowiem jego aktualne dochody właściwie uniemożliwiają mu uzyskanie kolejnego kredytu czy pożyczki, a po drugie nie będą w stanie spłacić zaciągniętego zobowiązania wraz z odsetkami. Skarżący wskazał również, że pozostaje w konflikcie ze swoim byłym pracodawcą. Po wypowiedzeniu umowy we wrześniu 2015 r. nie otrzymał on żadnych dokumentów, w tym również samego dokumentu dotyczącego wypowiedzenia umowy o pracę. Tym samym przedstawienie jakichkolwiek dokumentów związanych z jego zatrudnieniem, w tym zaświadczenia o zarobkach, jest aktualnie niemożliwe. Jednocześnie przypomniał, że od sierpnia 2015 r. nie otrzymał należnego mu wynagrodzenia. Skarżący stwierdził, że w przedstawionych okolicznościach opłata od skargi, do której jest zobowiązany, tj. wskazana w treści postanowienia kwota 400 zł, stanowi dla niego kwotę bardzo wysoką a poniesienie tak wysokiego wydatku przewyższa jego możliwości zarobkowe i majątkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Zgodnie z tym przepisem w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, że w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował dochody swoje i żony w kwocie 9.400 zł. Nie wykazał przy tym by bieżące koszty utrzymania pochłaniały całość tej kwoty. Nadto wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje również dorosła córka, której dochód miesięczny brutto skarżący określił na kwotę 2000 zł. Tym samym w ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie by skarżący mógł z uzyskiwanych dochodów czynić oszczędności. Zauważyć również należy, że pomimo wezwania w tym zakresie skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających deklarowaną przez niego kwotę dochodów uzyskiwanych z pracy w Niemczech. Nie uprawdopodobnił także wypowiedzenia mu umowy o pracę. Przedłożony przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego dokumentuje jedynie spłaty rat i odsetek od kredytu. Nie obejmuje wskazania wszystkich dokonywanych wpłat, a tym samym, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, nie jest miarodajnym dowodem obrazującym stan posiadania skarżącego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący nie wyjaśnił wątpliwości podniesionych w tym postanowieniu. Wskazał jedynie na konflikt z pracodawcą, który uniemożliwia mu rzekomo uzyskanie stosownych zaświadczeń. Jednocześnie zaznaczył, że aktualnie wraz z żoną posiadają niewielkie dochody w wysokości 1.473,56 zł netto. Podkreślił także, że wynagrodzenie żony podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy oraz jest obciążone z tytułu pożyczki zakładowej w kwocie 300 zł oraz kwotą 52 zł tytułem grupowego ubezpieczenia, jak również kwotą 13,82 zł tytułem składek na Okręgową Izbę Pielęgniarską. Zaznaczył, że jest to ich jedyne źródło utrzymania. Zauważyć jednak należy, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników. Skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. Tym sam wbrew twierdzeniom skarżącego, dochody jego żony nie stanowią obecnie jedynego źródła utrzymania rodziny. Zgodnie bowiem z regulacją art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583) dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.