I SA/Go 40/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2025-04-16
Skład orzekający: Anna Juszczyk-Wiśniewska, Damian Bronowicki, Alina Rzepecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) na rok 2023 była zasadna, gdy stwierdzono, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności jest mniejsza niż wymagany 1 hektar, a stwierdzone nieprawidłowości wskazują na brak prowadzenia działalności rolniczej na większości zadeklarowanych działek?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo. Kontrola na miejscu wykazała, że na większości zadeklarowanych działek nie prowadzono działalności rolniczej, a powierzchnia kwalifikująca się do płatności ONW wyniosła jedynie 0,18 ha, co jest poniżej wymaganego 1 ha. Dokumentacja fotograficzna i raporty z kontroli potwierdziły brak zabiegów agrotechnicznych i obecność niepożądanej roślinności, co wyklucza przyznanie płatności.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o przyznanie płatności ONW na rok 2023 na obszar 50,25 ha. Kontrola na miejscu wykazała, że na większości zadeklarowanych działek nie stwierdzono deklarowanej uprawy ani zabiegów agrotechnicznych, a teren był porośnięty trzciną i chwastami. Stwierdzono zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności o 50,07 ha. Jedynie na działce rolnej "O" stwierdzono 0,18 ha kwalifikującego się do płatności. Organy odmówiły przyznania płatności, wskazując na niespełnienie wymogu minimalnej powierzchni 1 ha.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi O.J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2023 oddala skargę w całości.
O. J. (dalej: Strona, Skarżąca) wniosła skargę na decyzję Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] (dalej: Dyrektor OR, organ) z [...] listopada 2024 r. utrzymującą w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej: Kierownik BP, organ I instancji) z [...] czerwca 2024 r. w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2023 .
Z akt wynika następujący stan faktyczny sprawy.
Dnia 30 czerwca 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej: BP ARiMR), drogą elektroniczną tj. poprzez aplikację eWniosek, wpłynął wniosek o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (dalej: płatność ONW) na rok 2023. Strona wskazała w nim, że ubiega się o przyznanie płatności ONW (typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo-turystycznych) do obszaru 50,25 ha.
Gospodarstwo Skarżącej poddano kontroli na miejscu przeprowadzonej w oparciu
o regulację art. 100 ust. 4 Ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261- dalej: Ustawa
o Planie Strategicznym). Wykonawcą kontroli byli upoważnieni pracownicy firmy [...] K. F., ul. [...],[...] (dalej: wykonawca kontroli). Kontrolę przeprowadzono metodą inspekcji terenowej w dniach [...] listopada 2023 r. i obejmowała kwalifikowalność powierzchni działek rolnych zadeklarowanych do płatności ONW na rok 2023. Poczynione w ramach kontroli ustalenia zawarto w raporcie nr [...], który przekazano Skarżącej [...] kwietnia 2024 r. oraz doręczono go [...] kwietnia 2024 r. Mimo pouczenia na str. 6 o prawie wniesienia zastrzeżeń co do ustaleń w nim zawartych, Strona ich nie złożyła.
Mając na względzie całość zgromadzonego materiału, Kierownik BP poddał wniosek Skarżącej kontroli administracyjnej zgodnie z art. 100 ust. 2 i 3 Ustawy o Planie Strategicznym. Przedstawił zasady jej przeprowadzania, omówił przepisy prawa do niej się odnoszące - art. 68 ust. 1 i 2, art. 65 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia UE nr 1306/2013 – dalej: Rozporządzenie 2021/2116); art. 2 ust. 7
lit. a Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r uzupełniającego Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku
z warunkowością (Dz. U. UE z 8 lipca 2022 r. L 2022.183.12 – dalej: Rozporządzenie 2022/1172); art. 45 ust. 1 i ust. 2 oraz z art. 26 ust. 1 pkt 3 Ustawy o Planie Strategicznym.
Następnie wyjaśnił, że w trakcie kontroli administracyjnej, przy uwzględnieniu wyników kontroli na miejscu ustalił, że dla działki ewidencyjnej: 1/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "A" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 3,19 ha); 2/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "B" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 0,29 ha); 3/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "C" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 5,93 ha); 4/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "D" nie stwierdzone) powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 4,29 ha); 5/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "E" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 2,03 ha); 6/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "F" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 5,49 ha); 7/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "G" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 3,56 ha); 8/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "H" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 1,94 ha); 9/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "I" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 3,21 ha); 10/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "J" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 0,71 ha); 11/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "K" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 0,57 ha); 12/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "L" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 13,87 ha), 13/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "M" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi
2,36 ha); 14/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "N" nie stwierdzono powierzchni kwalifikującej się do płatności ONW (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 1,26 ha); 15/ nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "O" powierzchnia kwalifikująca się do płatności ONW wynosi 0,18 ha (zawyżenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynosi 1,37 ha). Łączny obszar wykluczony z płatności ONW wyniósł zatem 50,07 ha.
Kierownik BP mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdził w odniesieniu do płatności ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki o walorach przyrodniczo-turystycznych), że powierzchnia stwierdzona wynosi 0,18 ha. Tym samym, nie został spełniony warunek posiadania przez producenta rolnego co najmniej 1 ha użytków rolnych położonych na obszarach ONW zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 2 Ustawy
o Planie Strategicznym, co w konsekwencji stanowi podstawę odmowy przyznania płatności ONW na podstawie § 5 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania i wypłaty płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 483 – dalej: Rozporządzenie ONW).
Poczynione ustalenia zawarł w decyzji z [...] czerwca 2024 r., którą odmówił Stronie przyznania płatności ONW typ specyficzny strefa I (niekorzystne warunki
o walorach przyrodniczo turystycznych).
Strona wniosła na ww. rozstrzygnięcie odwołanie.
Pismem z [...] września 2024 r. pełnomocnik Strony wniósł o przeprowadzenie dowodów z: 28 zdjęć, protokołu nr [...] z kontroli gospodarstwa w zakresie produkcji z [...] sierpnia 2023 r. rachunku nr [...] z [...] marca 2023 r. z certyfikatem na fakt nabycia wykorzystanego materiału siewnego, rejestru działalności rolno środowiskowej lub działalności ekologicznej lub zabiegów agrotechnicznych z 2023 r. oraz przesłuchania świadka, tj. Ł. C..
W wymienionej na wstępie decyzji Dyrektor OR wskazał akty prawne regulujące zasady przyznawania płatności ONW na rok 2023 zostały określone w przepisach prawa krajowego oraz wspólnotowego tj. w: -/ Ustawie o Planie Strategicznym;
-/ Rozporządzeniu ONW; -/ Ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków
o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885 – dalej: ustawą EP);
-/ Rozporządzeniu 2021/2116; -/ Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013
i (UE) nr 1307/2013 (Dz. U. UE z 6 grudnia 2021 r. L.2021.435.1 - dalej Rozporządzenie 2021/2115); -/ Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej (Dz. U. UE z 8 lipca 2022 r. L.2022.183.23 – dalej: Rozporządzenie 2022/1173).
Następnie Dyrektor OR przytoczył brzmienie zastosowanych w sprawie przepisów prawa, tj. art. 1 pkt 1 i pkt 2, pkt 3, art. 2 pkt. 4 pkt 15, art. 5, art. 6 ust. 2 pkt 3, art. 45 ust. 2, art. 66 ust. 1, ust. 2, art. 70 ust. 1, art. 100, Ustawy o Planie Strategicznym; § 2 ust. 1, § 5 ust. 3 Rozporządzenia ONW; art. 60 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 66 ust. 2,
art. 68 ust. 1 ust. 2, ust. 3 Rozporządzenia 2021/2116; art. 2, art. 4 Ustawy EP; art. 3, art. 5, art. 6, art. 8 Rozporządzenia 2022/1173.
Na ich tle organ między innymi wyjaśnił, że ustawa o planie strategicznym określa zakres, precyzuje zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych
w zakresie dotyczącym realizacji Ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, wskazuje stosowne rozporządzenia Komisji. Z regulacji ustawy wynika też, że do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych
w drodze decyzji stosuje się przepisy Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: Kpa), chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przy czym, przepisów Kpa nie stosujemy "odpowiednio", ale z zastrzeżeniem i nie oznacza to jednak, że przepisy kodeksu mogą być modyfikowane, a jedynie nie stosuje się ich w przypadkach inaczej uregulowanych przepisami Unii Europejskiej lub Ustawy o Planie Strategicznym.
