I SA/Go 361/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesionego sprzeciwu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M.K. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i dorosłą córką. Oświadczyła, iż jej miesięczny dochód brutto z tytułu umowy o pracę wynosi 1400 zł, jej małżonka 8000 zł, zaś córki 2000 zł. Skarżąca zaznaczyła, że jest zatrudniona na ¾ etatu i ponosi duże koszty. Wraz z mężem ponoszą duże opłaty związane z utrzymaniem domu. Są zobowiązani spłacać kredyt w kwocie 500 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia wynoszą 800 zł a prócz tego ponoszą koszty zakupu leków, utrzymania samochodu. Pomagają również dzieciom. Skarżąca wskazała, że jej małżonek pracuje w Niemczech zaś z otrzymywanego z tego tytułu wynagrodzenia spłaca kredyt i ponosi koszty utrzymania za granicą. Skarżąca otrzymuje z tego tytułu na życie 3000 zł. Nadto skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych. Posiada natomiast dom o wielkości 200 m2. Zarządzeniem z dnia 22 września 2015 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wezwano skarżącą by, w terminie 7 dni, dodatkowo złożyła: - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej i jej męża za ostatnie trzy miesiące, - odpis rocznych zeznań podatkowych skarżącej i jej męża w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 rok, - dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia netto skarżącej i jej męża, - dokumenty potwierdzające ewentualne prowadzenie egzekucji z praw majątkowych skarżącej bądź jej męża wskazujące wysokość egzekwowanych należności oraz prawa z których egzekucja jest prowadzona, - oświadczenie czy skarżąca bądź jej mąż są właścicielami samochodów (z podaniem marki, rocznika i wartości), - informację o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny skarżącej ze wskazaniem kwot przeznaczanych na określone cele. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca udokumentowała swoje dochody deklarowane we wniosku, przedstawiając jednocześnie odpis tytułu wykonawczego zaświadczający, że jest zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym, w ramach którego dochodzone jest od niej 21.343,18 zł. Ze złożonego przez skarżącą odpisu zeznania podatkowego wynika, że wraz z mężem zadeklarowali za 2014 rok przychody brutto w wysokości 119.385,42 zł, z których 88.821,68 zł zadeklarowano jako uzyskane przez męża skarżącej i opodatkowane za granicą. Nadto skarżąca wskazała, że jej mąż we wrześniu 2015 r. otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, a od sierpnia nie otrzymuje wynagrodzenia, czym uzasadniła nieprzedstawienie zaświadczenia o wynagrodzeniu. Poinformowała jednocześnie, że jej mąż jest właścicielem dwóch czternastoletnich samochodów. Skarżąca wskazała także, że prócz bieżących kosztów utrzymania, które określiła w kwocie 3695 zł, spłaca wraz z mężem ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu wynoszącą 600 zł miesięcznie oraz ratę kredytu zaciągniętego na budowę domu wynoszącą 350 zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie sfinansować kosztów sądowych. Referendarz stwierdził, że wprawdzie wpis od skargi nie został jeszcze formalnie ustalony przez przewodniczącego wydziału, to jednak z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia deklarowaną przez skarżącą i wynikającą z treści zaskarżonej decyzji, należy przyjąć, że wpis ten wynosi 400 zł. Jest to przy tym jedyna opłata podlegająca potencjalnie uiszczeniu na obecnym etapie postępowania. Zauważył również, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dochody swoje i męża deklarowała na 9.400 zł miesięcznie. Nie wykazała przy tym by bieżące koszty utrzymania pochłaniały całość tej kwoty co uniemożliwiało wyasygnowanie 400 zł na wpis od skargi (800 zł przy uwzględnieniu faktu, iż równolegle z niniejszą, toczy się sprawa ze skargi wniesionej przez męża skarżącej). Ograniczyła się do ogólnej informacji, iż jej mąż ponosi wysokie koszty utrzymania w związku z tym, że pracuje za granicą. Nie określiła jednak wysokości tych kosztów i nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego takie oświadczenie. Nadto referendarz podkreślił, że skarżąca niczym nie wykazała ani wysokości wynagrodzenia męża ani też faktu wypowiedzenia mu umowy o pracę. Tymczasem ciężar wykazania przesłanek prawa pomocy spoczywa na osobie, która ubiega się o jego przyznanie. Skarżąca nie wykazała również by nie posiadała oszczędności wystarczających do pokrycia kosztów sądowych w sprawie. Przedłożył wprawdzie wyciąg z jednego rachunku bankowego, lecz wyciąg ten dokumentuje tylko spłaty rat i odsetek od kredytu. Nie obejmuje wskazania wszystkich dokonywanych wpłat, a tym samym nie jest miarodajnym dowodem obrazującym stan posiadania skarżącej i jej męża. W ocenie referendarza sądowego suma oświadczeń skarżącej i przedstawionych przez nią dokumentów nie pozwala zatem na poczynienie kategorycznych i niewątpliwych ustaleń faktycznych dotyczących jej sytuacji majątkowej. Na podstawie takich oświadczeń skarżącej nie można przyjąć by w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i obecnie nie była w stanie uiścić wpisu od skargi. