I SA/Go 471/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2018 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Go 471/17 w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2015 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 1000 zł (jeden tysiąc złotych 00/100) M.M. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie w odpowiedzi na otrzymane zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.182 zł na urzędowym formularzu PPF złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając swój wniosek wskazał m.in., że nie prowadzi już działalności gospodarczej, a z uwagi na decyzje organów skarbowych odmawiające jego spółce zwrotu podatku VAT stał się całkowicie niewypłacalny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł ani innego majątku. Skarżący nadto stwierdził, że zamieszkuje wraz z dwiema niepełnoletnimi córkami i żoną w stanowiącym jej własność domu jednorodzinnym o wartości 535.000 zł (obciążonym hipoteką w kwocie 310.000 zł). W stosunku do wnioskodawcy toczą się liczne postępowania egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych. Skarżący określając dochody swojego gospodarstwa domowego wskazał, że składają się na nie: jego emerytura w wysokości 689,90 zł netto, wynagrodzenie w wysokości 195 zł oraz wynagrodzenie jego małżonki w wysokości 3.726,60 zł. Nadto wskazał, że wszystkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i kosztami kredytu hipotecznego ponosi żona skarżącego. W oświadczeniu nadesłanym w sprawie I SA/Go 143/17, małżonkowie M. określili swoje bieżące wydatki miesięczne na łączną kwotę około 1.554 zł (gaz, prąd, abonamenty telefoniczne, telewizja, odpady komunalne, Internet, woda, zajęcia karate córek). Oświadczyli nadto, że korzystają z samochodu [...] rok produkcji 2014. Miesięczny koszt jego utrzymania (umowa leasingu) wynosi około 1.400zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 15 grudnia 2017 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów skarżący nadesłał żądane wyciągi z rachunków bankowych oraz oświadczenie, w którym stwierdził, że zarówno on jak i jego małżonka korzystają z samochodu będącego przedmiotem umowy leasingu pomiędzy M s.c. a bankiem [...] (samochód [...] rocznik 2014). Przedłożone rachunki bankowe zawierały wpływy w postaci świadczenia wychowawczego z programu Rodzina 500 plus, wynagrodzenia wypłaconego przez Szkołę Podstawową [...] w kwocie 1028,96 zł, wynagrodzenia wypłacanego przez Gimnazjum [...] w kwocie 2112,16 zł, kwotę 1858,66 zł wypłacaną K.M. przez Wojskowe Biuro Emerytalne, emerytury M.M. w wysokości 689,30 zł, kwoty 585,38 zł wypłaconej przez Szkołę Podstawową [...]. Dodatkowo [...] listopada, [...] grudnia oraz [...] grudnia 2017 r. na konto skarżącego wpłynęły kwoty odpowiednio 380,65 zł, 443 zł oraz 406 zł. Na tej podstawie ustalono, że średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wyniósł 7.184,34 zł. Postanowieniem z 4 stycznia 2018r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza uzyskiwany przez skarżącego i jego małżonkę dochód pokrywa nie tylko wydatki wskazane w oświadczeniu złożonym w sprawie I SA/Go 143/17 (utrzymanie - około 1600 zł, raty leasingu – 1309 zł) ale także służy spłacie rat trzech kredytów bankowych w łącznej wysokości około 3.700 zł oraz odsetek z tytułu ujemnego salda bankowego w wysokości około 400 zł. Referendarz zauważył nadto, że wartość wskazanego rachunku bankowego oscyluje w granicach dopuszczalnego salda debetowego (50.000 zł), co generuje konieczność uiszczania co miesiąc wysokich odsetek (ok. 400 zł). Referendarz zwrócił uwagę, że ze środków zgromadzonych na wspomnianym koncie nie dokonano w ogóle zakupów żywności, odzieży, paliwa czy innych płatnych kartą płatniczą produktów lub usług niezbędnych dla utrzymania koniecznego. Z konta nie dokonano także żadnych