I SAB/Go 2/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2011r. sprawy ze skargi TF S.A. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za październik 1995r. w kwestii wniosku strony skarżącej o zwrot kosztów postępowania postanawia: oddalić wniosek Strona skarżąca - TF S.A. wniosła w dniu 24 marca 2010r. skargę na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej polegającą na niezałatwieniu w terminie sprawy o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem ostatecznym Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za październik 1995r. W motywach Strona zarzuciła naruszenie art.125 i art.139 §1 oraz art.140 Ordynacji podatkowej przez niezałatwienie sprawy w terminie i niewskazanie nowego terminu załatwienia sprawy. Wniosła o zobowiązanie Dyrektora Izby Skarbowej do wydania przedmiotowej decyzji w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. Podkreśliła, że powinnością organu było rozpatrzenie sprawy najpóźniej do 27 kwietnia 2007r., a zawiadomienia Dyrektora o niezałatwieniu sprawy są w istocie zawieszeniem postępowania, ale bez prawa dla strony do jego zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W treści opisał przebieg dotychczasowego postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślił, że przepis art.201 §1 Ordynacji podatkowej określa przypadki, w których zawieszenie postępowania jest obligatoryjne. Organ jest zobowiązany, w toku postępowania, z urzędu badać, czy nie powstało zdarzenie lub sytuacja, które wymagają zawieszenia postępowania, w razie ich wystąpienia – z urzędu zawiesić postępowanie. Następnie w odniesieniu do powyższego uregulowania Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że oczekiwanie na prawomocne zakończenie postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu ( I SA/Po 561/09 i I SA/Po 1660/07) w sprawie skarg Strony Skarżącej na decyzje Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 1995r. oraz na decyzje Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 1995r. – nie stanowi przesłanki zawieszenia postępowania, o której mowa w art.201 §1 pkt2 Ordynacji podatkowej. Organ zauważył również art.140 Ordynacji podatkowej nie określa okoliczności uzasadniających przedłużenie terminu załatwianie sprawy. W normie tej zastrzega się jedynie dla organu obowiązek zawiadomienia stron postępowania o przyczynach niedotrzymania terminu i wskazania nowego terminu załatwienia sprawy. Obowiązek ten powstaje zarówno wtedy, gdy postępowanie nie zostanie zakończone z przyczyn niezależnych od organu, jak również we wszystkich innych przypadkach. W tej kwestii organ podkreślił, że we wszystkich zawiadomieniach kierowanych do strony w w/w trybie wskazywano nowe terminy załatwienia sprawy oraz przyczyny niezakończenia postępowania. Dyrektor IS podkreślił również, że stan sprawy uległ istotnej zmianie – w szczególności w związku z wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 6 listopada 2009r. sygnatura akt I FSK 1769/09. Wskazał także, że WSA w Poznaniu postanowieniami I SA/Po 561/09 z dnia 16 grudnia 2009r. i I SA/Po 1660/07 z dnia 12 stycznia 2010r. podjął zawieszone postępowania w sprawie ze skarg Strony Skarżącej. Mając na względzie powyższe ustalenia organ stwierdził, że przedwczesnym byłoby rozstrzyganie przedmiotowej sprawy przed prawomocnymi rozstrzygnięciami wskazanych wyżej postępowań przed sądem administracyjnym. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył także, że Strona Skarżąca pismem z dnia [...] lutego 2010r. wniosła do Ministra Finansów ponaglenie na niezakończenie w ustawowym terminie przez organ postępowania wznowionego na wniosek Spółki z dnia [...] grudnia 2006r. postanowieniem z dnia nr [...] z [...] lutego 2007r. w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2005r. nr [...]. Strona podniosła, że zawiadomienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] lutego 2010r. nr [...] nie spełnia wymogów o jakich mowa w ustawie. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] marca 2010r. uznał ponaglenie za nieuzasadnione. W konkluzji, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż pozostaje w zwłoce w zakresie wskazanym przez Stronę Skarżącą. Pismem z dnia [...] lipca 2010r. Dyrektor Izby Skarbowej poinformował Sąd, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010r. odmówił uchylenia w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z [...] lipca 2005r. nr [...]. Organ załączył też kopię wydanego przez siebie w dniu [...] czerwca 2010r. w postępowaniu wznowionym postanowienia nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za październik 1995r. Jednocześnie organ wniósł o oddalenie skargi, ewentualnie o umorzenie postępowania. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2010r. wydanym na rozprawie w dniu 8 lipca 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie sądowoadministracyjne należało umorzyć, stosownie do art.161 §1 pkt3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Stało się ono bowiem bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że przestał istnieć przedmiot zaskarżenia, gdyż organ wydał oczekiwane przez Stronę orzeczenie. Sąd dokonał wykładni art.54 §3 P.p.s.a. i uznał, że z dniem doręczenia organowi skargi powstaje uprawnienie tego organu do dokonania autokontroli zaskarżonego działania lub bezczynności. W świetle przepisów postępowania sądowoadministracyjnego jest to jedyna możliwość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w sprawie, w której wniesiono skargę do sądu. Uwzględnienie w całości skargi na bezczynność w drodze autokontroli oznacza wydanie żądanego przez stronę aktu lub dokonanie żądanej czynności. Przyjąć przy tym należy, że organ administracji wydając akt lub dokonując czynność po wniesieniu skargi do sądu przyznaje, że pozostawał w bezczynności. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art.201 §1 P.p.s.a. Dyrektor Izby Skarbowej złożył skargę kasacyjną. Wniósł o uchylenie w/w postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie art.161 §1 pkt 3 w zw. z art.54 §3 P.p.s.a. przez przyjęcie, że organ podatkowy uwzględnił skargę w trybie art.54 §3 P.p.s.a. bez przeprowadzenia postępowania przez Sąd w przedmiocie pozostawania przez organ w bezczynności w dacie wniesienia skargi. Ponadto zarzucił naruszenie art.201 §1 w zw. z art.54 §3 P.p.s.a. przez przyjęcie, że w sprawie istnieje podstawa do obciążenia Strony przeciwnej kosztami postępowania sądowego, a ponadto naruszenie art.141 §4 w zw. z art.166 P.p.s.a. przez brak wskazania w uzasadnieniu podstaw faktycznych dla uznania, że organ uwzględnił skargę w trybie art.54 §3 P.p.s.a. oraz zasądzenia na rzecz Strony kosztów w trybie art.201 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 marca 2011r. uchylił w/w orzeczenie w części orzekającej o kosztach postępowania (pkt 2), przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania, i oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. Podzielił pogląd, że postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe i stwierdził, że zaskarżone postanowienie w części umarzającej postępowanie pierwszoinstancyjne (pkt 1 postanowienia) musi się ostać. NSA uwzględnił natomiast zarzut, że Sąd rozstrzygnął sprawę kosztów tylko w oparciu o fakt, że po wniesieniu do Sądu skargi na bezczynność organ wydał decyzję. Nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, który uznał ad hoc, że skoro decyzja została wydana przez organ po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność, to miała miejsce sytuacja określona w art.54 §3 P.p.s.a. Sąd nie podjął się bowiem zbadania czy bezczynność organu rzeczywiście miała miejsce. Podkreślił, że okoliczność wydania decyzji przez organ mogła przecież wynikać z prawidłowego toku postępowania, które nie naruszało reguł dotyczących terminowości załatwienia sprawy i nie mieć nic wspólnego z ewentualnym pozostawaniem w bezczynności. NSA wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę w tym zakresie Sąd winien zbadać, czy zaistniały przesłanki do uznania, że organ wydał decyzję działając w ramach autokontroli, czy też wydanie to nastąpiło, tak jak podnosi Dyrektor Izby Skarbowej, po przeprowadzeniu postępowania. Podkreślił, że kwestia ta ma podstawowe znaczenie dla zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powołany przez Sąd art.201 §1 P.p.s.a. nie będzie stanowił podstawy ich zwrotu w sytuacji niedziałania organu w ramach art.54 §3 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać wypada, że w wyniku postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2011r. postanowienie z dnia 8 lipca 2009r. stało się prawomocne w części dotyczącej umorzenia postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość stanowiącą skutek wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w dniu [...] czerwca 2010r. opisanego powyżej postanowienia. Przystępując zatem do rozpoznania wniosku o zwrot kosztów, należy powtórzyć trafny i wiążący w sprawie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jego uwzględnienie uzależnione jest od odpowiedzi na pytanie - czy postanowienie z dnia [...] czerwca 2010r. zostało wydane w trybie tzw. autokontroli. Wynika to jednoznacznie z treści art.201 §1 P.p.s.a., w której wyraźnie zastrzeżono, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania wyłącznie z przyczyny określonej w art.54 §3 P.p.s.a. Z kolei w myśl tego ostatniego przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Odnosząc tę regulację do rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności wypada zaznaczyć, że bezsprzecznie tryb autokontroli może znaleźć zastosowanie w przypadku skargi na bezczynność – co wynika z treści art.54 §3 P.p.s.a. Wówczas uwzględnienie skargi, o którym mowa w tym przepisie, polega na podjęciu zaniechanego działania (por. np. K. Klonowski, Bezczynność organu w postępowaniu sądowo-administracyjnym, Samorząd Terytorialny 2004, nr 4, s.33). Niemniej jednak, nie każde "podjęcie działania", którego domaga się strona w skardze na bezczynność, następuje w ramach autokontroli – w przeciwnym razie Naczelny Sąd Administracyjny