I SA/Go 647/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Skarga zawierała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że obecnie nie pracuje i nie posiada środków umożliwiających mu pokrycie kosztów procesu, wraz z ustanowieniem radcy prawnego w roli zastępstwa procesowego. Zaznaczył, że posiada sądowy status osoby niewypłacalnej. Nie posiada ruchomości ani nieruchomości, które mógłby zbyć. Wskazał, że od chwili zakończenia działalności gospodarczej w czerwcu 2013 r. jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie, a obecnie pomaga siostrze przy opiece nad matką, po udarze mózgu, pozostając zasadniczo na utrzymaniu rodziny. Posiada mieszkanie o wielkości 41.3 m2, które jest zajęte przez komornika. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Wskazał również, że posiada dochód z najmu mieszkania w wysokości 400 zł brutto miesięcznie. Ponieważ treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2015 r., wezwano skarżącego by w terminie 7 dni złożył dodatkowe dokumenty, tj.: - informację czy jest żonaty, - wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego, a jeżeli skarżący jest żonaty również jego żony, za ostatnie dwa miesiące, - odpis rocznego zeznania podatkowego skarżącego, a jeżeli skarżący jest żonaty również jego żony, w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. i 2013 r. (jeżeli zostały sporządzone), - dokument potwierdzający status bezrobotnego skarżącego, - jeżeli skarżący jest żonaty - dokumenty potwierdzające źródło i wysokość dochodów jego żony: a) w razie prowadzenia działalności gospodarczej: zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, b) w razie uzyskiwania wynagrodzenia za pracę: zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia netto za ostatnie trzy miesiące, c) w razie uzyskiwania emerytury lub renty: przekaz pocztowy lub bankowy bądź aktualna decyzja ustalająca wysokość świadczenia, - oświadczenie o wysokości miesięcznych wydatków skarżącego zawierające wyszczególnienie kwot przeznaczanych na określone cele, - informację czy skarżący, a jeżeli skarżący jest żonaty również jego żona, są właścicielami samochodów (z podaniem marki, rocznika i wartości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył pismo, w którym przedstawił swoją sytuację materialną wskazując, że nie ma majątku ani dochodów, obciążają go zobowiązania, nie uzyskuje dochodów a nadto, że Sąd Rejonowy nałożył na niego grzywnę w wysokości 20.504 zł, której jeszcze nie zapłacił oraz, że figuruje w niemieckim rejestrze sądowym jako niewypłacalny dłużnik. Oświadczył jednocześnie, że jego żona otrzymuje miesięcznie 370 euro zasiłków (skarżący z żoną mieszkają w Niemczech). Poinformował również, że jego małżonka prowadzi w Niemczech działalność gospodarczą, a uzyskiwane przez nią dochody różnią się w poszczególnych miesiącach. Zaznaczył, że małżonka ponosi wysokie koszty utrzymania mieszkania ok. 562,90 euro miesięcznie. Skarżący nie przedstawił jednak żądanych dokumentów obrazujących dochodowość działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę (twierdząc, że załącza sprawozdanie finansowe z lipca 2014 r.). Oświadczył równocześnie, że rodzina odmówiła finansowania jego sporów sądowych oraz, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Nadto wskazał, że jego mieszkanie własnościowe o wielkości 41 m2 zostało zlicytowane przez komornika w styczniu 2015 r. Skarżący zaznaczył, że stosowne załączniki zostały dołączone do spraw pokrewnych toczących się przed tutejszym Sądem. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek uprawniających do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie poparł dowodami swojego twierdzenia o braku środków wystarczających do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego w świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącego nie ma wprawdzie podstaw do kwestionowania oświadczenia skarżącego o braku majątku i dochodów, lecz taka konkluzja nie przesądza automatycznie o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentów potwierdzających wysokość dochodów małżonki. Odwołał się wprawdzie do treści dokumentów złożonych do akt spraw w których wcześniej rozpoznawano jego wnioski o przyznanie prawa pomocy, lecz należy uznać, że dokumenty te nie są miarodajne do oceny obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący składał mianowicie dokumenty dotyczące dochodów żony za pierwsze 7 miesięcy 2014 r. (np. w sprawie I SA/Go 509/14). Jak sam jednak wspomniał, jej dochody nie są wartością stałą i różnią się w poszczególnych miesiącach. Tym samym dokumenty obejmujące dane sprzed ponad 6 miesięcy nie mogły być pomocne w ustaleniu obecnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Zresztą