Organ wskazał też, że ww. ustawa reguluje obowiązki jakie spoczywają na organie
w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy (stanie na straży praworządności; obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, udzielanie stronom, na ich żądanie niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych
i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków
w postępowaniu, zapewnianie im , na ich żądanie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, umożliwianie im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Jednocześnie organ podkreślił, że z przepisów ustawy wynika, że to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie
z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Organ wyjaśnił też, że płatności ONW przyznawane są do powierzchni działki rolnej lub jednostki gruntu nierolniczego o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha i nie większej niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a Rozporządzenia 2022/1172 - chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki lub szczegółowy tryb przyznawania lub wypłaty poszczególnych płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego, w tym szczegółowe wymagania, jakie powinny spełniać wnioski o przyznanie tych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego, oraz szczegółowe warunki lub szczegółowy tryb przyznawania tych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego następcy prawnemu rolnika lub przejmującemu gospodarstwo, a także wysokość kar i sposób ich obliczania,
z wyjątkiem kar administracyjnych, mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji Planu, specyfikę poszczególnych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego oraz zabezpieczenie przed nieuzasadnionym ich przyznawaniem.
Organ omówił kwestie dotyczące zadań państw członkowskich i systemu identyfikacji działek rolnych (LPIS), systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Wskazał, że odpowiedzialność za wniosek o przyznanie pomocy i prawidłowość przekazanych informacji pozostaje po stronie wnioskodawcy. Z kolei państwa członkowskie zapewniają, aby wniosek o przyznanie pomocy zawierał wszystkie informacje niezbędne do uzyskania danych istotnych dla prawidłowej sprawozdawczości na temat wskaźników produktu i rezultatu, o których mowa w art. 66 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/2116, w odniesieniu do interwencji objętych wnioskiem o przyznanie pomocy.
Organ zaznaczył również, że wszystkie wnioski podlegają weryfikacji i kontroli administracyjnej, mającej na celu ustalenie warunków kwalifikowalności do płatności.
Omówił zasady przeprowadzania kontroli administracyjnej i mogącej ją uzupełniać kontroli na miejscu. Przedstawił wskazania określone w Rozdziale VIII Wytycznej
z 29 czerwca 2023 r. w zakresie zasad przeprowadzania kontroli na miejscu w ramach Ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
Organ wyjaśnił, że dokładność pomiarów w przypadku kontroli wykonanej na działkach Strony ustalono na podstawie tzw. metody buforowej uwzględniającej kształt działki rolnej - wyznaczono obwód działek rolnych (sekcja "dane z kontroli", rubryka
nr 4, str. 4 raportu nr [...]). Wielkość ustalonych obwodów działek rolnych przemnożono przez parametr charakteryzujący dokładność pomiaru uzyskując tym samym dopuszczalną szerokość strefy buforowej (1,25 m). W ten sposób uzyskano dopuszczalną tolerancję pomiaru powierzchni dla każdej działki rolnej, która wyniosła
w niniejszym przypadku od 0,04 ha do 0,06 ha (sekcja "dane z kontroli", rubryka nr 6, na str. 4 w/w raportu), czyli nie przekracza dopuszczalnej tolerancji, o której mowa
w ww. Wytycznej.
Organ zaznaczył, że kontrola na miejscu przeprowadzona została u Strony metodą inspekcji terenowej polegającą na ocenie stanu oraz rodzaju uprawy jaka występuje na kontrolowanej działce rolnej, ich pomiarze oraz udokumentowaniu działek na fotografiach wraz ze sporządzeniem szkiców wskazujących miejsca wykonywania zdjęć. Wskazał, że kontrola na miejscu weryfikuje powierzchnię, na której prowadzona jest produkcja rolnicza i do tej powierzchni przyznawane są płatności.
Podkreślił, że płatności ONW są przyznawane do powierzchni działki rolnej lub jednostki gruntu nierolniczego: położonych na gruncie stanowiącym kwalifikujący się hektar,
o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, nie większej niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia 2022/1172 - chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Tym samym, płatności przyznawane są do powierzchni działki rolnej, której definicja zawarta jest w art. 2 pkt 4 Ustawy o Planie Strategicznym tj. działka rolna oznacza zwarty obszar gruntu będącego użytkiem rolnym obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw. Przy czym, powierzchnia działki rolnej jest to powierzchnia, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która to znajduje się w granicach działki ewidencyjnej. Powierzchnię działki rolnej oraz uprawę na niej zadeklarowana można więc określić m.in. na podstawie wizytacji terenowej. Zaznaczył, że o obszarze działek rolnych decydują rolnicy, a weryfikuje się go za pomocą m.in. pomiarów przeprowadzanych
w gospodarstwach rolników.
Odnosząc wszystkie ww. uwagi do stanu sprawy oraz mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy Dyrektor OR stwierdził, że w przypadku działek deklarowanych do płatności ONW przez Stronę w trakcie kontroli administracyjnej uwzględniającej wyniki kontroli na miejscu metodą inspekcji terenowej stwierdzono obszar działek rolnych, który można zakwalifikować do płatności ONW mniejszy
o łącznie 50,07 ha niż deklarowany we wniosku z [...] czerwca 2023 r. Przeprowadzona kontrola w gospodarstwie Strony wykazała nieprawidłowości na wszystkich zadeklarowanych przez nią działkach.
W przypadku działki rolnej "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "I", "J", "K", "L", "M" oraz "N" inspektorzy stwierdzili kody nieprawidłowości DR7 oraz DR 14. Kody te oznaczają, że na zadeklarowanych działkach nie stwierdzono deklarowanej uprawy, tj., grochu siewnego w tym peluszka (w tym z rośliną podporową) oraz na całej działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym, zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się niepożądanej roślinności. Stan zweryfikowanego w terenie obszaru, dla którego zastosowano kod DR 14 zobrazowany został na 100 fotografiach (od 06-009 do 06-101 oraz od 06-102 do 06-123). Na fotografiach zobrazowano całość wykluczonego
terenu, który porośnięty jest jednolicie charakterystyczną dla terenu podmokłego trzciną w dużej części znajdującą się już w stanie wegetatywnym. Świadczy to o tym, że przeszła cały cykl rozwojowy aż do uschnięcia. Ponadto ww. fotografie przedstawiają obszary przedmiotowych działek rolnych porośniętych zeschniętą roślinnością typowo chwastową i trawami charakterystycznymi dla nieużytków tj. mietlica, perz właściwy, turzyca zaostrzona, trzcinnik piaskowy, kłosówka wełnista, które aby osiągnąć stan udokumentowany na fotografiach musiał przejść od fazy wykwitnięcia i wzrostu
aż do zeschnięcia, a także samosiejami drzew liściastych i skupisk zakrzaczeń
(zob. zdj. nr 06-46 do 06-51). A to z kolei oznacza, że Skarżąca nie przeprowadziła
na deklarowanym obszarze zabiegów agrotechnicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się niepożądanej - z punktu widzenia gospodarowania w rolnictwie - roślinności, która pozwoliłaby uznać, że na gruncie prowadzona jest działalność rolnicza. Obszar wykluczony ww. działek nie spełnia kryteriów kwalifikowalności do przyznania płatności gdyż nie była na nim prowadzona działalność rolnicza, o której mowa w art. 45 oraz 21 ust. 1 pkt 1 i 2 Ustawy o Planie Strategicznym w zw. z § 2 pkt 2 Rozporządzenia ONW. Zgodnie z tym przepisem przy przyznawaniu pomocy uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na: 1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin [...] lub 2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Organ uznał, że biorąc pod uwagę ustalony w sprawie stan faktyczny na wykluczonych z płatności działkach, nie sposób stwierdzić, że na gruntach tych była prowadzona działalność rolnicza.
