I SA/Go 957/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2008 roku na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku E.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok postanawia 1) przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Sygn. akt I SA/Go 957/07 P O S T A N O W I E N I E Dnia 22 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2008 r. wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi E.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok postanawia oddalić wniosek. E.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, od której został określony wpis w wysokości 100 zł. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, ewentualnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jedynym jej źródłem dochodów jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w miesięcznej wysokości 1930 zł netto, z którego uiszcza czynsz za mieszkanie w kwocie 690 zł miesięcznie, spłaca kredyt bankowy w wysokości 520 zł miesięcznie oraz pożyczki zaciągnięte u poprzedniego pracodawcy w łącznej wysokości 450 zł. Oprócz tego skarżąca podała, iż dokonuje zakupu leków, które stale musi przyjmować przeznaczając na ten cel kwotę 60 zł miesięcznie oraz ponosi opłaty za energię elektryczną i gaz, które dodatkowo w sezonie grzewczym stanowią znaczną kwotę. Wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cyt. dalej jako P.p.s.a. , do złożenia zeznania podatkowego za 2006r., aktualnych wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych oraz oświadczenia o stanie cywilnym, skarżąca złożyła kserokopię zeznania podatkowego PIT-37, kserokopię informacji o dochodach PIT-11, kserokopie dwóch umów o pracę zawartych [...] kwietnia 2007r. oraz [...] listopada 2007r., kserokopie rachunków dotyczących bieżącego utrzymania mieszkania oraz oświadczenie, że nie jest mężatką. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 grudnia 2007r. odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca nie przedstawiła wystarczających dokumentów na poparcie swojego twierdzenia, iż całość uzyskiwanych przychodów pochłaniają koszty bieżącego utrzymania i spłata kredytu oraz dwóch pożyczek ; tym bardziej, że skarżąca nie zastosowała się do wezwania Sądu i nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, co uniemożliwiło ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości jej rzeczywistego stanu posiadania. Ponadto przy odmowie prawa pomocy wzięto pod uwagę , że wpis od skargi będący jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania został ustalony na 100 zł, co jest kwotą wielokrotnie niższą od miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą. Od postanowienia referendarza E.M. wniosła sprzeciw zarzucając naruszenie prawa materialnego, do którego doszło, zdaniem skarżącej , w dwojaki sposób: przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skarżąca omówiła bardzo obszernie instytucję prawa pomocy, przytaczając zarówno bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego, jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, a także poglądy doktryny zawarte w licznych komentarzach do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w końcu wskazując stanowisko Rady Europy z 15 grudnia 2004 r. oraz gwarancje wynikające zarówno z Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W konkluzji skarżąca oświadczyła, iż nie posiada innych, poza ujawnionymi w oświadczeniu majątkowym, dochodów i wniosła o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, bądź chociażby w znacznej części. Sąd zważył : Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. W myśl art.246 §1 pkt 2 P.p.s.a. stronie będącej osobą fizyczną można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjmuje się przy tym , że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeprowadzeniu analizy wniosku skarżącej E.M. Sąd uznał, iż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego zasługuje on na uwzględnienie w zakresie dotyczącym zwolnienia od wpisu od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...]. Z oświadczeń oraz dokumentów złożonych przez skarżącą wynika, iż jej miesięczne wynagrodzenie za pracę wynosi 1930 zł netto. Wskazane zaś we wniosku wydatki łącznie stanowią kwotę 1830 zł miesięcznie (bez kosztów ogrzewania ponoszonych w sezonie grzewczym, które według oświadczenia skarżącej stanowią znaczną kwotę). Teoretycznie skarżącej pozostaje zatem minimalna kwota na zaspokojenie pozostałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, takich jak: zakup żywności, środków czystości, wydatki osobiste, itp. Sąd wziął ponadto pod uwagę argumentację przedstawioną przez skarżącą w sprzeciwie, a mianowicie to, iż egzystencja skarżącej jest możliwa dzięki pomocy zamieszkującej w [...] studiującej siostry , która np. umożliwia skarżącej skorzystanie z pozostających posiłków ze stołówki uczelnianej. Uwzględnione zostało również oświadczenie skarżącej , że dopiero po wywiązaniu się przez nią z krótkoterminowych zobowiązań, wynikających z zaciągniętych jeszcze u poprzedniego pracodawcy pożyczek zakładowych, nastąpi poprawa jej sytuacji finansowej , czyniąca znacznie łatwiejszym uiszczanie opłat sądowych na dalszych etapach toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Mając zatem na względzie sytuację majątkową skarżącej, Sąd uznał za zasadne zniesienie w części obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi , przyjmując że uiszczenie tej opłaty w obecnej sytuacji finansowej mogłoby prowadzić do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Z powyższych względów , na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. , orzeczono jak w sentencji. Sygn. akt I SA/Go 957/07 U Z A S A D N I E N I E Skarżąca E.M. w treści skargi na wymienione na wstępie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej złożyła też wniosek o wstrzymanie jego wykonania w całości. Jako podstawę wskazała art.61 §2 pkt1 i §3 w związku z art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) W uzasadnieniu podała, że wstrzymanie jest uzasadnione ważnym interesem strony, a także interesem publicznym, bowiem wydanie bądź wykonanie postanowienia