I SA/Go 388/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku S.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z wezwaniem do uiszczenia, ustalonego na 599 zł, wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 rok skarżący S.K. złożył wniosek na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jego dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich czterech sprawach z jego skarg (przy łącznej sumie wpisów wynoszącej 3.300 zł). Podał, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej określając je na 4.000 zł miesięcznie, zaś jego żona pracuje i zarabia 1430 zł miesięcznie. Z dochodów tych małżonkowie pokrywają raty podatku w łącznej wysokości 2.813 zł oraz ratę kredytu mieszkaniowego w wysokości 1.700 zł. Skarżący, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270) - zwanej p.p.s.a., do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedstawił: - zeznania podatkowe w podatku: swoje, w którym zadeklarowano dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 66.939,93 zł brutto oraz żony, gdzie zadeklarowano przychód ze stosunku pracy w wysokości 19.069,02 zł brutto, - podsumowanie księgi przychodów i rozchodów dokumentujące obroty w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, z której wynika, że przychody za pierwsze siedem miesięcy 2012 roku wyniosły 243.642,71 zł, a koszty 198.928,66 zł (różnica: 44.714,05 zł), - odpisy deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług (VAT-7) za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. gdzie zadeklarowano: za czerwiec sprzedaż netto w kwocie 31.430 zł, a nabycie towarów i usług o wartości netto 12.999 zł, za lipiec sprzedaż netto 41.775, a nabycie towarów i usług o wartości netto 19.201 zł, a za sierpień sprzedaż netto w kwocie 36.611, a nabycie towarów i usług o wartości netto 18.388, - zaświadczenie z którego wynika, że żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.135,90 zł brutto, - wyciągi z trzech rachunków bankowych skarżącego za okres od [...] czerwca do [...] lipca 2012 r., saldo których jest ujemne i w jednym przypadku wynosi -49.529,68 zł, w drugim -49.009,82, a w trzecim -62.891,52 zł, - wyciągi z rachunku bankowego żony za czerwiec i lipiec 2012 r. z którego wynikało, że na [...] czerwca 2012 r. saldo rachunku było dodatnie i wynosiło 47.282,54 zł a na [...] lipca 2012 r. było również dodatnie i wynosiło 21.905,75 zł, - oświadczenie małżonków K., że nie są właścicielami samochodów, - oświadczenie skarżącego, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 5.700 zł (przy uwzględnieniu raty kredytu hipotecznego). Dodatkowo dołączył oświadczenie żony J.K., która podała, że w lutym 2012 r. otrzymała zachowek w wysokości 17.181,15 zł oraz, że kwota ta należy do jej majątku odrębnego. Po rozpoznaniu wniosku PPF referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 września 2012r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia podniósł przede wszystkim, że skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody: z wynagrodzenia za pracę oraz z działalności gospodarczej. W ujęciu pierwszych siedmiu miesięcy średni miesięczny dochód skarżącego z wyniósł 6.387 zł brutto, zaś wynagrodzenie netto jego żony około 1.500 zł. Jednocześnie żona skarżącego posiada oszczędności gotówkowe (na [...] lipca 2012 r. - 21.700,12 zł), które mogą być przeznaczone na pokrycie wpisów we wszystkich sprawach ze skarg skarżącego (łącznie 3.381 zł) bez zauważalnego uszczerbku dla stanu majątkowego małżonków, nie mówiąc już o niebezpieczeństwie uszczerbku dla utrzymania koniecznego, stanowiącego prawne ekonomiczne kryterium oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak podkreślił, oceny tej nie zmieniałby nawet fakt, że pieniądze posiadane przez żonę skarżącego stanowią w części jej majątek odrębny. Nie uchyla on bowiem prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 13 i 27). Jak podkreślił, w orzecznictwie wskazuje się wręcz, że nawet rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. post. NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09 LEX 582903). Jego zdaniem, za zwolnieniem od kosztów sądowych nie przemawiał również fakt ponoszenia przez skarżącego znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytu hipotecznego, gdyż jak stwierdził, koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami; zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że środki będące na koncie bankowym żony nie stanowią wspólnego majątku. W związku z powyższym nie powinny być brane pod uwagę przy ocenie jego możliwości finansowych. Co więcej, zobowiązania te dotyczą okresu kiedy skarżący był stanu wolnego, więc tym bardziej nie dotyczą one jego żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zw. dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cyt. powyżej przepisu wynika, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie, czy to nastąpiło, należy do oceny Sądu. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd uznał, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozważając zasadność wniosku Sąd miał na uwadze to, iż zarówno skarżący jak i jego małżonka mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadają majątek nieruchomy (udział w ½ części mieszkania o pow. 63,5 m²), mają stałe źródła dochodów: z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z działalności gospodarczej, dysponując co miesiąc kwotą około 5.500 zł netto, które przeznaczane są na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Co więcej, małżonka skarżącego posiada oszczędności gotówkowe w wysokości 21.700,12 zł według stanu na [...] lipca 2012 r. I bez znaczenia jest fakt, wbrew twierdzeniem skarżącego, że środki te jako, że stanowią majątek odrębny żony, nie mogą być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu jego możliwości finansowych. Przyjmuje się bowiem, że bez względu na istniejący małżeński ustrój majątkowy na współmałżonku istnieje obowiązek udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w partycypacji kosztów postępowania. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zatem, co należy podkreślić, również dochody jak i stan posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych współkształtują sytuację finansową osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Warto też dodać, że bez znaczenia przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku pozostaje moment powstania zobowiązania podatkowego, czy przed zawarciem związku małżeńskiego - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - czy już w jego trakcie. Za zwolnieniem z kosztów sądowych nie przemawia również fakt, że zdecydowaną część jego miesięcznych wydatków stanowi spłata kredytu hipotecznego. W ocenie Sądu, skoro skarżący zaciągnął kredyt, to należy stąd wnosić, że w przyszłości spodziewa się dochodów, które zagwarantują mu możliwość jego spłaty. Stąd należy z kolei wywieść, że skarżący może pozyskać w ten sposób środki na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną i że powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne takie jak rata kredytu hipotecznego nie mają przed nimi pierwszeństwa (post. NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400). Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Sąd uznał także, że z samego faktu, że strona jest zobowiązana uiścić wpisy sądowe w kilku sprawach nie może wynikać przesłanka przyznania prawa pomocy. Warto przy tym dodać, że spór w sprawie niniejszej prowadzony jest prawie od roku (decyzja organu I instancji z [...] września 2011 r.) i niewątpliwie skarżący jako czynny podmiot gospodarczy może w strukturze planowania wydatków związanych z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą uwzględnić koszty z nim związane. W związku z powyższym Sąd stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych w całości ma zastosowanie w przypadku osób ubogich, które ze względu na sytuację życiową (brak dochodów, brak majątku), mimo największych starań, nie są w stanie wygospodarować środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego do takich nie należy. Mając zatem powyższe na względzie Sąd postanowił jak w sentencji.