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła skutecznie sprzeciw zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w postaci opłaty od skargi podczas gdy z okoliczności wynika, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, podczas gdy z przedstawionych w sprawie okoliczności wynikało, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi. Skarżąca wskazała, że aktualnie wraz z mężem posiadają niewielkie dochody w postaci wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości 1.473,56 zł netto. Ponadto wynagrodzenie skarżącej podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy oraz jest obciążone z tytułu pożyczki zakładowej w kwocie 300 zł oraz kwotą 52 zł tytułem grupowego ubezpieczenia, jak również kwotą 13,82 zł tytułem składek na Okręgową Izbę Pielęgniarską. Skarżąca stwierdziła, że środki te stanowią w obecnej chwili jedyne źródło utrzymania jej i jej męża, nie uzyskują oni żadnych dodatkowych dochodów z innych źródeł. Skarżąca podkreśliła, że aktualne wydatki jej i jej małżonka znacznie przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. Nadto stwierdziła, że jej trudna sytuacja finansowa rodzi obawy w zakresie możliwości spłaty przez nią aktualnych zobowiązań, co grozi m. in. wypowiedzeniem umów kredytowych i postawieniem w stan wymagalności pozostałych należności z tego tytułu, co dodatkowo w sposób istotny pogorszy sytuację finansową skarżącej. Zaznaczyła, iż nie ma również realnej szansy uzyskania dodatkowych środków np. poprzez zaciągnięcie kredytu czy pożyczki, bowiem jej aktualne dochody właściwie uniemożliwiają uzyskanie kolejnego kredytu czy pożyczki, a po drugie nie byłaby w stanie spłacić zaciągniętego zobowiązania wraz z odsetkami. Skarżąca wskazała, że jej mąż pozostaje w konflikcie ze swoim byłym pracodawcą. Po wypowiedzeniu mu umowy we wrześniu 2015 r. mąż skarżącej nie otrzymał żadnych dokumentów, w tym również samego dokumentu dotyczącego wypowiedzenia umowy o pracę. Tym samym przedstawienie przez męża skarżącej jakichkolwiek dokumentów związanych z jego zatrudnieniem, w tym zaświadczenia o zarobkach, jest aktualnie niemożliwe. Jednocześnie skarżąca przypomniała, że jej mąż od sierpnia 2015 r. nie otrzymał należnego mu wynagrodzenia. Skarżąca stwierdziła, że w przedstawionych okolicznościach opłata od skargi, do której jest zobowiązana, tj. wskazana w treści postanowienia kwota 400 zł, stanowi dla niej kwotę bardzo wysoką a poniesienie tak wysokiego wydatku przewyższa jej możliwości zarobkowe i majątkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Zgodnie z tym przepisem w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, że w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zadeklarowała dochody swoje i męża w kwocie 9.400 zł. Nie wykazała przy tym by bieżące koszty utrzymania pochłaniały całość tej kwoty. Nadto wskazała, że w gospodarstwie domowym pozostaje również dorosła córka, której dochód miesięczny brutto skarżąca określiła na kwotę 2000 zł. Tym samym w ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie by skarżąca mogła z uzyskiwanych dochodów czynić oszczędności. Zauważyć również należy, że pomimo wezwania w tym zakresie skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających deklarowaną kwotę dochodów uzyskiwanych przez męża skarżącej z pracy w Niemczech. Nie uprawdopodobniła też w żaden sposób wypowiedzenia jej mężowi umowy o pracę. Nadto przedłożony przez skarżącą wyciąg z rachunku bankowego dokumentuje jedynie spłaty rat i odsetek od kredytu. Nie obejmuje wskazania wszystkich dokonywanych wpłat, a tym samym, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, nie jest miarodajnym dowodem obrazującym stan posiadania skarżącej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości podniesionych w tym postanowieniu. Wskazała jedynie na konflikt jej małżonka z pracodawcą, który uniemożliwia mu rzekomo uzyskanie stosownych zaświadczeń. Jednocześnie zaznaczyła, że aktualnie wraz z mężem posiadają niewielkie dochody w wysokości 1.473,56 zł netto. Podkreśliła także, że jej wynagrodzenie podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy oraz jest obciążone z tytułu pożyczki zakładowej w kwocie 300 zł oraz kwotą 52 zł tytułem grupowego ubezpieczenia, jak również kwotą 13,82 zł tytułem składek na Okręgową Izbę Pielęgniarską. Zaznaczyła, że jest to ich jedyne źródło utrzymania. Zauważyć jednak trzeba, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników. Skarżąca oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i dorosłą córką. Tym sam wbrew twierdzeniom skarżącej, uzyskiwane przez nią dochody nie stanowią obecnie jedynego źródła utrzymania rodziny. Zgodnie bowiem z regulacją art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583) dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.