Zaznaczył, że w odniesieniu do działki rolnej "O" w trakcie czynności kontrolnych inspektorzy ustalili, że obszar użytkowany rolniczo wynosi 0,18 ha oraz wskazali kody stwierdzonych nieprawidłowości. Kod DR23 oznacza, że kontrola została przeprowadzona po zbiorze deklarowanej grupy upraw i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, oraz DR52, wskazujący na powiększenie zasięgu pola zagospodarowania. Stan tej działki został zobrazowany na
7 szt. Fotografii (od 06-102 do 06-108). Na zdjęciach 06-104 oraz 06-105 uwidoczniono zakwalifikowany do płatności obszar 0,18 ha, znajdujący się w zachodnio-północnej części działki, na którym widoczny jest ślad po zaoraniu powyższego obszaru, świadczący o zbiorze plonu głównego (DR23). Na pozostałej części działki "O" widoczne są natomiast trzciny, charakterystyczne dla terenu podmokłego, znajdujące się w dużej części w stanie wegetatywnym. Świadczy to o tym, że przeszła cały cykl rozwojowy aż do uschnięcia. A to z kolei oznacza, że Skarżąca nie przeprowadziła
na deklarowanym obszarze zabiegów agrotechnicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się niepożądanej - z punktu widzenia gospodarowania w rolnictwie - roślinności, która pozwoliłaby uznać, że na gruncie prowadzona jest działalność rolnicza. W konsekwencji obszar ten został uznany za nieużytkowany rolniczo, na którym nie była prowadzona uprawa.
Reasumując przedmiotowy wątek organ odwoławczy stoi na. stanowisku, iż prawidłowo jako obszar zakwalifikowany do płatności ONW w 2023 r. w granicach działki rolnej "O" uwzględniono 0,18 ha.
Organ analizując zawartość dokumentacji potwierdził, że brak jest na niej występowania śladów grochu z wyjątkiem wskazywanej powyżej zachodnio-północnej części działki rolnej "O", gdzie widoczny jest ślad po przeprowadzonym zabiegu agrotechnicznym. Jednocześnie przedmiotowe działki pokryte są trzcinami i innymi chwastami w stanie wegetatywnym, świadczące o nie prowadzeniu działalności rolniczej w deklarowanym roku.
Dyrektor OR zauważył, że deklaracja Strony w zakresie ww. działek rolnych określona we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2023 nie koreluje ze stanem faktycznym zastanym w trakcie czynności kontrolnych. Zaznaczył ponownie, że kontrola na miejscu (przeprowadzona w gospodarstwie Strony) weryfikuje powierzchnię, na której prowadzona jest produkcja rolnicza i do tej powierzchni przyznawane są płatności ONW.
Powyższe reguluje art. 45 Ustawy o Planie Strategicznym, w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia ONW, który stanowi, że płatności ONW są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Płatności ONW są przyznawane do powierzchni działki rolnej lub jednostki gruntu nierolniczego: położonych na gruncie stanowiącym kwalifikujący się hektar, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, nie większej
niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia 2022/1172 - chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
W związku z powyższym płatności przyznawane są do powierzchni działki rolnej, której definicja zawarta jest w art. 2 pkt 4 Ustawy o Planie Strategicznym tj. działka rolna oznacza zwarty obszar gruntu będącego użytkiem rolnym obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw (...),. Z przepisu wynika więc, że powierzchnia działki rolnej jest to powierzchnia, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która to znajduje się w granicach działki ewidencyjnej. Powierzchnię działki rolnej oraz uprawę na niej zadeklarowaną można więc określić m.in. na podstawie wizytacji terenowej.
W wyniku tych czynności stwierdzony zostaje stan faktyczny w gospodarstwie, co zostało dokonane w tej sprawie, a kontrola na miejscu ma na celu stwierdzenie czy zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2023 przez Stronę powierzchnie działek rolnych oraz rodzaj i stan uprawy znajdują swoje odzwierciedlenie w terenie. O obszarze działek rolnych decydują rolnicy, a weryfikuje się go za pomocą m.in. pomiarów przeprowadzanych w gospodarstwie rolników.
W ocenie organu ww. czynności nie zostały wykonane na działkach rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "I", "J", "K", "L", "M", "N" oraz części działki rolnej "O",
a świadczy o tym zobrazowany na dokumentacji fotograficznej opisany wyżej stan całej wyłączonej przez inspektorów terenowych powierzchni. Opisane okoliczności powodują, że na zadeklarowanych przez Stronę działkach rolnych, jedynie na obszarze 0,18 ha
w granicach działki rolnej "O" można uznać za taki, na którym w 2023 r. prowadzona była działalność rolniczą.
Mając na uwadze powyższe wskazania oraz uregulowania prawne mające zastosowanie w sprawie w przypadku zadeklarowanych przez Skarżącą działek rolnych organ odwoławczy ustalił, iż do płatności ONW na rok 2023 w granicach działek rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "1", "J", "K", "L", "M", "N" oraz "O", kwalifikuje się obszar 0,18 ha.
W związku z powyższym, nie został spełniony warunek posiadania przez producenta rolnego co najmniej 1 ha użytków rolnych położonych na obszarach ONW zgodnie
z art. 45 ust. 1 pkt 2 Ustawy o Planie Strategicznym, co w konsekwencji stanowi podstawę odmowy przyznania płatności ONW na podstawie § 5 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia ONW.
Organ podkreślił, że czynności kontrolne dokonane na działkach rolnych Strony zostały przeprowadzone przez upoważnionych pracowników firmy "[...] K. F.". Jednostka ta oraz jej pracownicy spełniają wszelkie wymogi, o których mowa w wydanej - na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 3 Ustawy o Planie Strategicznym - Wytycznej z dnia 29 czerwca 2023 r. w zakresie zasad przeprowadzania kontroli na miejscu r ramach Ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
Organ zaznaczył, że dokładność pomiarów w przypadku kontroli wykonanej na ww. działkach ustalono na podstawie ww. tzw. metody buforowej. Ustalenia zawarto w ww. raporcie, który przekazano Stronie [...] kwietnia 2024 r. oraz doręczono [...] kwietnia
2024 r. Zgodnie z pouczeniem zawartym na str. 6 ww. raportu w przypadku gdy rolnik nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia na piśmie co do ustaleń w nim zawartych dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu. Skarżąca nie skorzystała z ww. możliwości.
Jednocześnie Dyrektor OR podkreślił, że na etapie postępowania odwoławczego, przeanalizował całość materii związanej z kwestią wizytacji na miejscu oraz jej wynikami i uznał, że ustalenia dokonane w trakcie czynności kontrolnych, zapisane
w ww. raporcie z kontroli pozwalały na ustalenie sposobu użytkowania działek rolnych deklarowanych do przyznania pomocy.
Nadto wyjaśnił, że zgodnie z art. 76 § 1 Kpa dokumenty urzędowe (tu: raport z kontroli) sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dokumentom takim, z racji ich specyfiki, należy przypisać walor wiarygodności.
W ocenie organu raport z kontroli nr [...] korzysta z tego przymiotu jako dokument sporządzony przez uprawnioną do tej czynności jednostkę, jego zawartość jest spójna, logiczna i nie zawiera wewnętrznych sprzeczności. Jednocześnie wskazał, że na podstawie art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych. Jednocześnie, jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, to skuteczne jego zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania.
Organ wskazał, że Strona podjęła inicjatywę dowodową, ale moc przedstawionej dokumentacji nie broni się w odniesieniu do ustaleń dokonanych w trakcie kontroli na miejscu i zapisanych w ww. protokole z kontroli.
Ostatecznie Dyrektor OR uwzględniając ww. podstawy prawne stwierdził, że
Kierownik BP prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz w prawidłowy sposób zastosował przepisy prawa dotyczące kontroli administracyjnych oraz na miejscu
i użytych do nich narzędzi.
Odnosząc się do treści odwołania stwierdził, że nie zawiera ono wyjaśnień mających wpływ na wynik podjętego rozstrzygnięcia i nie zasługuje na uwzględnienie.
