I SA/Go 57/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2019 r. sprzeciwu N. H. od postanowienia Referendarza sądowego z 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Go 57/19 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi N. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2016 r. z tytułu produkcji papierosów poza składem podatkowym i wprowadzenia ich do obrotu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. N. H. wniósł skargę na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący mieszka z rodzicami i jest na ich utrzymaniu. Czasami dorabia z prac dorywczych uzyskując 500 zł netto. Jego dochód wystarcza jedynie na podstawowe środki do życia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości (poza pokojem w mieszkaniu rodziców), oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Z kolei z oświadczenia rodziców skarżącego wynika, że wartość przekazywanej synowi pomocy wynosi około 300 zł miesięcznie. Na tę pomoc składają się żywność, artykuły higieniczne i lekarstwa. Rodzice są właścicielami prawa do mieszkania spółdzielczego, domu mieszkalnego, pawilonu handlowego oraz dwóch samochodów osobowych. Ich łączny dochód miesięczny wynosi 6.000 zł. Na nieruchomości oraz pojazdy zaciągnięte zostały kredyty. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2019 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że sytuacja rodzinna, majątkowa i dochody skarżącego były już przedmiotem analizy w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Go 420/17, w której postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. zwolniono N. H. od kosztów sądowych. Z porównania wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w 2017r., jak i na koniec 2018r. wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podjął żadnej próby poprawy swojej sytuacji majątkowej. Jego dochód nadal wynosi 500 zł netto, z tą różnicą, że w chwili obecnej w całości pochodzi z pracy dorywczej (nie jest już zatrudniony na ¼ etatu). Skarżący nie wyjaśnił tego stanu rzeczy, w szczególności przyczyn, dla których nie podjął stałego zatrudnienia, co bez wątpienia, poza oczywistym przyczynieniem się do poprawy jakości jego życia, pozwoliłaby na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie może oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć za niego koszty postępowania. Powołując się na przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, referendarz podniósł nadto, że oceny przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu prawa pomocy winno się dokonywać również w oparciu o możliwości finansowe jego rodziców, na utrzymaniu których skarżący nadal pozostaje. Skoro z ich oświadczenia wynika, że dysponują oni znacznym majątkiem (mieszkanie, dom, pawilon handlowy, dwa samochody osobowe) oraz stałymi dochodami to, w ocenie referendarza, są oni w stanie udzielić synowi pomocy w zakresie opłacenia kosztów niniejszego postępowania. N. H. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wnosząc o jego zmianę podniósł, że obecnie nie zamieszkuje u rodziców i jest zatrudniony na umowę zlecenie za najniższą stawkę miesięczną, co pozwala mu na wynajęcie własnego mieszkania oraz zakup niezbędnych środków do życia. Rodzice finansowo wspierają go okazjonalnie, np. w przypadku zakupu leków, których cena przewyższa jego możliwości finansowe. Dodał, że z uwagi na brak wykształcenia wyższego, znalezienie dobrze płatnej pracy jest znacznie utrudnione. Aktualne zarobki uniemożliwiają mu spłatę kosztów sądowych. Niestosownym byłoby więc wymaganie od rodziców, żeby dokładali się do kosztów w prowadzonym postępowaniu administracyjnym w jego sprawie. Wbrew twierdzeniom referendarza, zamieszkiwanie u rodziców nie oznacza automatycznie, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Do sprzeciwu załączył kopie umów zlecenia z dnia [...] sierpnia 2018 r. i [...] stycznia 2019 r. oraz rachunku z [...]lutego 2019 r. za wykonanie ww. umowy w kwocie 1.293, 60 zł brutto (968,63 zł netto). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej: w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść przy tym jeszcze należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (o czym świadczy zwrot "gdy wykaże"), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Dodać też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Nadto, regulacja art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, choć sytuacja skarżącego po złożeniu urzędowego formularza uległa zmianie, albowiem - jak sam skarżący oświadczył - usamodzielnił się tj. wyprowadził się od rodziców, podjął pracę, która pozwala mu na wynajem mieszkania, jak i zakup niezbędnych środków do życia, to informując o powyższym we wniesionym sprzeciwie ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że "obecnie wynajmuję mieszkanie i sam dokonuję zakupu produktów niezbędnych do codziennego funkcjonowania". Nie przedłożył przy tym żadnych dokumentów wynajmu mieszkania, nie wskazał gdzie i od kiedy wynajmuje lokal, jaką kwotę miesięcznie uiszcza za wynajem czy bieżące utrzymanie. To z kolei uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji finansowej skarżącego, a w konsekwencji także i ocenę, czy jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przypomnieć przy tym należy o obowiązku wnioskodawcy podejmowania takich czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, w sytuacji istniejącego po jego stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że w toku prowadzonego postępowania sadowoadministracyjnego, także we wniesionym sprzeciwie, pomimo oświadczenia o zmianie miejsca zamieszkania, skarżący nadal posługuje się adresem rodziców jako miejscem swojego zamieszkania. Odnosząc się zaś do zarzutów i uzasadnienia sprzeciwu Sąd podkreśla ponadto, że pojęcie "sytuacji majątkowej" obejmuje swoim zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze. Sąd podziela pogląd NSA przedstawiony w postanowieniu z 29 listopada 2012r., sygn. akt II GZ 442/12 (dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Z uwagi na okoliczność, że skarżący zamieszkuje z rodzicami, korzysta z ich pomocy w zakresie utrzymania mieszkania, to stosownie do przywołanej przez referendarza sądowego regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ocena przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu prawa pomocy winna się odbyć w oparciu o możliwości finansowe jego rodziców. W konsekwencji tego, trafne jest uznanie referendarza, że rodzice skarżącego są w stanie udzielić synowi pomocy w zakresie opłacenia kosztów niniejszego postępowania. Powyższą okoliczność Sąd ocenił jako dodatkową argumentację uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy w sprawie. Sąd nie stwierdził również podstaw do ustanowienia adwokata z urzędu. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawcę skargi. Przepisy P.p.s.a. nie wymagają bowiem profesjonalnego zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym I instancji, jedynie bowiem przed sądem kasacyjnym, i to tylko do sporządzenia określonych środków zaskarżenia. Zauważyć też należy, że skarżący sam sporządził skargę, wyraźnie artykułując swoje żądania i zarzuty, jak również skutecznie korzysta z przysługujących mu środków zaskarżenia, chociażby poprzez wniesienie rozpatrywanego sprzeciwu. Ponadto Sąd I instancji obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Reasumując stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej przyznanie mu "prawa ubogich" i tym samym, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Ponadto, deklarując brak możliwości dysponowania środkami na pokrycie kosztów sądowych nie wykazał, iż podjął wszelkie możliwe i niezbędne kroki celem zdobycia funduszy na pokrycie tych kosztów. Nie została zatem spełniona przesłanka zmiany postanowienia referendarza sądowego i przyznania skarżącemu prawa pomocy, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Tym samym, Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.