I SA/Go 362/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Go 362/16 w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2005-2010 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. i W. małżonkowie K. wraz ze skargą wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W złożonych wnioskach skarżący oświadczyli, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestodwuletnią córkę i osiemnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98 m2. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej, wynoszącego 3.293,21 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 592,84 zł. Na koszty utrzymania skarżących składają się opłaty za prąd w wysokości ok. 350 zł, wodę ok. 200 zł, gaz (w zależności od sezonu grzewczego) ok. 200-1400 zł. Nadto ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów: 300 zł kredyt hipoteczny oraz 2x400 zł kredyty zaciągnięte na studia córki. Mają też wydatki z tytułu rehabilitacji ok.300 zł i zakupu lekarstw 600 zł. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił ich wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach uzasadnienia tego postanowienia stwierdził, że zasadne było zwolnienie skarżących od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich dokumentów i oświadczeń wynikało bowiem, że nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Nadto referendarz sądowy zwrócił uwagę, że sprawa dotyczy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Nie jest zatem ani obszerna, ani skomplikowana pod względem faktycznym czy prawnym, co należy podkreślić również wobec faktu, że w innych sprawach ze skarg skarżących ustanawiano dla nich doradcę podatkowego. Brak zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Od powyższego postanowienia L. i W. małżonkowie K. wnieśli sprzeciw. W ocenie skarżących całokształt działań organów podatkowych uzasadnia przyznanie im doradców podatkowych, ponieważ nie posiadają wykształcenia prawniczego, natomiast organy podatkowe efektywnie manipulują przepisami prawa podatkowego i innymi przepisami prawa, interpretując je na własną korzyść, realizując cel czysto fiskalny. Skarżący podnieśli, że są słabszą stroną, a organy podatkowe już dawno mogły zakończyć sprawy korygując deklaracje we własnym zakresie na podstawie ustawy Ordynacja podatkowa i jednocześnie umorzyć zaległości podatkowe, nie obciążając sądów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić również procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 – powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestodwuletnią córkę i osiemnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98 m2. Źródłem ich utrzymania są: wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą (3.293,21 zł) oraz świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego (592,84 zł). Wskazane przez skarżących koszty utrzymania to: opłaty za prąd w wysokości ok. 350 zł, za wodę ok. 200 zł oraz gaz ok. 200-1400 zł (w zależności od sezonu grzewczego) . Spłacają nadto kredyty, których raty wynoszą: 300 zł kredyt hipoteczny oraz 2x400 zł z tytułu kredytów zaciągniętych na studia córki. Ponoszą również wydatki związane z rehabilitacją ok.300 zł i zakupem lekarstw 600 zł. Wobec powyższego zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie skarżących od kosztów sądowych, bowiem nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji prawidłowa była ocena, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Wbrew twierdzeniom skarżących, należycie również zostało przez referendarza sądowego ocenione, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy, analiza akt sprawy wskazuje bowiem, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Słuszne też było zwrócenie uwagi w zaskarżonym postanowieniu, że na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Odmiennie niż skarżący, Sąd uznaje, że przyznania pełnomocnika z urzędu nie uzasadnia "całokształt działań organów podatkowych", w tym podnoszona w sprzeciwie okoliczność, że "organy podatkowe efektywnie manipulują przepisami prawa podatkowego i innymi przepisami prawa interpretując je na własną korzyść – cel czysto fiskalny". Jak już bowiem wyjaśnił referendarz sądowy, konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. wskazać przy tym można, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 cyt. ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13). W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Nadmienić również należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Sudyka [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.