Odpierając argumenty odwołania dotyczące ustaleń dokonanych w trakcie kontroli gospodarstwa Strony organ wskazał, że powiadomienie beneficjenta o kontroli nie jest warunkiem niezbędnym do jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 103 ust. 4 Ustawy
o Planie Strategicznym kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni. Organ podkreślił, że zawiadomienie o czynnościach kontrolnych ma charakter fakultatywny. Przeprowadzane są one bowiem w celu zweryfikowania czy stan faktyczny na kontrolowanych działkach rolnych odpowiada temu co wnioskodawca deklaruje na tych działkach we wniosku. Implikuje to wniosek, że niejednokrotnie powiadamianie o przeprowadzaniu kontroli powodowałoby możliwość doprowadzenia gruntów do stanu zgodnego z przepisami prawa. Zasadą mają być raczej kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie rolnika o kontroli ma być wyjątkiem. Ocena w tym zakresie pozostaje w kompetencji organu, który dokonuje jej biorąc pod uwagę celowość takiego powiadomienia dla skuteczności kontroli. Ani powiadomienie
o kontroli, ani obecność rolnika przy kontroli nie jest warunkiem ważności jej wyników. Istotne znaczenie ma doręczenie raportu z czynności kontrolnych (co w sprawie nastąpiło), co do ustaleń którego rolnik może w określonym terminie zgłosić umotywowane zastrzeżenia (czego Strona nie uczyniła). Dyrektor OR podkreślił, że organ posiada pełne dane dotyczące lokalizacji powierzchni deklarowanych działek
w oparciu o deklarację strony i nie może być mowy o tym, że doszło do pomyłki
w kontroli pomierzono inne działki. Zaznaczył, że tym samym obecność Strony przy dokonywaniu pomiaru powierzchni jest niepotrzebna, i że fakt niepowiadomienia Strony o czynnościach kontrolnych nie miał jakiegokolwiek wpływu na dokonanie pomiaru kontrolnego.
Organ zauważył też, że sporządzona w trakcie kontroli dokumentacja fotograficzna obrazuje całkowicie odmienny stan zachodnio-północnej części działki rolnej "O", na której stwierdzono prowadzenie działalności rolniczej na obszarze 0,18 ha, od pozostałego obszaru zadeklarowanego we wniosku, gdzie w jego ocenie Skarżąca
w roku 2023 nie prowadziła działalności rolniczej. Stan działek rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "I", "J", "K", "L", "M", "N" oraz części "O", w trakcie kontroli jednoznacznie wskazuje na brak przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych
w 2023 r., co zostało opisane w decyzji.
Ponadto zaznaczył, że jeżeli w dniu [...] września 2023 r. (jak wynika z rejestru zabiegów agrotechnicznych), na zadeklarowanych działkach wysiany byłby międzyplon wówczas zadeklarowany obszar wyglądałby jak 0,18 ha w zachodnio-północnej części działki rolnej "O", na której stwierdzona została uprawa. Co więcej, na działkach nie byłoby trzciny, przeschniętych chwastów, krzewów czy samosiejek.
Natomiast stan działek w dniu kontroli wskazywał jednoznacznie, że nie była na nich prowadzona uprawa, a tym samym działalność rolnicza.
Odnosząc się do kolejnych argumentów odwołania (że uprawa potwierdzona została przez jednostkę certyfikującą) Dyrektor OR wskazał, że Kierownik BP wydając decyzję opierał się na wszystkich dokumentach w sprawie, w tym oświadczeniach Strony, które opisują stan rzeczywisty na deklarowanych do płatności działkach oraz dokumentacji przekazanej przez jednostkę certyfikującą. Podkreślił, że Jednostka Certyfikująca przyznając certyfikat bazuje na deklaracji Strony, co w sprawie nie zostało jednak potwierdzone przez Inspektorów dokonujących kontroli w terenie. Moc składanych przez Stronę dokumentów jest niewystarczająca do uznania, że należy jej przyznać płatności ONW na rok 2023.
Dyrektor OR wskazał, że sprawę ocenił zgodnie z art. 80 Kpa, tj na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zaznaczył, że w decyzji opisano na podstawie jakich dowodów oraz z jakich powodów oraz przepisów prawa uznano, że Stronie płatności ONW na 2023 r. nie przysługują.
Dalej organ odwołując się do treści art. 66 ust. 2 Ustawy o Planie strategicznym podkreślił, że to strona w postępowaniu w sprawie płatności została zobligowana do wskazywania konkretnych dowodów w celu potwierdzenia swoich żądań. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Uznał, że Skarżąca na etapie prowadzonego postępowania, jak i w odwołaniu nie wskazała dowodów mogących obalić ustalenia dokonane przez organ I instancji. Kierownik BP w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Poddał ocenie wniosek Strony o przyznanie płatności na rok 2023 wraz z pozostałą dokumentacją, a ocena ta jest przekonująca i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Wyniki postępowania dowodowego zostały przedstawione w stanie faktycznym sprawy i nie zostały podważone w odwołaniu.
W kwestii natomiast wniosku dowodowego Strony Dyrektor OR podkreślił, że uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom, które pod względem celowości i konieczności zapewnienia szybkości postępowania, organ powinien każdorazowo rozważyć zwłaszcza w sytuacji, gdy
nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń.
Wskazał, że według art. 136 § 1 Kpa - organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów
i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wspierając się orzecznictwem NSA (wyrok z 29 września 2017 r. sygn. akt II OSK 182/16) organ zaznaczył, że co prawda strona, zgodnie z art. 78 Kpa, posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu, jednakże uprawnienie to podlega ograniczeniom, które pod względem celowości i konieczności zapewnienia szybkości postępowania, organ powinien każdorazowo rozważyć zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń. Jeżeli więc strona zgłasza dowód,
to w świetle art. 78 Kpa, wedle którego żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem, organ administracji może nie uwzględnić jej wniosku dowodowego. Organ stwierdził, że z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie. Dowody przedłożone przez stronę cechują się bowiem małą wiarygodnością. Brak jest wskazania daty wykonania zdjęć przedłożonych na fakt siewu grochu na działkach objętych wnioskiem. Może świadczyć to, że nie były wykonane w roku, którego dotyczy przedmiotowa płatność, a w roku bieżącym, tj. 2024. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że strona nie przedłożyła ich wraz z odwołaniem, a dopiero kilka miesięcy później, tj. po zakończeniu okresu prac polowych w 2024 r. Nadto przedłożony rejestr na fakt przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych w uprawach zawiera sprzeczne
z wnioskiem dane dotyczące prowadzonej na zadeklarowanych działkach uprawy, tj. we wniosku strona deklaruje na działce "N" ugór, a w rejestrze zabiegów agrotechnicznych wskazano, że była prowadzona uprawa grochu siewnego. Świadczy to o fakcie, że rejestr nie był prowadzony rzetelnie i tym samym, nie stanowi wartościowego środka dowodowego. Tym bardziej, że Strona w odwołaniu wskazała, że "pierwsze zabiegi na polu wykonane były już w marcu", a rejestr zabiegów agrotechnicznych wskazuje, że pierwszy zabieg, tj. uprawa kultywatorem, został przeprowadzony w [...] kwietnia 2023 r.
Wobec powyższego organ stwierdził, że materiał ten pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie płatności na rok 2023 i należało w tym zakresie uwzględnić art. 78 § 2 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub
w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy.
Organ dodał też, że Strona otrzymała ww. raport z kontroli na miejscu [...] kwietnia
2024 r. Na tej podstawie mogła wnieść zastrzeżenia do ustaleń zawartych w raporcie, czego nie uczyniła.
Dyrektor OR zaznaczył, że w postępowaniu została przeanalizowana cała dokumentacja dostępna z przeprowadzonej kontroli na miejscu i nie znalazł podstaw aby odmówić wiarygodności ustaleniom dokonanym w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie Strony. Posiadana dokumentacja jednoznacznie pozwalała ocenić, że na działkach "A", "B", "C" "D" "E" "F", "G" "H", "I", "J", "K", "L", "M" "N" oraz większej części "O" nie była prowadzona działalność rolnicza. Nie ma zatem konieczności przeprowadzenia innych środków dowodowych, jeżeli dostępne są urzędowe dokumenty potwierdzające stan działek w roku za jaki ubiega się Strona
o płatność.
