I SA/Go 573/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 2 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku Klubu [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Klubu [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2009 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Klub [...] zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim decyzję Dyrektora Izby Skarbowej określającą skarżącemu podatek od towarów i usług za kolejne miesiące od maja do listopada 2009 roku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 154 zł, strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jest stowarzyszeniem kultury fizycznej, którego statutowym celem jest rozwój i popularyzacja sportów motorowych. Podniosła, że w związku z wszczęciem wobec Klubu postępowania egzekucyjnego zajęty został jego rachunek bankowy (kwota około 90.000 zł), w konsekwencji Klub został pozbawiony środków finansowych nie tylko na opłacenie zarządzonego wpisu sądowego, lecz także na swoją działalność statutową. Na potwierdzenie tego przedłożyła zawiadomienie z [...] października 2013 r. o zajęciu rachunku bankowego w [...] S.A. Dodała, że, oprócz tej sprawy, również w sprawie o sygn. akt I SA/Go 565/13 została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi; tam w wysokości 1.512 zł. Skarżący klub, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270) - zwanej dalej "P.p.s.a.", do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w równolegle toczącej się sprawie z jego udziałem (sygn. akt I SA/Go 565/13) oświadczył, że nie posiada majątku trwałego, nie ma też podpisanych umów leasingowych. Nie ma środków na rachunku bankowym. Klub jest jedynym akcjonariuszem spółki [...] S.A. i posiada 12.010 akcji imiennych o wartości nominalnej 100 zł każda. W okresie od [...] stycznia do [...] października 2013 r. przychody klubu netto ze sprzedaży wyniosły 1.999.349,59 zł, zaś koszty uzyskania przychodów: 86.934,02 zł. Swój zysk klub określił na 112.415,57 zł, z których 90.000 zł ma być zajęte na poczet zaległości podatkowej wynikającej z decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Z kolei, z przedłożonego zeznania CIT-8 za 2012 rok, wynika: przychód 721.820,21 zł, koszty 268.960,27 zł i dochód 452.859,94 zł. Klub przedstawił również deklaracje w podatku od towarów i usług sierpień, wrzesień i październik 2013 r., w których zadeklarowano sprzedaż brutto towarów i usług w poszczególnych miesiącach odpowiednio: 20.325 zł, 90.000zł i 0,00 zł oraz nabycie towarów i usług kolejno w poszczególnych miesiącach: 9.730 zł, 5.900 zł i 400 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. odmówił skarżącemu klubowi przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia podniósł przede wszystkim, że sytuacja majątkowa klubu w świetle jego oświadczeń oraz przedstawionych przez niego dokumentów nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Powołując się na utarte orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej podmiotu występującego z wnioskiem, nie zaś tylko posiadane przezeń kwoty pieniężne. Podniósł, że klub wykazał wprawdzie, że nie ma pieniędzy na rachunku bankowym ani nie ma majątku trwałego, jak również, że jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niemniej te okoliczności nie stanowiły wystarczających podstaw do uznania, iż klub nie jest w stanie sfinansować wpisu od skargi. Jego działalność bowiem jest dochodowa (za pierwsze 10 miesięcy 2013 roku zysk z prowadzonej działalności wyniósł 112.415 zł). Nadto majątek klubu obejmuje akcje imienne spółki prawa handlowego o wartości nominalnej przekraczającej 1.200.000 zł. Tym samym należy uznać, że kwota stanowiąca równowartość wpisu od skargi określonego jedynie na 154 zł znajduje pełne pokrycie w majątku klubu. Dodał, że oceny tej nie zmienia fakt, iż ze skargi klubu, równolegle z niniejszą sprawą, toczy się również sprawa dotycząca decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych (I SA/Go 565/13), gdzie również wezwano spółkę do uiszczenia wpisu od skargi. Tam jednak kwota wpisu wynosi 1.512 zł. Suma bowiem obu należnych wpisów nie przekracza wartości majątku klubu. Od powyższego postanowienia klub w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, że wskazany w postanowieniu z dnia 3 grudnia 2013 r. zysk z działalności Klubu w kwocie 112.415 zł został w przeważającej części (kwota ponad 90.000 zł) przejęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w wyniku zajęcia rachunku bankowego. Ponadto, prócz stałych kosztów działalności Klubu, strona skarżąca realizuje zawarty w 2007 r. z Urzędem Miasta układ ratalny dotyczący zwrotu