I SA/Go 657/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca R.P. pismem z [...] października 2014 r., reprezentowana przez adwokata A.J., wniosła skargę do tut. Sądu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] września 2014r. nr [...] wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 8.958,00 zł skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca wskazała, że ma dwoje studiujących dzieci ( w wieku 24 i 23 lat), nie posiada oszczędności i wartościowych ruchomości, a jej nieruchomości (dom mieszkalny i nieczynny hotel) zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca poinformowała, że pracuje i zarabia 210 zł miesięcznie. Wobec uznania, że treść oświadczenia o majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej określanej w skrócie: "P.p.s.a.") wezwano ją do przedłożenia: informacji, czy jest mężatką, wyciągów ze wszystkich jej rachunków bankowych oraz jej męża (w przypadku pozytywnej informacji w tym zakresie) za ostatnie trzy miesiące, dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz - w razie prowadzenia działalności gospodarczej - zestawienia wartości przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące w związku z tą działalnością. W razie pozytywnej informacji, że skarżąca jest mężatką, wezwano ją do przedłożenia dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów męża. Ponadto wezwano skarżącą do złożenia oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków skarżącej, zawierającej wyszczególnienie kwot przeznaczonych na określone cele oraz informacji, czy skarżąca, a jeżeli skarżąca jest mężatką - również jej mąż, są właścicielami samochodów ( z podaniem marki, rocznika i wartości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła dokument potwierdzający ujemne saldo rachunku bankowego oraz wysokość zadeklarowanego we wniosku wynagrodzenia za pracę. Poinformowała jednocześnie, iż z uwagi na obowiązującą w jej małżeństwie rozdzielność majątkową nie ma możliwości udzielenia informacji o sytuacji majątkowej i dochodach męża. Postanowieniem z 7 stycznia 2015 r. referendarz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieni postanowienia referendarz podkreślił, że w świetle przedstawionych dowodów i oświadczeń skarżącej nie było podstaw do kwestionowania jej oświadczenia o braku oszczędności oraz faktu otrzymywania bardzo niskiego wynagrodzenia. Jednakże w świetle oświadczenia skarżącej, iż jest mężatką, wyłącznie te wskazane wyżej informacje, nie mogły stanowić wystarczającej podstawy uwzględnienia wniosku. Tymbardziej, że z oświadczenia skarżącej nie wynikało, aby postawała w związku małżeńskim. Z treści oświadczeń skarżącej nie wynikało, aby znajdowała się z mężem w separacji lub nie utrzymywała z nim żadnych kontaktów. Referendarz wskazał, że dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej bez znaczenia pozostawał fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Finalnie referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy, tzn. nie przedstawiła oświadczeń i dokumentów wyczerpująco i niewątpliwie wyjaśniających jej sytuację materialną, a tym samym nie udowodniła, że poniesienie kosztów postępowania przekracza jej możliwości finansowe. We wniesionym na powyższe postanowienie sprzeciwie skarżąca wskazała na błędy referendarza w ustaleniach faktycznych oraz niepoinformowanie jej o skutkach nieudzielenia informacji. W szczególności pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu postanowieniu, że z wezwania referendarza o udzielenie dodatkowych informacji nie wynikało, że dotyczyło ono także informacji w sytuacji obowiązywania w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. W ocenie pełnomocnika skarżącej ustanowienie rozdzielności majątkowej wprawdzie nie zwalnia z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, lecz obowiązek ten nie jest jednak równoznaczny z obowiązkiem wykładania przez jednego ze współmałżonków kosztów sądowych dotyczących majątku odrębnego drugiego z małżonków. Zarządzeniem z 10 lutego 2015 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych męża skarżącej za ostatnie 3 miesiące, dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia przez męża skarżącej oraz w razie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej - zestawienie przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie 3 miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie 3 miesiące składanych w związku z tą działalnością, informacji podatkowej za 2014 r. skarżącej i jej męża (PIT 11) otrzymanej na potrzeby rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych, rocznego zeznania podatkowego za 2013 r. skarżącej i jej męża złożonego w związku z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych, informacji o posiadanych przez skarżącą i jej męża samochodów z wyszczególnieniem marki, rocznika i wartości oraz dokumentów potwierdzających z jakiego tytułu prowadzona jest wobec skarżącej egzekucja, a także potwierdzających aktualne zajęcia egzekucyjne praw majątkowych skarżącej. W odpowiedzi na otrzymane wezwanie skarżąca przesłała wyciągi z rachunków bankowych męża, prowadzonych przez [...] S.A. oraz [...]