W skardze do WSA Strona wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji w całości, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżanej decyzji zarzuciła naruszenie: I. prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik postępowania: 1. art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym przez doręczenie raportu z czynności kontrolnych po upływie 4 miesięcy od dnia ich dokonania, co w znacznym stopniu utrudnia stronie podjęcie obrony
w postępowaniu, z uwagi na fakt, że na obszarach kontrolowanych w chwili doręczenia raportu nie było już międzyplonu, 2. art. 7 Kpa i art. 8 § 1 Kpa w zw. z art. 78 § 1 Kpa przez nieprzeprowadzenie dowodu zawnioskowanego przez stronę polegającą na przesłuchaniu świadka Ł. C. na okoliczności wskazane we wniosku dowodowym mające istotne znaczenie dla sprawy a arbitralnym z góry przyjęciu, że dowód ten nie wpłynie w żaden sposób na decyzję organu II instancji, 3. art. 80 Kpa polegającym na dokonaniu dowolnej oceny materiału dowodowego prowadzącego do błędnego ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z który Skarżąca miała: a/. nie założyć deklarowanej uprawy grochu siewnego w tym z peluszką (w tym z rośliną podporową) oraz nie prowadzić w okresie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się niepożądanej roślinności na działkach rolnych "A", "B’’, "C’, "D", "E", "F", "G", "H", "I", "K", "L", "M" i "N", oraz części działki "O", b/. stwierdzenia, że na części działki "O" został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny przy jednoczesnym stwierdzeniu powiększenia zasięgu pola zagospodarowania. 4. art. 7 Kpa w zw. z art. 77 § 1 Kpa
w zw. z art. 84 § 1 Kpa przez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego polegającego na braku zweryfikowania w toku postępowania administracyjnego twierdzeń strony o posadowieniu na kontrolowanych obszarach w chwili kontroli międzyplonu, które wymagały wiadomości specjalnych,
5. art. 73 § 1 Kpa przez nieudostępnienie całości akt sprawy stronie w toku postępowania pomimo jej żądania.
Jednocześnie Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: 1/. wyników monitoringu satelitarnego na fakt dokonywania przez organy administracyjne kontroli satelitarnej upraw Skarżącej i braku zastrzeżeń co do ich wyników 2/. wniosku o przyznanie płatności na rok 2023 o numerze [...] złożony przez Skarżącą na fakt rodzajów płatności, o jakie ubiegała się Skarżąca oraz deklarowanych przez nią upraw 3/. dwóch zrzutów ekranu z telefonu komórkowego świadka Ł. C. zawierające przykładowe zdjęcie przedłożone w toku postępowania administracyjnego wraz z metadanymi na fakt czasu i miejsca wykonania zdjęć przedłożonych w toku postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 r. Sąd przeprowadził dowód w trybie
art. 106 p.p.s.a. z dokumentów załączonych do skargi pkt 4-6.
Wojewódzki sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei na podstawie 134 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wydane w toku instancji decyzje odmawiające Skarżącej przyznania ww. płatności mają swoje umocowanie zarówno w okolicznościach stanu faktycznego ustalonych w toku postępowania, jak i w prawie.
Zdaniem Sądu akta sprawy, zgromadzony materiał dowodowy, argumenty stron postępowania, treść decyzji – zbadane i ocenione kompleksowo i we wzajemnym powiązaniu – potwierdzają prawidłowość stanowiska organów.
Dla porządku i na potrzeby dalszych rozważań Sąd uznał za konieczne przypomnienie ram prawnych właściwych dla kontrolowanej sprawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać na Ustawę o Planie Strategicznym. W art. 1
pkt 1 i pkt 2 zapisano, że akt ten określa zadania raz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym realizacji Ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, określonym w rozporządzeniu:
Parlamentu Europejska i Rady (UE) 2021/2115 oraz Parlamentu Europejska i Rady (UE) 2021/2116 oraz w przepisach wydanych na ich podstawie. Ustawa ta określa również warunki i tryb przyznawania oraz wypłaty: a) pomocy finansowej w ramach interwencji objętych Planem oraz w ramach przejściowego wsparcia krajowego,
o którym mowa w art. 147 rozporządzenia 2021/2115, b) pomocy technicznej, o której mowa w art. 125 rozporządzenia 2021/2115 - w zakresie nieokreślonym w przepisach, o których mowa w pkt. 1, lub przewidzianych w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej.
Z kolei w art. 1 pkt 3 ww. ustawy określono zasady wdrażania instrumentów finansowych w zakresie nieokreślonym w przepisach, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianych do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej.
Nadto, z treści art. 5 Ustawy o Planie Strategicznym wynika, że z zastrzeżeniem zasad
i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań
w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kpa, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Trzeba też podkreślić, że stosownie do brzmienia art. 66 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym - w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania
i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się
co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kpa nie stosuje się (ust. 1). Strony oraz inne osoby uczestniczące
w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 2).
Zgodnie z art. 45 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym płatności ONW przyznawane są rolnikowi do użytków rolnych będących w jego posiadaniu położonych na obszarach,
o których mowa w art. 71 ust. 2 rozporządzenia 2021/2115, którymi są obszary określone w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 dotyczących szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 12 tej ustawy, jeżeli: 1) prowadzi na tych użytkach rolnych działalność rolniczą; 2) łączna powierzchnia tych użytków rolnych wynosi nie mniej niż 1 ha.
W ust. 2 ww. regulacji zapisano, że do przyznawania płatności ONW przepisy art. 26 ust. 1 pkt. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
Z powyższego więc wynika, że płatności ONW przyznawane są do powierzchni działki rolnej lub jednostki gruntu nierolniczego o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha
i nie większej niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7
lit. a rozporządzenia 2022/1172 - chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Wskazać również należy, że z art. 70 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym wynika, że Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki lub szczegółowy tryb przyznawania lub wypłaty poszczególnych płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego, w tym szczegółowe wymagania, jakie powinny spełniać wnioski o przyznanie tych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego, oraz szczegółowe warunki lub szczegółowy tryb przyznawania tych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego następcy prawnemu rolnika lub przejmującemu gospodarstwo, a także wysokość kar i sposób ich obliczania,
z wyjątkiem kar administracyjnych, mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji Planu, specyfikę poszczególnych płatności lub przejściowego wsparcia krajowego oraz zabezpieczenie przed nieuzasadnionym ich przyznawaniem.
Z kolei z § 2 ust. 1 Rozporządzenia ONW wynika, że płatność ONW przyznaje się rolnikowi do powierzchni użytków rolnych: 1) położonych na obszarach, o których mowa w art. 71 ust. 2 rozporządzenia 2021/2115, zwanych dalej "obszarami ONW", wynoszącej nie więcej niż 75 ha (maksymalny limit) oraz 2) jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy w ramach podstawowego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności, o którym mowa w art. 16 ust. 2 lit. a rozporządzenia 2021/2115, zwanego dalej "podstawowym wsparciem dochodów".
W § 5 ust. 2 tego rozporządzenia zapisano, że w przypadku gdy o płatności ONW ubiega się podmiot: 1) niebędący rolnikiem lub 2) niebędący rolnikiem aktywnym zawodowo, o którym mowa w art. 24 ustawy, lub 3) niespełniający warunku, o którym mowa w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy - odmawia się przyznania płatności ONW.
Na podstawie art. 65 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności
z prawodawstwem Unii regulującym interwencje unijne, przeprowadzają kontrole administracyjne dotyczące wniosków o przyznanie pomocy w celu weryfikacji kryteriów kwalifikowalności do otrzymania pomocy. Ponadto państwa członkowskie podejmują działania niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania swoich systemów zarządzania i kontroli oraz legalności i prawidłowości wydatków zadeklarowanych Komisji.
Stosownie do brzmienia art. 68 ust. 1 Rozporządzenia 2021/2116 system identyfikacji działek rolnych (LPIS) stanowi system informacji geograficznej ustanowiony i regularnie aktualizowany przez państwa członkowskie na podstawie ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:5 000. (ust. 1). Państwa członkowskie zapewniają, aby system identyfikacji działek rolnych (LPIS) a) jednoznacznie identyfikował każdą działkę rolną i jednostki gruntów nierolniczych, które państwa członkowskie uznają za kwalifikujące się do otrzymywania pomocy w ramach interwencji, o których mowa w tytule III rozporządzenia 2021/2115; b) zawierał aktualne wartości dotyczące obszarów, które państwa członkowskie uznają za kwalifikujące się do otrzymywania pomocy w ramach interwencji, o których mowa w art. 65 ust. 2;
c) umożliwiał prawidłową lokalizację działek rolnych i gruntów nierolniczych,
w odniesieniu do których występuje się z wnioskiem o płatność. (ust. 2). Państwa członkowskie dokonują corocznej oceny jakości systemu identyfikacji działek rolnych zgodnie z metodami określonymi na poziomie Unii.( ust. 3).