treść tych dokumentów - podobnie jak treść wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego - była znana z urzędu z racji rozpoznawania wniosków skarżącego w innych sprawach. Wezwanie do złożenia dokumentów wystosowane w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 P.p.s.a. służyć miało zgromadzeniu dowodów obrazujących obecną - aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Referendarz zaznaczył również, że od konieczności wykazania sytuacji majątkowej żony nie uwalnia skarżącego obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuację materialną. Następnie powtórzył argumenty podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Zgodnie z regulacją art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.) z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a). Jak wskazuje art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, którego celem jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy chociażby w części. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącego nie ma wprawdzie podstaw do kwestionowania oświadczenia skarżącego o braku majątku i dochodów, lecz taka konkluzja nie przesądza automatycznie o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników. Skarżący podkreśla, że pozostaje na utrzymaniu rodziny. Wskazuje, że jego małżonka prowadzi w Niemczech działalność gospodarczą przy czym zaznacza, że nie ma wiedzy o osiąganych przez nią dochodach zasłaniając się obowiązującą w jego małżeństwie rozdzielnością majątkową. W tym miejscu wskazać należy, że niniejsza sprawa nie jest jedyną sprawą skarżącego prowadzoną przez tutejszy Sąd, w której wniósł on o przyznanie prawa pomocy. Skarżący już wielokrotnie informowany był przez tutejszy Sąd, że obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia potrzeb rodziny znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a z wyżej wymienionego obowiązku nie zwalnia nawet ustrój rozdzielności majątkowej panujący w małżeństwie. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Niemniej jednak skarżący zdaje się lekceważyć wskazania Sądu uchylając się od przedstawienia sytuacji majątkowej jego małżonki. W piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów skarżący co prawda odwołał się do treści dokumentów złożonych do akt spraw, w których wcześniej rozpoznawano jego wnioski o przyznanie prawa pomocy, niemniej jednak jak słusznie wskazał referendarz sądowy, dokumenty te nie są miarodajne do oceny obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący składał bowiem dokumenty dotyczące dochodów żony za pierwsze 7 miesięcy 2014 r. Jednakże jak sam wspomniał, dochody uzyskiwane przez jego małżonkę nie są wartością stałą i różnią się w poszczególnych miesiącach. Tym samym dokumenty obejmujące dane sprzed ponad 6 miesięcy nie mogły być pomocne w ustaleniu obecnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Zresztą treść tych dokumentów - podobnie jak treść wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego - była znana Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania wniosków skarżącego w innych sprawach, zaś wezwanie do złożenia dokumentów wystosowane w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 P.p.s.a. służyć miało zgromadzeniu dowodów obrazujących obecną - aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zdaje sobie sprawę, że wielość spraw zainicjowanych przez skarżącego przed tutejszym Sądem generuje znaczne koszty, zauważa jednak, że dotychczas skarżący, po przedstawieniu stosownych dokumentów, zwalniany był od uiszczenia wpisu sądowego od skargi (jedynej obecnie opłaty na etapie wszczynanych przez niego postępowań) zatem skarżący korzysta z pomocy Państwa przy dochodzeniu swoich praw. Jednakże w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową jego rodziny, zasłaniając się rozdzielnością majątkową oraz dokumentacją dołączoną do innych postępowań. W takiej sytuacji przyznanie skarżącemu prawa pomocy, chociażby w części, stanowiłoby nadużycie tego prawa. Podkreślić bowiem należy, że wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II FZ 1517/13), która przejawia się m.in. w ocenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Zaznaczyć również trzeba, że skarżący pomimo wielości zobowiązań finansowych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz trudniej, jak twierdzi, sytuacji majątkowej, od momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej w 2013 r. pozostaje osobą bez zatrudnienia, zatem nie podejmuje jakiegokolwiek zajęcia, które pozwoliłoby na poprawę jego sytuacji finansowej a tym samym umożliwiło mu funkcjonowanie bez pomocy rodziny, trudno zatem dać wiarę, że rodzina odmawia mu pomocy. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.