nie nakazałby badania tej kwestii w postanowieniu z dnia 9 marca 2011r. Aby tak było, muszą być spełnione określone warunki. Pierwszy z tych warunków ma charakter formalny i sprowadza się do wskazania art.54 §3 P.p.s.a. jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia wydanego w trybie autokontroli. Niewątpliwie przepis ten stanowi taką podstawę w wypadku orzeczenia "autokontrolnego" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2008r., sygn. akt II OSK 123/07, LEX nr 468729). Tym samym, powinien być powołany w rozstrzygnięciu organu, zgodnie z art.210 §1 pkt4 Ordynacji podatkowej. Tymczasem w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2010r. normy tej nie wymieniono. Co równie istotne - organ odwoławczy konsekwentnie utrzymuje, że nie skorzystał z możliwości autokontroli. Okoliczność ta przesądza, że w analizowanym stanie faktycznym nie zachodzi również drugi ze wspomnianych warunków, mający dużo większe, merytoryczne znaczenie. Chodzi o uwzględnienie skargi w całości, określane w orzecznictwie jako podstawowa przesłanka orzeczenia wydanego w trybie autokontroli (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2008r., sygn. akt II OSK 935/07, LEX nr 493164). Może on być spełniony tylko wówczas, gdy organ uwzględni bez jakichkolwiek zastrzeżeń nie tylko wnioski skargi, ale i wszystkie zarzuty skargi, w tym stanowisko prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2008r., sygn. akt II OSK 1575/07, LEX nr 525966). Uwzględnienie skargi na bezczynność przez organ administracji publicznej w trybie autokontroli dowodzi, że organ skorzystał z uprawnienia do usunięcia naruszenia prawa we własnym zakresie, podzielając pogląd strony przeciwnej o istnieniu tego naruszenia, co niweczy spór pomiędzy stronami (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63). Mając powyższe na względzie i odnosząc się do stanu sprawy, należy stwierdzić, że nie ulega najmniejszej wątpliwości, że o takim uwzględnieniu skargi nie może być mowy w niniejszej sprawie. Organ konsekwentnie kwestionuje wszak stanowisko strony skarżącej, zdecydowanie nie zgadzając się z zarzutem, że kiedykolwiek pozostawał w bezczynności oraz z twierdzeniem, że postanowienie z dnia [...] czerwca 2010r. zostało wydane w wyniku autokontroli. Okoliczność ta ma znaczenie przesądzające. Nie można w sposób dorozumiany przypisywać organowi, niejako wbrew jego woli, że skorzystał z przysługującego mu uprawnienia autokontrolnego. Możliwość sięgnięcia do tej instytucji, nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art.54 §3 P.p.s.a., została bowiem uzależniona wyłącznie od uznania organu, który samodzielnie decyduje o uwzględnieniu skargi w tym trybie. Nie można zatem utrzymywać, że taki stan rzeczy nastąpił, jeżeli organ tego zamiaru nie wyartykułował wprost, a tym bardziej wówczas, gdy, jak w niniejszej sprawie, kategorycznie zaprzecza, że w ogóle ów zamiar żywił. Poczynione powyżej uwagi w wystarczającym stopniu uzasadniają tezę, że postanowienie z dnia [...] czerwca 2010r. nie zostało wydane w wyniku autokontroli, lecz wskutek dopełnienia wszystkich czynności, mających na celu ustalenie stanu faktycznego umożliwiających podjęcie tego rozstrzygnięcia, czyli po prostu wskutek zakończenia przez organ postępowania. Zdaniem Sądu, nie jest już potrzebna dogłębna analiza, czy organ wydając to orzeczenie pozostawał w bezczynności. Trudno o taką analizę w niniejszym postanowieniu, dotyczącym tylko zwrotu kosztów postępowania. Mogła ona być przeprowadzona wyłącznie w ramach wyroku, rozstrzygającego sprawę merytorycznie, orzeczenie to jednak nie może być już wydane, skoro postępowanie w sprawie zostało prawomocnie zakończone. Jedynie należy wskazać że organ uzasadnił przyczyny, dla których kilkukrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy, nie uznając zarzutów formułowanych w tym zakresie przez stronę skarżącą, co wyklucza autokontrolę. Powyższe rozważania znajdują wsparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych – czego przykładem są postanowienia: WSA sygnatura akt I SAB/Gl 16/09 z 5 lipca 2010r. i NSA sygnatura akt II FZ 504/10 z 10 grudnia 2010r. Podsumowując, umorzenie postępowania nie nastąpiło z przyczyny określonej w art.54 §3 P.p.s.a. i w konsekwencji w sprawie nie zachodzi przesłanka do zwrotu kosztów postępowania na podstawie art.201 §1 P.p.s.a. W sprawie nie może być również mowy o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi. Po pierwsze, postanowieniem z dnia [...] maja 2010r. Strona została zwolniona od uiszczenia wpisu. Po drugie, art.232 P.p.s.a. znajduje zastosowanie w przypadku umorzenia postępowania z powodu cofnięcia skargi, czyli na mocy art.161 §1 pkt1 P.p.s.a. Natomiast, jak dowodzi tego stan sprawy, przyczyny umorzenia niniejszego postępowania – wskazane w postanowieniu z dnia [...] lipca 2010r., wydanym z powołaniem się na art.161 §1 pkt 3 P.p.s.a. – były inne. Reasumując, Sąd, mając na względzie całokształt okoliczności oraz brzmienie wskazanych powyżej norm prawnych orzekł jak w sentencji.