tak rażąco naruszającego powszechnie obowiązujący porządek prawny godzi w podstawowe zasady postępowania podatkowego, między innymi zasadę ogólnego pogłębiania zaufania do organów podatkowych (art.121 §1 Ordynacji podatkowej). Wskazała też, że nie zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności, ani też te , gdy ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie wykonania, a ze względu na powszechnie stosowaną przez organy podatkowe praktykę zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd zważył : Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a. , po przekazaniu sądowi skargi może on na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Zasadniczym jednak zagadnieniem, na które należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności rozpoznając wniosek złożony przez skarżącą w przedmiocie wstrzymania wykonania , jest sama kwestia wykonalności zaskarżonego postanowienia. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, iż przedmiotem udzielenia ochrony tymczasowej, o której mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., mogą być jedynie takie akty i czynności, które nadają się do wykonania. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 122; postanowienie NSA z 31 stycznia 2006 r., II FZ 882/05, niepubl.). Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających ich adresatom nakazy powinnego zachowania lub zakazy określonego zachowania; aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony (por. praca zbiorowa pod red. T. Wosia: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 296; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 580/05, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji dotyczące odmowy zawieszenia postępowania. W świetle wcześniejszych wskazań przyjąć należy , że jest to rodzaj aktu nienoszącego znamion wykonalności. Wynika to już z samej istoty postanowienia, które jest orzeczeniem o charakterze procesowym i nie można w ten sposób nadać stronie uprawnień bądź ustalić obowiązków o charakterze prawnomaterialnym, takich jak np. zobowiązania podatkowe. W drodze postanowienia określane są bowiem co do zasady jedynie uprawnienia i obowiązki strony w toku postępowania. Taki też formalny charakter ma zaskarżone postanowienie. W żaden sposób postanowienie to bezpośrednio nie dotyka należności pieniężnej tym postępowaniem objętej ( por. postanowienie NSA z 17 lipca 2006 r. , sygn. akt I FZ 281/06; OSP 2007/6/76; postanowienie WSA w Gdańsku z 26 lipca 2005 r., sygn. akt IISA/Gd 396/05; LEX nr 220325). Już tylko te względy uzasadniają w pełni oddalenie wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Uzupełniająco można nadto podnieść, iż z brzmienia art.61 § 3 P.p.s.a. wynika, że wstrzymanie przez sąd wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu, uwarunkowane jest wystąpieniem przesłanek określonych w tej normie w sposób ścisły, tj. gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanka odnosząca się do wyrządzenia znacznej szkody oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być naprawiona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Zapis w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody jest przy tym utożsamiony z zagrożeniem dla już istniejącej, aktualnej sytuacji gospodarczej (ekonomicznej) strony postępowania. Natomiast trudne do odwrócenia skutki powstają zwykle tam, gdzie po wykonaniu decyzji jest niemożliwy powrót do pierwotnego stanu sprawy. W obu sytuacjach chodzi o wyjątkowe zagrożenie, odpowiadające szczególnej kategorii ochrony tymczasowej strony, wprowadzonej w art.61 § 3 P.p.s.a. jako odstępstwo od zasady, wynikającej z art.61 §1 tej ustawy, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Należy podkreślić, iż postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu może dotyczyć tylko i wyłącznie zasadności takiego wstrzymania , albowiem o merytorycznej zasadności skargi sąd rozstrzyga po rozpoznaniu jej zarzutów (por. postanowienie NSA z 18 kwietnia 2004 r., sygn. FZ 136/04). Tym samym, oceniając przedmiotowy wniosek w świetle powyższych wymagań stwierdzić należy, że okoliczności w nim przedstawione w żadnej mierze nie wyczerpują przesłanek określonych w art.61 §3 P.p.s.a. Zdaniem Sądu są zbyt ogólne. Strona wnioskująca nie wskazała żadnych konkretnych i zindywidualizowanych okoliczności, które uzasadniałyby jej prośbę. Skarżąca nie wyjaśniła w czym miałoby przejawiać się niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i na czym owe niebezpieczeństwo miałoby polegać. W ocenie Sądu, argumentacja Strony Skarżącej ograniczyła się jedynie do ogólnego przedstawienia prawnych aspektów instytucji wstrzymania wykonania aktu. W świetle powyższego, z uwagi na brak podstaw formalnych uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia , na podstawie art.61 § 3 i § 5 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji. Stosownie do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. W doktrynie i literaturze jednolicie przyjmuje się, że przedmiotem udzielenia ochrony tymczasowej mogą być jedynie takie akty lub czynności, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do tak rozumianego wykonania, a co za tym idzie nie każdy wymaga wykonania. Nie kwalifikują się do wykonania te spośród aktów prawnych, które dla sprowadzenia stanu prawnego lub faktycznego w nim określonego nie wymagają czynności podmiotów uprawnionych. W rzeczywistości więc problem wykonania aktu administracji dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy powinnego zachowania lub zakazy określonego zachowania, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki. (por. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, LexisNexis. W-wa 2005, str. 295). Przedmiotom zaskarżenia jest w niniejszej sprawie postanowienie o przekazaniu wniosku innemu organowi według właściwość, a więc ze swej istoty nie nadające się do wykonania, gdyż nie wymaga ona żadnej czynności stron. Bezzasadny jest zatem wniosek o wstrzymanie jego wykonania. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 61 § 3-5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji postanowienia.