I SA/Go 375/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2012 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku S.K. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca oraz od października do grudnia 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący – S.K. reprezentowany przez pełnomocnika doradcę podatkowego S.C., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do lipca oraz od października do grudnia 2007 r. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 824 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jego dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich czterech sprawach z jego skarg (przy łącznej sumie wpisów wynoszącej 3.300 zł). Podał, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej określając je na 4.000 zł miesięcznie, zaś jego żona pracuje i zarabia 1430 zł miesięcznie. Z dochodów tych małżonkowie pokrywają raty podatku w łącznej wysokości 2.813 zł oraz ratę kredytu mieszkaniowego w wysokości 1.700 zł. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, przedstawił: * zeznania podatkowe w podatku: swoje, w którym zadeklarowano dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 66.939,93 zł brutto oraz żony, gdzie zadeklarowano przychód ze stosunku pracy w wysokości 19.069,02 zł brutto, * podsumowanie księgi przychodów i rozchodów dokumentujące obroty w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, z której wynika, że przychody za pierwsze siedem miesięcy 2012 roku wyniosły 243.642,71 zł, a koszty 198.928,66 zł (różnica: 44.714,05 zł), * odpisy deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług (N/AT-7) za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., gdzie zadeklarowano: za czerwiec sprzedaż netto w kwocie 31.430 zł, a nabycie towarów i usług o wartości netto 12.999 zł, za lipiec sprzedaż netto 41.775, a nabycie towarów i usług o wartości netto 19.201 zł, a za sierpień sprzedaż netto w kwocie 36.611, a nabycie towarów i usług o wartości netto 18.388, * zaświadczenie z którego wynika, że żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenia za pracę wynoszące 2.135,90 zł brutto, * wyciągi z trzech rachunków bankowych skarżącego za okres od [...] czerwca do [...] lipca 2012 r. , saldo których jest ujemne i w jednym 1 Sygn. akt I SA/Go 375/12 przypadku wynosi -49.529,68 zł, w drugim -49.009,82, a w trzecim - 62.891,52 zł. * wyciągi z rachunku bankowego żony za czerwiec i lipiec 2012 r. z którego wynikało, że na [...] czerwca 2012 r. saldo rachunku było dodatnie i wynosiło 47.282,54 zł a na [...] lipca 2012 r. było również dodatnie i wynosiło 21.905,75 zł, * oświadczenie skarżącego, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 5.700 zł (przy uwzględnieniu raty kredytu hipotecznego), * oświadczenie żony skarżącego w którym podała, że w lutym 2012 r. otrzymała zachowek w wysokości 17.181,15 zł, a kwota ta należy do jej majątku odrębnego. Postanowieniem z dnia 7 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody: z wynagrodzenia za pracę oraz z działalności gospodarczej. W ujęciu pierwszych siedmiu miesięcy średni miesięczny dochód skarżącego z wyniósł 6.387 zł brutto, zaś wynagrodzenie netto jego żony wynosi ok. 1.500 zł miesięcznie. Jednocześnie żona skarżącego posiada oszczędności gotówkowe (na 31 lipca 2012 r. - 21.700,12), które mogą być przeznaczone na pokrycie wpisów we wszystkich sprawach ze skarg skarżącego (łącznie 3.381 zł) bez zauważalnego uszczerbku dla stanu majątkowego małżonków. Referendarz podkreślił, że oceny tej nie zmieniałby nawet fakt, że pieniądze posiadane przez żonę skarżącego stanowią w części jej majątek odrębny. W ocenie referendarza nie uchyla on bowiem prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). W orzecznictwie wskazuje się wręcz, że nawet rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Ponadto referendarz wskazał, że nie można uznać, by za zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia przez skarżącego znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytu hipotecznego. Podkreślił, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). 2 Sygn. akt I SA/Go 375/12 Następnie skarżący wniósł sprzeciw, w którym podkreślił, że środki finansowe, znajdujące się na koncie bankowym małżonki skarżącego, nie stanowią wspólnego majątku. W związku z tym w ocenie skarżącego nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie posiadanego przez niego majątku. Podkreślił, że istotną okolicznością w sprawie jest, iż zobowiązania podatkowe dotyczą okresu, kiedy skarżący był stanu wolnego, a więc w jego ocenie nie dotyczą jego żony. Skarżący stwierdził, że jego małżonka w żadnym stopniu nie jest zobowiązana do zapłaty podatku. Podsumowując swoją argumentację skarżący stwierdził, że nie posiada możliwości zapłaty opłat sądowych i uważa, że jego konstytucyjne prawo do sądu jest w tym przypadku ograniczone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012, poz. 270) - dalej P.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na . ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) wskazał, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Prawo pomocy obejmuje zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym może być ono przyznane skarżącemu w zakresie całkowitym lub częściowym. 3 Sygn. akt I SA/Go 375/12 Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tyiko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Sąd poddając ocenie sytuację majątkową skarżącego na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń, doszedł do wniosku, że osiągane przez skarżącego oraz jego małżonkę dochody, po uwzględnieniu ponoszonych wykazanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym kosztów, są wystarczające do ponoszenia kosztów sądowych w całości, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że J. i S. małżonkowie K. uzyskują stałe dochody. Ich źródłem są działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego oraz praca wykonywana przez jego małżonkę. W okresie pierwszych siedmiu miesięcy średni miesięczny dochód skarżącego wyniósł 6.387 zł brutto, natomiast wynagrodzenie netto jego małżonki wyniosło ok. 1500 zł miesięcznie. Referendarz słusznie zauważył, że żona skarżącego posiada oszczędności w wysokości 21.700,12 zł (na dzień 31.07.2012 r.), których wysokość jest wystarczająca na pokrycie wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed tut. Sądem zainicjowanych skargami S.K.. Łączna kwota wpisów we wszystkich tych sprawach wynosi 3.381 zł. W ocenie Sądu w świetle uzyskiwanych przez małżonków dochodów i posiadanych oszczędności uiszczenie wpisu sądowego nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, dotyczących okoliczności, że środki finansowe, znajdujące się na koncie bankowym małżonki skarżącego, nie stanowią wspólnego majątku, a w związku z tym nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie posiadanego przez niego majątku. Skarżący podniósł 4 Sygn. akt i SA/Go 375/12 ponadto we wniesionym sprzeciwie, iż zobowiązania podatkowe dotyczą okresu, kiedy skarżący był stanu wolnego, a więc w jego ocenie nie dotyczą jego żony. Skarżący stwierdził, że jego małżonka w żadnym stopniu nie jest zobowiązana do zapłaty podatku. Istotnie należy się zgodzić z poglądem skarżącego, iż jego małżonka nie powinna ponosić odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe powstałe przed zawarciem związku małżeńskiego. Jednakże ponoszenie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe nie jest związane z ponoszeniem kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb rodziny. Z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że wraz z małżonką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wobec tego do oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny należało wziąć pod uwagę dochody, oszczędności i wydatki obojga małżonków. Zaznaczyć należy, ze w świetle powyższych przepisów małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji, również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków, czy też moment powstania zobowiązania podatkowego. Nadto, w ocenie Sądu, za zwolnieniem od kosztów sądowych nie przemawia również okoliczność ponoszenia przez skarżącego znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytu hipotecznego. Koszty sądowe stanowią bowiem należności Skarbu Państwa i powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Również sam fakt prowadzenia wielu postępowań nie jest wystarczający do zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji. 5