wypłat gotówkowych. Na konto to wpływają jednak wszystkie wskazane przez wnioskodawcę dochody. Na tej podstawie referendarz wywiódł, że skarżący lub jego żona dysponują niewykazanymi w formularzu PPF środkami pieniężnymi, zgromadzonymi w gotówce lub na koncie bankowym. Przy okazji zauważył również, że z uzasadnienia postanowienia z 16 maja 2017 r. sygn. akt sprawy I SA/Go 143/17 wynikało, że żona skarżącego posiada rachunek bankowy w [...], a wyciąg z tego rachunku, mimo wezwania, nie został przedłożony. Po wymienieniu zobowiązań cywilnoprawnych skarżącego referendarz stwierdził, że konieczność spłaty tego rodzaju zobowiązań nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Podsumowując wyraził pogląd, że zamiana składników majątku w postaci samochodu oraz nieruchomości, będącej własnością żony skarżącego, na mniej wartościowe, odbyłaby się bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, a z pewnością poprawiłaby ich zdolności finansowe. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego wymienił wszystkie źródła przychodów wskazując, że łącznie z małżonką uzyskują dochody w wysokości 6.969 zł miesięcznie. Natomiast po opłaceniu wszystkich cyklicznych zobowiązań pozostaje im do dyspozycji kwota ok. 200 zł, która i tak jest niewystarczająca do pokrycia takich wydatków jak: zakup lekarstw, karm dla psa, leczenia ortodontycznego dzieci, zakup benzyny itp. Ponadto skarżący oświadczył, że ani on ani jego małżonka nie uzyskują żadnych innych dochodów, a od rodziny i przyjaciół na bieżąco otrzymują pomoc w postaci odzieży, żywności itp. Skarżący wskazał, że nie zgadza się z sugestią referendarza co do sprzedaży samochodu. Kontynuując poinformował, że jego małżonka jest żyrantem wszystkich kredytów zaciągniętych na firmę M s.c. na kwotę ponad 1,5 mln zł, a jeden z banków już posiada sądowy nakaz zapłaty i małżonkę skarżącego egzekucja komornicza, która jeszcze bardziej pogorszy i tak już trudną sytuację rodziny skarżącego. Skarżący wskazał, że jego żona nie może sprzedać domu z uwagi na fakt możliwości wniesienia przez banki skargi pauliańskiej. Samochód również nie może być sprzedany, gdyż jest niezbędny jako środek transportu dla żony (dojazd do pracy, dowóz dzieci do szkoły). Nadto skarżący poinformował, że na konto w banku [...] od kilku miesięcy nie wpływają żadne kwoty, na dowód czego przedłożył wyciągi z tego konta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Po analizie sytuacji majątkowej skarżącego podkreślenia wymaga, że skarżący wraz z małżonką osiąga miesięcznie dochody ok. 7.000 zł. Większość uzyskanych dochodów pozostaje przeznaczonych na zobowiązania cywilnoprawne skarżącego. W odniesieniu do powyższego wskazać należy, że wprawdzie obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). W ocenie Sądu powoływana przez skarżącego okoliczność o możliwości wszczęcia wobec jego małżonki postępowania egzekucyjnego przez jeden z banków, pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącego, bowiem prócz samego opisania okoliczności, skarżący w żaden sposób ich nie skonkretyzował. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości poddania ocenie i analizie powołanej w tym zakresie argumentacji skarżącego. Jednakże mając na uwadze, że bieżące wydatki w zdecydowanej części konsumują dochody rodziny oraz fakt, że skarżący równocześnie zainicjował przed tut. Sądem dwie sprawy, w których łączna kwota, do uiszczenia której tytułem wpisu sądowego skarżący został wezwany, wyniosła 6.617 zł, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie takiego kosztu mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji, także celem zapewnienia konstytucyjnego prawa do Sądu, jak też z uwzględnieniem, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 1.000 zł. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji