I SPP/Go 2/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. J.J., reprezentowana przez adwokata, złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Go 255/21 oddalającego w całości jej skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie skarżąca wniosła o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie oraz członków najbliższej rodziny. W nadesłanym formularzu PPF skarżąca nie zaznaczyła wprawdzie zakresu wniosku, niemniej z treści skargi kasacyjnej inicjującej niniejsze postępowanie, do której załączony został formularz, jasno wynika, że wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca ujawniła, że jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 100m², mieszkania o pow. 29m². Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.420 zł i wynagrodzenia za pracę (½ etatu) w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Z kolei wśród stałych wydatków i zobowiązań wskazała: opłaty za mieszkanie 250 zł, gaz 100 zł, prąd 80 zł, telefon 70 zł, lekarstwa 200 zł, rata kredytu 580 zł i podatek za dom 700 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: a) dokumentów potwierdzających wysokość emerytury, b) dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia za pracę, c) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, d) oświadczenia, czy skarżąca korzysta z jakichkolwiek form pomocy finansowej lub rzeczowej ze strony Państwa lub osób trzecich, e) dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, f) oświadczenia o wydatkach związanych z utrzymaniem domu i mieszkania, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cel, w tym m.in. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp., w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania, g) informacji, czy z tytułu posiadanych nieruchomości skarżąca uzyskuje jakikolwiek dochód. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej nadesłał kopię decyzji z [...].12.2021 r. o przyznaniu skarżącej emerytury w wysokości 2.159,41 zł netto, trzy przelewy tytułem "PPR decyzje ratalne" każdy na 1.000 zł, f-rę VAT za energię elektryczną, miesięczny wymiar opłat za mieszkanie, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości na 2021 r., trzy f-ry za wodę za dom, dowody wpłaty za dzierżawę roczną za 2020 i 2021 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego skarżącej z [...] nr [...] za okres od [...] listopada 2021r. do [...] stycznia 2022r. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie korzysta ona z pomocy finansowej i rzeczowej ze strony Państwa, osób trzecich i wymienił wydatki ponoszone przez skarżącą związane z utrzymaniem domu i mieszkania: prąd 63,99 zł, mieszkanie czynsz 252,61 zł, fundusz remontowy 67,40 zł, woda 66,48 zł, podatek od nieruchomości 554,00 zł, telewizja kablowa 27,00 zł, podatek za dzierżawę 774,90 zł oraz rata wobec US PIT-28 1.000 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz sądowy/sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16, wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy; może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016r. sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie WSA Bydgoszczy z dnia z dnia 25 października 2018r. sygn. akt I SA/Bd 525/18). Orzeczenie sądu/referendarza w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Oceniając wniosek skarżącej stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć przede wszystkim należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury i dodatkowo ze stosunku pracy, w łącznej wysokości 3.119,59 zł netto miesięcznie, który pozwala na zaspokajanie wszystkich zobowiązań skarżącej i wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Potwierdzeniem tej okoliczności jest przedłożony wyciąg z rachunku bankowego skarżącej w [...], za pośrednictwem którego skarżąca dokonuje ww. opłat. Analiza operacji na ww. rachunku dowodzi nadto, że skarżąca dodatkowo posiada rachunek bankowy o nr [...], na to bowiem konto dokonała przelewu wewnętrznego w dniu [...] grudnia 2021 r. kwoty w wysokości 6.000 zł, a którego, pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie ujawniła w niniejszym postępowaniu. To z kolei utrudnia pełną i rzetelną ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Co więcej, badanie historii rachunku skarżącej nr [...] ujawniło posiadane oszczędności skarżącej np. na dzień [...] stycznia 2022 r. tj. tuż przed wniesieniem skargi kasacyjnej, w kwocie 2.000 zł, zatem w kwocie wystarczającej na sfinansowanie wpisu od skargi kasacyjnej - jedynej opłaty sądowej na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Uwagę zwracają ponadto nieruchomości skarżącej o znacznych wartościach: lokal mieszkalny poł. w [...], w którym skarżąca mieszka, a także dom poł. w [...]. Ich posiadanie w zasadzie wyklucza przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem (postanowienie NSA z 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11). Z kolei ww. nieruchomości, w szczególności ta, która nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącej, może stać się źródłem potrzebnych środków finansowych np. w drodze ich zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. post. NSA z 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Tymczasem skarżąca, pomimo wyraźnej treści wezwania w zakresie ewentualnych dochodów z tytułu posiadanych nieruchomości, nie udzieliła w tym zakresie żadnych informacji, a to w konsekwencji wyklucza dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącej. Jest to o tyle istotne, gdyż jak wynika z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącą i prowadzonym przed tutejszym Sądem o sygn. akt I SPP/Go 61/21, nieruchomość poł. w [...] w czerwcu 2021 r. była przedmiotem najmu przynosząc skarżącej dodatkowy dochód. Niewyjaśniona pozostaje nadto kwestia wydatków związanych z utrzymaniem ww. nieruchomości, zarówno ich wysokości, a także kto je finansuje, bowiem skarżąca ujawniła jedynie ponoszenie opłat za wodę, zgodnie z przedłożonymi fakturami, oraz podatek od nieruchomości. Wskazane wyżej wątpliwości i brak pełnych danych w zakresie uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków czy posiadanych oszczędności w zasadzie uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Z kolei te dotychczas przedstawione dają podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca ma środki, a ponadto ma także możliwość ich pozyskania, na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna bowiem spodziewać się ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, zaś koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.