. Oba rachunki zostały zajęte przez komorników. Dołączyła także zaświadczenie o zarobkach męża, zgodnie z którym jest on zatrudniony na stanowisku Dyrektora do spraw organizacyjnych w wymiarze 1/8 etatu z wynagrodzeniem 216,67 zł brutto miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że mąż nie prowadzi działalności gospodarczej oraz że ani ona ani jej mąż nie posiadają samochodów. Skarżąca przesłała także informacje podatkowe PIT 11 swoją (dochód 888,75 zł) oraz męża za 2014 r. (dochód 888,75 zł), a także zeznania podatkowe PIT 37 oraz PIT 36L za 2013 r. Według zeznania podatkowego PIT 37 oraz PIT 36L za 2013 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2016,25 zł, a jej mąż w zeznaniu podatkowym PIT 37 w analogicznym okresie wykazał dochód w wysokości 2016,25 zł. Skarżąca przesłała także kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji przez Komornika Rewiru z [...] listopada 2014 r., które wskazuje na egzekucję należności głównej w wysokości 23.069,10 zł, oraz kopię zajęcia nieruchomości przez Urząd Skarbowy z [...] grudnia 2014 r., wskazującą na dochodzenie należności w wysokości 1.013.750,18 zł. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Na wstępie należy podkreślić, że sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W ocenie Sądu, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w części, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, nie zostały w niniejszej sprawie przez skarżącą spełnione. Poddając analizie sytuację materialną skarżącej, Sąd uwzględnił także sytuację jej męża. Oceny tej nie zmienia argument o obowiązującej w małżeństwie skarżącej rozdzielności majątkowej. Obowiązek udzielenia wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajduje natomiast swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z ww. obowiązku nie zwalnia nawet ustrój rozdzielności majątkowej panujący w małżeństwie. Fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14). Zaakcentowano, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona bowiem wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych we wniosku z [...] grudnia 2014 r., uzupełnionym następnie złożeniem dodatkowych dokumentów i oświadczeń, skarżąca wskazała, że uzyskuje dochód w wysokości 210 zł, nie ma majątku ruchomego, a posiadane przez nią nieruchomości są przedmiotem egzekucji komorniczej. Skarżąca oświadczyła, że utrzymaniem rodziny zajmuje się jej małżonek. Jej gospodarstwo domowe składa się prócz niej z dwójki studiujących dzieci oraz męża. Skarżąca oświadczyła, że dzieci nie osiągają dochodów, a mąż miesięcznie zarabia 216,67 zł brutto. Przedłożone przez skarżącą wyciągi z rachunków bankowych wskazywały na ujemne saldo oraz na trwającą na nich egzekucję komorniczą. Podobnie sytuacja kształtowała się na rachunkach bankowych małżonka skarżącej. Łączna suma egzekwowanych wobec skarżącej należności znacznie przekracza kwotę 1.000.000,00 zł. Mimo wezwania skarżąca nie złożyła oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków, zawierającego wyszczególnienie kwot przeznaczanych na określone cele. Badając sytuację majątkową skarżącej Sąd wziął także pod uwagę wydawany przez Główny Urząd Statystyczny "Rocznik statystyczny 2014", w którym zawarto informację, że przeciętne miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym na 1 osobę w 2013 r. wynosiły 1.047,25 zł. Podkreślenia wymaga, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, iż otrzymuje ona stałe dochody w wysokości 210 zł, a jej mąż 216,67 zł. Musi zatem budzić uzasadnione wątpliwości fakt utrzymywania całego gospodarstwa domowego przy tak niskich dochodach. W ocenie Sądu nie wykazywanie na rachunkach bankowych przychodów nie jest równoznaczne z ich nie posiadaniem. Tymbardziej, że skarżąca sama przedłożyła kopię listy płac, z której wynika, że wynagrodzenie otrzymuje w gotówce. Dodatkowo należy wskazać, że skarżąca nie odniosła się do wezwania o złożenie oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków. W tym kontekście zauważalne są niespójności w przedstawianym przez skarżącą jej stanie majątkowym. Za nieprawdopodobne należało zatem uznać, że z tak niskich dochodów skarżąca oraz jej mąż są w stanie utrzymać czteroosobową rodzinę, którą tworzą (w tym studiujące dzieci), oraz opłacić fachowego pełnomocnika z wyboru. Porównując kwotę przeciętnych wydatków na 1 osobę w gospodarstwie domowym w 2013 r. wskazaną przez GUS (1.047,25 zł) z dochodami wykazywanymi przez skarżącą i jej męża - łącznie 426,67 zł, Sąd doszedł do wniosku, że oświadczenie majątkowe skarżącej nie było rzetelne w tym sensie, że w rzeczywistości nie obrazowało sytuacji majątkowej skarżącej. Podkreślenia wymaga, że sama skarżąca mimo wezwania nie złożyła oświadczenia w zakresie ponoszonych comiesięcznie wydatków, uniemożliwiając Sądowi kompleksową analizę jej sytuacji majątkowej. Dodatkowo Sąd zauważa, że stosownie do normy art. 6 P.p.s.a. Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W przedmiotowej sprawie skarżąca jest przez cały czas reprezentowana przez fachowego pełnomocnika będącego adwokatem, zatem za całkowicie bezzasadne należało uznać zarzuty pełnomocnika, zawarte w sprzeciwie, odnoszące się do nieinformowania skarżącej o skutkach niezłożenia oświadczeń lub przedłożenia informacji żądanych przez Sąd. Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa pozwala przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. W oparciu o powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.