Według treści art. 2 Ustawy EP, ARiMR tworzy i prowadzi krajowy system ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Składa się on z: 1) ewidencji producentów; 2) ewidencji gospodarstw rolnych; 3) ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 3a) systemu identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w art. 68 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki
rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE L 435 z 06.12.2021, str. 187, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 2021/2116"; 3b) systemu monitorowania obszarów w rozumieniu
art. 65 ust. 4 lit. b rozporządzenia 2021/2116; 4) dokumentacji związanej
z prowadzeniem ewidencji i systemów, o których mowa w pkt 1- 3b. (art. 4 Ustawy EP)
Z art. 6 Rozporządzenia 2022/1173 wynika z kolei, że wniosek o przyznanie pomocy oznacza wniosek o wsparcie w ramach dowolnej interwencji regulowanej systemem zintegrowanym lub, w stosownych przypadkach, wniosek o wsparcie lub wniosek
o płatność. Wniosek taki zawiera: tożsamość beneficjenta; szczegółowe informacje na temat interwencji, których dotyczy wniosek; w stosownych przypadkach - wszelkie dokumenty potwierdzające niezbędne do ustalenia warunków kwalifikowalności i innych stosownych wymogów w odniesieniu do danej interwencji oraz informacje istotne
z punktu widzenia warunkowości. Odpowiedzialność za wniosek o przyznanie pomocy
i prawidłowość przekazanych informacji pozostaje po stronie wnioskodawcy. Dotyczy
to również sytuacji, w której państwo członkowskie stosuje system wniosków automatycznych. Natomiast państwa członkowskie zapewniają, aby wniosek
o przyznanie pomocy zawierał wszystkie informacje niezbędne do uzyskania danych istotnych dla prawidłowej sprawozdawczości na temat wskaźników produktu i rezultatu, o których mowa w art. 66 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/2116, w odniesieniu do interwencji objętych wnioskiem o przyznanie pomocy.
Koniecznym jest podkreślenie, że wszystkie wnioski podlegają weryfikacji i kontroli administracyjnej, mające na celu ustalenie warunków kwalifikowalności do płatności (por. art. 100 ust. 2 Ustawy o Planie Strategicznym). Mogą one być uzupełniane poprzez kontrole na miejscu (o nich też mowa w pkt l.A ppkt (i) załącznika I do rozporządzenia 2022/127 – art. 2 pkt 16 ww. ustawy).
Z art. 100 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym wynika, że ww. kontrole są przeprowadzane w zakresie przestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych, spełniania warunków przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej oraz zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną określonych
w postanowieniach Planu, wytycznych instytucji zarządzającej, regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy oraz umowie o przyznaniu pomocy i pomocy technicznej albo decyzji o przyznaniu pomocy (art. 100 ust. 1 Ustawy o Planie Strategicznym).
Kontrole administracyjne obejmują elementy, których sprawdzenie jest niezbędne
w celu przyznania i wypłaty pomocy oraz pomocy technicznej, a których kontrola jest uzasadniona i możliwa w ramach kontroli administracyjnych, i mogą obejmować
w szczególności weryfikację m.in.: 1) poprawności i kompletności informacji podanych w tych wnioskach tj.: 2) terminowości złożenia tych wniosków; 3) zgodności
z warunkami przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej (ust. 3 ww. przepisu).
Z art. 60 ust. 1 Rozporządzenia nr 2021/2116 wynika, że systemy zarządzania i kontroli ustanowione przez państwa członkowskie zgodnie z art. 59 ust. 2 obejmują systematyczne kontrole, ukierunkowane między innymi na obszary, w których ryzyko wystąpienia błędu jest największe. Państwa członkowskie zapewniają, by kontrole były przeprowadzane na poziomie niezbędnym do skutecznego zarządzania ryzykiem dla interesów finansowych Unii. Próba poddawana kontroli jest wybierana przez właściwy organ z całej populacji wnioskodawców i w stosownych przypadkach składa się z części wybranej losowo oraz części wybranej na podstawie analizy ryzyka.
Zgodnie z art. 2 pkt 15 Ustawy o Planie Strategicznym - kontrola administracyjna oznacza kontrolę, o której mowa w pkt l.A ppkt (i) załącznika I do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/127 z dnia 7 grudnia 2021 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 o przepisy dotyczące agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 20 z 31.01.2022, str. 95).
Natomiast z art. 100 ust. 4 Ustawy o Planie Strategicznym wynika, że kontrola na miejscu ma na celu sprawdzenie, czy realizacja operacji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa powszechnie obowiązującego lub czy zostały spełnione warunki przyznania łub wypłaty pomocy lub pomocy technicznej, lub czy są realizowane lub zostały zrealizowane zobowiązania związane z przyznaną pomocą lub pomocą techniczną, które mogą być sprawdzone podczas kontroli na miejscu i nie były przedmiotem kontroli administracyjnej.
W uzupełnieniu do powyższego trzeba też zaznaczyć, że na podstawie art. 6 ust. 2
pkt 3 Ustawy o Planie Strategicznym wydana została Wytyczna z dnia 29 czerwca
2023 r. w zakresie zasad przeprowadzania kontroli na miejscu w ramach Ustawy
o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Zgodnie ze wskazaniami określonymi w Rozdziale VIII ww. Wytycznej przeprowadzenie kontroli na miejscu może być powierzone jednostce organizacyjnej odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi, zapewniającej: a) sprzęt pomiarowy umożliwiający sprawne przeprowadzanie pomiarów, spełniający wymagania dotyczące pomiarów szczegółów terenowych III grupy zgodnie z przepisami § 16 rozporządzenia ws. standardów technicznych wykonywania pomiarów, b) sprzęt informatyczny
i oprogramowanie spełniające wymagania techniczne, dotyczące przetwarzania
i wymiany danych, określone przez ARiMR, c) środki transportu umożliwiające sprawne wykonywanie powierzonych kontroli. Z kolei w rozdziale IV ppkt l.l. Wytycznej określono, że dla wszystkich pomiarów powierzchni powinna być stosowana jedna wartość bufora tolerancji, która nie może przekraczać 1,25 m. Niezależnie od techniki pomiaru, maksymalna wartość tolerancji pomiaru powierzchni nie może przekraczać bezwzględnej wartości 1,00 ha, natomiast jako minimalną wartość tolerancji należy przyjmować 0,01 ha.
Wskazał, że obie kontrole są przeprowadzane w celu sprawdzenia czy złożony przez beneficjenta wniosek jest zgodny z przepisami Unii. Kontrole administracyjne są przeprowadzane w odniesieniu do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy
i pomocy technicznej oraz wniosków o płatność. Obejmują elementy, których sprawdzenie jest niezbędne w celu przyznania i wypłaty pomocy oraz
pomocy technicznej, a których kontrola jest uzasadniona i możliwa w ramach kontroli administracyjnych, i mogą obejmować w szczególności weryfikację m.in.:
1) poprawności i kompletności informacji podanych w tych wnioskach tj.:
2) terminowości złożenia tych wniosków; 3) zgodności z warunkami przyznania
i wypłaty pomocy i pomocy technicznej. Celem kontroli jest stwierdzenie powierzchni uprawnionej do płatności i porównanie jej z deklaracją rolnika na dany rok.
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należało, że wniosek Skarżącej o ww. płatność został poddany wskazanej powyżej procedurze. Kontrola administracyjna została uzupełniona ustaleniami poczynionymi w ramach kontroli na miejscu. Czynności kontrolne dokonane na działkach rolnych Strony zostały przeprowadzone przez upoważniony do tego podmiot - spełniający wymogi,
o których mowa art. 6 ust. 2 pkt 3 Ustawy o Planie Strategicznym - Wytycznej z dnia 29 czerwca 2023 r. w zakresie zasad przeprowadzania kontroli na miejscu r ramach Ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Dokładność pomiarów na działkach Skarżącej ustalono na podstawie ww. metody buforowej – opisanej dokładnie w decyzji.
Kontrola na miejscu została przeprowadzona metodą inspekcji terenowej. Tak oceniono rozmiar, stan oraz rodzaj uprawy jaka występuje na kontrolowanych działkach rolnych. Ustalenia udokumentowano na fotografiach wraz ze sporządzeniem szkiców wskazujących miejsca wykonywania zdjęć.