nierozliczonej dotacji dla Klubu, którego miesięczna rata wynosi 4.500 zł, a ostatnia rata płatna do [...] grudnia 2016 r. - 118.500 zł. Co więcej, koszty tych rat (kwota 45.000 zł) nie zostały ujęte w przedłożonym Sądowi zestawieniu przychodów i kosztów za okres za dziesięć pierwszych miesięcy 2013 r. Wyjaśnił przy tym, że dochody Klubu stanowią w przeważającej części składki członkowskie, darowizny, dotacje oraz okazjonalne dochody z organizowanych zawodów zawodników "juniorskich", a sezon żużlowy się już zakończył. W związku z tym, Klub nie spodziewa się w najbliższym czasie poważnych wpływów, a musi pokrywać bieżące zobowiązania, realizować układ wskazany wyżej ratalny, a także zbierać środki na spłatę ostatniej raty tego układu. Zatem zasadne jest zwolnienie jej od konieczności pokrycia kosztów wpisu od skargi. Odnosząc się zaś do posiadanych akcji Klub wyjaśnił, że ich ewentualne zbycie jest procesem skomplikowanym i długotrwałym, uzależnionym dodatkowo od zgody Rady Nadzorczej spółki [...] S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 2 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie całkowitym następuje ona, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08, CBOSA). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Z przedstawionych Sądowi dokumentów wynika, iż skarżący klub pomimo deklarowanych problemów finansowych, spowodowanych zajęciem jego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A., w dalszym ciągu funkcjonuje prowadząc działalność. Co więcej, klub nie dowiódł, że zaprzestał finansowania swoich wydatków. Wręcz odwrotnie oświadczył, że terminowo realizuje układ ratalny zawarty z Urzędem Miasta. Stwierdzić zatem należy, że klub nadal posiada źródła pozwalające na finansowanie swych wydatków. Jak sam bowiem przedstawił we wniesionym sprzeciwie, dochody Klubu stanowią głównie składki członkowskie, darowizny i dotacje, zaś jedynie okazjonalnie - dochody z organizowanych zawodów. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, okoliczność zakończenia sezonu żużlowego podnoszona przez wnioskodawcę w sprzeciwie, nie ma decydującego i znaczącego wpływu na wysokość uzyskiwanych przez klub dochodów. Wprawdzie skarżący klub dodatkowo akcentuje, iż musi zgromadzić środki na spłatę ostatniej raty ze wspomnianego wyżej układu ratalnego w wysokości 118.500 zł płatnej do dnia [...] grudnia 2016 r., to jednak - w opinii Sądu - nie jest to okoliczność, która pozwala na przyznanie stronie prawa pomocy. Przede wszystkim podkreślić należy, że termin raty przypada dopiero za 3 lata; jest to dość długi okres. Sąd zaś rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy i formułując oceny opiera się na oświadczeniach co do aktualnej, a nie przyszłej, sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Dotychczas klub osiągał dość wysokie dochody (dochód za 2012 r. - 452.859,94 zł, za 10 m-cy 2013 r. - 112.415,57 zł), natomiast ani Sąd, ani nawet sam skarżący klub nie są w stanie przewidzieć jaka będzie sytuacja finansowa i majątkowa klubu do 2016 r. Wywodzenie zatem okoliczności co do przyszłej kondycji finansowej przekracza zakres rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Za zwolnieniem skarżącego klubu z kosztów sądowych nie przemawia również fakt prowadzenia egzekucji z jego majątku i zajęcie rachunku bankowego. Bowiem, badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej, a nie tylko posiadane przez wnioskodawcę kwoty pieniężne. Potwierdzeniem tego jest orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wskazuje wręcz, że "o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy oraz fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony" (post. NSA: z 30 maja 2008 r. LEX 494184, z 5 czerwca 2008 r. LEX 479142 z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09 LEX 564255). Ponadto, podkreślić należy, że klub posiada akcje, w ostateczności których "spieniężenie" pozwoliłyby na pokrycie wydatków. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację strony skarżącej, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, opubl. w bazie LEX pod nr 794951). Powyższej oceny Sądu nie zmienia również fakt prowadzenia równolegle dwóch postępowań zainicjowanych przez klub (także sprawa o sygn. akt I SA/Go 565/13), tym bardziej, że należny wpis sądowy w obu sprawach, w zestawieniu z obrotem klubu w obecnym roku, jak i poprzedzającym roku podatkowym, stanowi wartość niewspółmiernie niską. W związku z powyższym Sąd stwierdził brak podstaw do przyznania skarżącemu klubowi prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając zatem powyższe na względzie Sąd postanowił jak w sentencji.