I SA/Go 566/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Go 566/18 w sprawie ze skargi K sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K sp. z o.o. z siedzibą wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że złożyła do organu wnioski o zwrot podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu spółki, co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem spółki prowadzone są liczne egzekucje komornicze, spółka ma zajęte konta bankowe co powoduje, że nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków. Spółka nie może obciążać hipoteki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 410.000 zł, wartość środków trwałych 7.036.746,39 zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 219.815,13 zł. Stan rachunków bankowych wynosi - 246.633,41 zł. Spółka posiada nieruchomości obciążone hipoteką, miesięczny dochód spółki to około 30.000 - 50.000 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT – 7K wynika, że spółka w II, III, IV kwartale 2018r. dokonała dostawy towarów i usług na łączną kwotę 338.411 zł. Równocześnie nabyła towary i usługi na łączna kwotę 92.869 zł. Według rachunków zysków i strat spółka w 2018 r. osiągnęła zysk z działalności operacyjnej w kwocie 249.278,68 zł. Zgodnie natomiast z bilansem sporządzonym na dzień [...] grudnia 2018 r. posiada środki trwałe o wartości 7.038.235,63 zł oraz zapasy, inwestycje krótkoterminowe w łącznej kwocie 26.124,67 zł. Postanowieniem z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Go 566/18, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że skarżąca spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą i ponosi koszty swego utrzymania, a w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk z działalności operacyjnej w wysokości 249.276,68 zł. Świadczy to o tym, że prowadzona działalność daje możliwość partycypacji w kosztach zainicjowanych przez nią postępowania. Ponadto, gdyby spółka nie dysponowała środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy mieli prawne możliwości by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki bądź w formie dopłat bądź udzielania pożyczki poprzez udziałowca, o czym świadczy § 10 umowy. W sprzeciwie od ww. postanowienia spółka podniosła, że wydając rozstrzygnięcie nie wzięto pod uwagę, że wszystkie rachunki bankowe oraz wierzytelności przysługujące spółce są zajęte oraz, że w hipotece znajduje się klauzula zakazująca obciążania nieruchomości. Wydatki z tytułu zużycia materiałów i energii oraz usług obcych są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Spółka musi dysponować przynajmniej ograniczonymi środkami na bieżące wydatki, ich brak bowiem uniemożliwiałby spółce dalsze prowadzenie działalności, doprowadzając w konsekwencji do upadłości. Zatem spółka nie mogła przeznaczyć owych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przywołała stanowisko zawarte w postanowieniu NSA z 22.02.2012 r., w myśl którego nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Dodała, że nie uwzględniono też faktu, iż US od kilku lat przedłuża termin zwrotu spółce podatku VAT z tytułu zakupu środka trwałego. Przedstawiając aktualny stan majątkowy stwierdziła, że majątek spółki nie może zostać spieniężony, gdyż stanowi go nieruchomość, na której hipotece widnieje wpis, że nie może go obciążać. Z kolei sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu spółki, pomijając brak możliwości zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze jej istnienie. Sprzedaż majątku nieruchomego miałoby nieodwracalny charakter, w przypadku gdy w wyniku sądowej weryfikacji decyzji zostałaby uchylona, a na rzecz spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowodowałoby to też odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie byłoby możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym, czyli, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1 ). Natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zawarty w art. 246 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r. sygn. akt I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Zgodzić się bowiem należy z wnioskiem referendarza, iż Spółka nie wykazała, że wobec niej zachodzi ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., pozwalająca na przyznanie jaj prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu tym osobom prawnym, które nie posiadają majątku ani obiektywnych możliwości pozyskania środków koniecznych do sfinansowania kosztów postępowania. Treść przedstawionych przez spółkę dokumentów, złożonych przez spółkę nie potwierdza jednak, by spółka nie była w stanie pokryć kosztów sądowych. Odnosząc się do motywów uzasadnienia sprzeciwu, należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd o konieczności rygorystycznego podchodzenia do przesłanek prawa pomocy wynikających z art. 246 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w licznych orzeczeniach podkreślał, że o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony (zob. np. post. NSA: z 30 maja 2008 r., z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09 opubl. LEX).Przyjmuje się też, że samodzielną podstawą do przyznania prawa pomocy nie jest również deklarowanie przez spółkę straty z prowadzonej działalności gospodarczej (zob. np. post. NSA z 7 stycznia 2014 r. II FZ 1236/13, z 25 września 2014 r. II OZ 975/14, z 15 października 2014 II GZ 655/14 opubl. LEX) W przypadku wniosków składanych przez osoby prawne badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej, a nie tylko posiadane przez spółkę kwoty pieniężne czy też bilansowe wyniki finansowe (post. NSA z 14 lutego 2014 r. II FZ 1609/13 LEX 1450494). Ocena przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych odbywa się poprzez porównanie obiektywnych możliwości finansowych wnioskodawcy z obciążającymi ją kosztami sądowymi. Oceniając żądania spółki należy wskazać, że na obecnym etapie postępowania w niniejszej sprawie jedyną opłatą podlegającą potencjalnie uiszczeniu jest wpis od skargi. Wprawdzie nie został on jeszcze formalnie ustalony przez przewodniczącego wydziału, lecz należy przyjąć, że - z uwagi na kwotę należności objętej zaskarżoną decyzją - powinien on wynieść 1.368 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221 poz. 1293 ze zm.). Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść takiej opłaty. Ze złożonych przez nią odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że spółka, wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku, prowadzi działalność gospodarczą, ponieważ wykazuje sprzedaż towarów i usług. Nadto, jak wynika z oświadczeń spółki regularnie ponosi koszty działalności gospodarczej. Wedle zapisów rachunku zysków i strat w 2018 r. osiągnęła zysk z działalności operacyjnej w kwocie 249.278,68 zł. Zgodnie z bilansem sporządzonym na koniec 2018 r. spółka posiada środki trwałe o wartości 7.038.235,63 zł, inwestycje krótkoterminowe w łącznej kwocie 26.124,67 zł. Uprawnia to wniosek, że spółka, że spółka, pomimo iż jest zobowiązaną w postępowaniach egzekucyjnych posiada przychody oraz źródła pozwalające na finansowanie kosztów działalności. Tym samym za trafne należało uznać stanowisko referendarza sadowego, iż spółka nie wykazała spełnienia przesłanki zwolnienia z kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.