W sprawie Skarżącej stwierdzono obszar działek rolnych, który można zakwalifikować do płatności ONW mniejszy o łącznie 50,07 ha niż deklarowany we jej wniosku z [...] czerwca 2023 r. Kontrola w gospodarstwie Strony wykazała nieprawidłowości na wszystkich zadeklarowanych przez nią działkach. Trzeba bowiem zaznaczyć, że odnośnie działek rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "I", "J", "K", "L", "M" oraz "N" inspektorzy stwierdzili kody nieprawidłowości DR7 oraz DR 14, które oznaczają, że na zadeklarowanych działkach nie stwierdzono deklarowanej uprawy, tj., grochu siewnego w tym peluszki (w tym z rośliną podporową) oraz na całości stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się niepożądanej roślinności. Stan zweryfikowanego w terenie obszaru, dla którego zastosowano kod DR14, zobrazowany został na fotografiach (od 06-009 do 06-101 oraz od 06-102 do 06-123 – materiał dowodowy w aktach, płyta cd). Obrazują one całość wykluczonego terenu
i potwierdzają, że w istocie jest on porośnięty jednolicie charakterystyczną dla terenu podmokłego trzciną w dużej części znajdującą się już w stanie wegetatywnym. Inspektorzy stwierdzili, że świadczy to o tym, że przeszła cały cykl rozwojowy aż do uschnięcia. Nadto, jak wyjaśniono, zdjęcia przedstawiają obszary działek rolnych porośniętych zeschniętą roślinnością typowo chwastową i trawami charakterystycznymi dla nieużytków tj. mietlica, perz właściwy, turzyca zaostrzona, trzcinnik piaskowy, kłosówka wełnista, które aby osiągnąć stan udokumentowany na fotografiach musiał przejść od fazy wykwitnięcia i wzrostu aż do zeschnięcia, a także samosiejami drzew liściastych i skupisk zakrzaczeń (zob. zdj. nr 06-46 do 06-51). Ten stan rzeczy oznacza, że Skarżąca nie przeprowadziła na deklarowanym obszarze zabiegów agrotechnicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się niepożądanej - z punktu widzenia gospodarowania w rolnictwie - roślinności, która pozwoliłaby uznać, że na gruncie prowadzona jest działalność rolnicza.
Jak powyżej wykazano, płatności przyznawane są do powierzchni działki rolnej, która zdefiniowana została (art. 2 pkt 4 Ustawy o Planie Strategicznym) jako zwarty obszar gruntu będącego użytkiem rolnym obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw. Istotnym jest, że powierzchnia działki rolnej jest to powierzchnia, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa), a która to znajduje się
w granicach działki ewidencyjnej.
Trzeba też zaznaczyć, że w ramach kontroli na miejscu - w odniesieniu do działki rolnej "O" - z jednej strony stwierdzono, że obszar użytkowany rolniczo wynosi jedynie 0,18 ha. Z drugiej, wobec stwierdzonych nieprawidłowości na pozostałym obszarze zastosowano kody: DR23 (kontrola została przeprowadzona po zbiorze deklarowanej grupy upraw i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny) i DR52 (powiększenie zasięgu pola zagospodarowania). I w tym przypadku sporządzono dokumentację fotograficzną. Na zdjęciach 06-104 oraz 06-105 uwidoczniono zakwalifikowany do płatności obszar 0,18 ha, znajdujący się
w północno-zachodniej części działki, na którym widoczny jest ślad po zaoraniu powyższego obszaru, świadczący o zbiorze plonu głównego (DR23). Na pozostałej części tej działki widoczne są natomiast trzciny charakterystyczne dla terenu podmokłego, znajdujące się w dużej części w stanie wegetatywnym. Świadczy to o tym, że przeszła cały cykl rozwojowy aż do uschnięcia, co z kolei oznacza, że Skarżąca
nie przeprowadziła na deklarowanym obszarze zabiegów agrotechnicznych zapobiegających rozprzestrzenianiu się niepożądanej - z punktu widzenia gospodarowania w rolnictwie - roślinności, która pozwoliłaby uznać, że na gruncie prowadzona jest działalność rolnicza. W konsekwencji obszar ten uznano za nieużytkowany rolniczo, na którym nie była prowadzona uprawa. Natomiast jako obszar zakwalifikowany do płatności ONW w 2023 r. w granicach działki rolnej "O" uwzględniono 0,18 ha.
Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza ocenę organów o braku na działce rolnej "O" występowania śladów grochu z wyjątkiem ww. północno-zachodniej części, gdzie widoczny jest ślad po przeprowadzonym zabiegu agrotechnicznym, oraz że działki pokryte są trzcinami i innymi chwastami w stanie wegetatywnym, świadczące
o nie prowadzeniu działalności rolniczej w deklarowanym roku.
W świetle obowiązującego, wyżej opisanego stanu prawnego jak i poczynionych ustaleń faktycznych prawidłowo organy przyjęły, że w przypadku zadeklarowanych przez Skarżącą działek rolnych do płatności ONW na rok 2023 w granicach działek rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "1", "J", "K", "L", "M", "N" oraz "O", kwalifikuje się jedynie obszar 0,18 ha. To zaś oznacza, że nie został spełniony warunek posiadania przez producenta rolnego co najmniej 1 ha użytków rolnych położonych na obszarach ONW zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 2 Ustawy o Planie Strategicznym.
Ten stan rzeczy uprawniał w konsekwencji do odmowy przyznania Skarżącej płatności ONW na podstawie § 5 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia ONW.
Z uwagi na argumenty podnoszone w toku postępowania, jak i w skardze Sąd zaznacza, że organ na podstawie raportu z kontroli na miejscu dokonał jednoznacznych ustaleń w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości. Protokół ten jest dokumentem urzędowym na okoliczności tam stwierdzone. Sporządzony został z zachowaniem przypisanej prawem formie przez powołane do tego organy. Zapisano w nim datę przeprowadzonych czynności i stan zastany na działkach Skarżącej.
Protokół jako dokument urzędowy korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności
z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Domniemanie to można obalić przeciwdowodem. Niemniej, dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być przekonywujące, jednoznaczne (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1140/20). W tej sprawie domniemanie to nie zostało obalone.
Na obecnym etapie sporu Strona kwestionując ustalenia kontroli na miejscu co do stwierdzonych na działkach nieprawidłowości szczególnie akcentuje datę doręczania jej protokołu, to jest po upływie 4 miesięcy od dnia dokonania czynności.
W istocie, kontrolę przeprowadzono w dniach 10–27 listopada 2023 r. Protokół doręczono Skarżącej w kwietniu roku następnego. Niemniej protokół wraz
z dokumentacją odzwierciedlał stan rzeczy zastany na działkach Skarżącej nie na moment jego doręczania, lecz na moment przeprowadzonych czynności.
W skardze Skarżąca podnosi, że termin zbioru grochu siewnego zgodnie ze stosowną uchwałą Sejmiku Województwa [...] z 21 grudnia 2009 r. jest ustalony na dzień 20 września. Dokonała ona zbioru swojej uprawy 30-31 sierpnia 2023 r. W dniu
1 września 2023 r. zgodnie ze zobowiązaniem złożonym we wniosku wysiała międzyplon ozimy – gorczyca + gryka. Jak przekonywał pełnomocnik miał on rosnąć do 15 lutego roku następnego (2024 r.).
Powyższe argumenty nie mają żadnego odzwierciedlenia w ustaleniach kontroli. Gdyby
było tak jak twierdzi Strona, to fakt występowania międzyplonu na ww. działkach zostałby stwierdzony w trakcie czynności kontrolnych (w listopadzie 2023 r.). To jednak
w sprawie nie miało miejsca.
Co równie ważne, sporządzona w trakcie kontroli dokumentacja fotograficzna obrazuje całkowicie odmienny stan północno-zachodniej części działki rolnej "O", na której stwierdzono prowadzenie działalności rolniczej na obszarze 0,18 ha, od pozostałego obszaru zadeklarowanego we wniosku. Porównanie stanu działek rolnych "A", "B", "C", "D", "E", "F", "G", "H", "I", "J", "K", "L", "M", "N" oraz części "O" jednoznacznie wskazuje na brak przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych w 2023 r.
Trafnie też zaznacza organ, że jeżeli w dniu 1 września 2023 r. (co miało wynikać
z rejestru zabiegów agrotechnicznych) na zadeklarowanych działkach wysiany byłby międzyplon to wówczas zadeklarowany obszar wyglądałby tak jak 0,18 ha w ww. części działki rolnej "O", na której stwierdzona została uprawa. Na działkach nie byłoby trzciny, przeschniętych chwastów, krzewów czy samosiejek. Tymczasem, stan działek w dniu kontroli wskazywał jednoznacznie, że nie była na nich prowadzona uprawa, a tym samym działalność rolnicza.
Kwestią wymagającą dodatkowego podkreślenia jest również i to, że doręczony Skarżącej ww. raport zawierał stosowne pouczenie (str. 6 ), że w przypadku gdy rolnik nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia na piśmie co do ustaleń w nim zawartych dyrektorowi oddziału regionalnego Agencji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu. Skarżąca z tego uprawnienia nie skorzystała.
Sąd za prawidłowe uznaje wyjaśnienie organu, że powiadomienie beneficjenta
o kontroli nie jest warunkiem niezbędnym do jej przeprowadzenia. Zgodnie z art. 103
ust. 4 Ustawy o Planie Strategicznym kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni. Zawiadomienie o czynnościach kontrolnych ma charakter fakultatywny. Zasadą są kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie
o nich jest wyjątkiem. Do organu należy więc ocena, czy w konkretnym przypadku rolnik powinien być powiadomiony o kontroli. W rozpoznawanej sprawie organ uznał za celowe przeprowadzenie kontroli na miejscu bez udziału skarżącej i było to zgodne
z prawem. Istotne znaczenie ma doręczenie raportu z czynności kontrolnych, które
w sprawie miało miejsce.
Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił oświadczenia i dowody przedkładane przez Stronę w toku postępowania. Słusznie podkreślał w kwestii dokumentacji przekazanej przez Jednostkę Certyfikującą, że ta przyznając certyfikat bazuje na deklaracji Strony. I ta deklaracja - w dalszej kolejności, została zweryfikowana przez odpowiedni podmiot przeprowadzający kontrolę na miejscu. Trzeba też zauważyć, że Protokół [...] z [...] sierpnia 2023 r. nie potwierdza wprost by na zadeklarowanych działkach była prowadzona stosowna uprawa, a tym samym działalność rolnicza.
Z racji daty jego sporządzenia nie może on być dowodem na wysianie poplonu (gorczyca + gryka). Ten bowiem, jak sama Strona wskazywała miał być wysiany
1 września 2023 r., czyli po sporządzeniu tego protokołu. A jak już podniesiono powyżej, gdyby poplon był wysiany we wskazanym terminie wówczas w trakcie czynności kontrolnych zadeklarowany obszar wyglądałby jak ww. część działki rolnej "O". Tymczasem w ogóle na ww. działkach nie stwierdzono gorczycy i gryki. Miast tego była trzcina, przeschnięte chwasty, krzewy, samosiejki. Stan działek w dniu kontroli wskazywał jednoznacznie, że nie była na nich prowadzona uprawa, a tym samym działalność rolnicza.
Trafnie też organ zauważył brak wskazania daty wykonania zdjęć przedłożonych przez Stronę (na fakt siewu grochu na działkach objętych wnioskiem). W tej sytuacji uprawnione było stwierdzenie Dyrektora OR, że zdjęcia nie były wykonane w roku, którego dotyczy przedmiotowa płatność, a w roku bieżącym, tj. 2024. Argument ten wzmacnia spostrzeżenie organu, że nie złożono tych dowodów wraz z odwołaniem lecz kilka miesięcy później - dopiero we wrześniu, tj. po zakończeniu okresu prac polowych
w 2024 r.
Zdaniem składu orzekającego należy również podzielić stanowisko organu, co do oceny przedłożonego przez Stronę rejestru przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych
w uprawach. Prawidłowo zwrócono uwagę na sprzeczne z wnioskiem dane dotyczące prowadzonej na zadeklarowanych działkach uprawy. Jak wykazano - we wniosku Strona zadeklarowała na działce "N" ugór, a w rejestrze zabiegów agrotechnicznych wskazano, że była prowadzona uprawa grochu siewnego. Nadto, w odwołaniu wskazano, że pierwsze zabiegi na polu wykonane były już w marcu a w rejestrze, że pierwszy zabieg, tj. uprawa kultywatorem został przeprowadzony 4 kwietnia 2023 r.
Słusznie poczynione zastrzeżenia rzutowały na ocenę mocy dowodowej przedłożonych przez Stronę dowodów. Podkreślenia bowiem wymaga, że to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Dowody winny być jednoznaczne z kompletnymi, weryfikowalnymi danymi. Nie budzące żadnych wątpliwości co do kwestii na które zostały okazane. Dowody przedstawione w toku postępowania jak i do skargi takim warunkom nie odpowiadają.
Zdaniem Sądu materiał dowodowy został przez organ zebrany prawidłowo, bez uchybienia art. 78 § 1 Kpa - wedle którego żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem, organ administracji może nie uwzględnić jej wniosku dowodowego (m.in. przesłuchanie świadka). Słusznie w sprawie przyjęto, że z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie.
Dyrektor OR nie miał podstaw by uznać, że oceniono niepełny materiał dowodowy, co miałoby przełożyć się na wadliwość dokonanych ustaleń faktycznych i uchybienie zasadzie swobodnej oceny dowodów. Jeszcze raz podkreślić należy, że co do zasady w sprawach przedmiotowych płatności na mocy omówionych wyżej szczególnych uregulowań, nie ma zastosowania art. 7 i 77 Kpa, bowiem regulują one kwestie dowodowe samodzielnie, a uregulowania te stanowią lex specialis wobec powołanych uregulowań Kpa (zob. np. wyroki NSA z 27 marca 2018 r. sygn. akt II GSK 4432/16 czy z 24 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 958/11).
Organ w sprawach o przyznanie płatności jest zobowiązany do rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie ciąży na nim obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Obowiązkiem organu jest rozpatrzenie i odniesienie się do dowodów wskazanych we wniosku oraz innych dokumentów dołączonych przez wnioskodawcę. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego - art. 80 Kpa - który to przepis statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych
i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
W niniejszej sprawie organ rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy, ustosunkowując się do zgromadzonych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych, a wyniki dokonanych ustaleń szczegółowo i rzeczowo przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Chybione są w tym zakresie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów Kpa. Ocena dowodów i wyciągniętych z niej wniosków tam zaprezentowanych, zdaniem Sądu, nie narusza granic swobodnej oceny bowiem poczynione ustalenia wynikają
z przeprowadzonych dowodów, tok rozumowania jest przejrzysty oraz zgodny
z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego.
Sąd podziela stanowisko Dyrektora OR, że w postępowaniu została przeanalizowana cała dokumentacja dostępna z przeprowadzonej kontroli na miejscu. Nie została ona
w żaden sposób skutecznie przez Stronę podważona. Akta sprawy jednoznacznie pozwoliły ocenić, że na działkach "A", "B", "C" "D" "E" "F", "G" "H", "I", "J", "K", "L", "M" "N" oraz większej części "O" nie była prowadzona działalność rolnicza. Nie ma zatem konieczności przeprowadzenia innych środków dowodowych, jeżeli dostępne są urzędowe dokumenty potwierdzające stan działek w roku za jaki ubiega się Strona
o płatność.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 73 § 1 Kpa podnoszonego
w kontekście uniemożliwienia Stronie zapoznania sie z całością akt sprawy należy przede wszystkim zauważyć, że przepis ten reguluje postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt sprawy. Zgodnie z jego treścią strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Uprawnienie w nim sformułowane skierowane jest do strony i to od jej aktywności (wgląd w akta, sporządzanie notatek etc.) uzależnione jest skorzystanie z niego. Z jednej strony należy stwierdzić, że z akt nie wynika by Skarżąca w ww. procedurze taki wniosek złożyła. Z drugiej strony nie wykazała również
w jakikolwiek wiarygodny sposób, że w istocie nie dano jej możliwości zapoznania się
z całością akt sprawy. Sąd zauważa, że w zgromadzonym materiale dowodowym, przy protokole z kontroli na miejscu znajduje się płyta cd z zapisem wszystkich sporządzonych zdjęć .
Przedstawiona wyżej argumentacja czyni bezzasadnymi podnoszone przez Skarżącą zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego
i materialnego. Organ wyjaśnił bowiem wszystkie okoliczności mające znaczenie
w sprawie i dokonał ich kompleksowej oceny, we wzajemnym ich powiązaniu. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego właściwie zastosował przepisy prawa materialnego, czemu dał wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Mając na względzie powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło