I SPP/Go 27/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszyk-Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] maja 2022 r., doprecyzowanym w formularzu PPPr z dnia [...] czerwca 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, P. sp. z o.o. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zawartym w formularzu PPPr "Oświadczeniu o majątku i dochodach" Spółka podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000,00 zł, że nie posiada środków trwałych, ani środków na rachunku bankowym, zaś wysokość jej zysku lub strat za ostatni rok obrotowy wynosi 0 zł. Uzasadniając swój wniosek strona zaznaczyła jednocześnie, że podjęła działalność po kilkuletniej przerwie i nie uzyskuje jeszcze przychodów. Wobec uznania, że złożone oświadczenie jest niewystarczające do oceny sytuacji finansowej skarżącej Spółki, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z 8 czerwca 2022 r., wezwano Spółkę do złożenia w terminie 7 dni dodatkowych dokumentów, w tym: rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2021 rok, kopii składanych odpisów miesięcznych, bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące lub za ostatnie dwa kwartały, zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie sześć miesięcy, kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczającej 5.000 zł, a także kopii ze wszystkich kont bankowych Spółki obrazujących ich stan wraz z historiami operacji za ostatnie trzy miesiące. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została nadana na adres Spółki, a po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona do Sądu jako niepodjęta w terminie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 lipca 2022 r. została ona uznana za skutecznie doręczoną z dniem 7 lipca 2022 r. W wyznaczonym terminie wymagane dokumenty nie zostały przez Spółkę przedstawione. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2022 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że nieprzedłożenie przez Spółkę dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej i dochodów określonych wezwaniem uniemożliwia dokonanie analizy i rzetelnej oceny sytuacji finansowej Spółki oraz jej zdolności płatniczych. Powyższe, zgodnie z przywołanym w uzasadnieniu orzecznictwem, uprawniać ma z kolei do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Pismem z [...] września 2022 r. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając w nim błędne przyjęcie, że oświadczenie zawarte w formularzu PPPr było niewystarczające do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskującej o przyznanie prawa pomocy Spółki. Spółka podkreśliła, że została wezwana do przedstawienia danych, które zawarte zostały już w ww. formularzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. W rezultacie jego rozpatrzenia sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka - jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu - na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności, odnosząc się do wnioskowanego przez Spółkę zakresu prawa pomocy, tj. zakresu częściowego obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, podkreślić należy, że jako przesłankę do udzielenia tego rodzaju wsparcia osobie prawnej, ustawodawca wskazał w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i przesądził w nim jednocześnie, że przyznanie prawa pomocy w tym zakresie osobie prawnej winno następować w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne. Pamiętać należy, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób prawnych toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Co więcej, osoba prawna nie może powoływać się wyłącznie na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Rolą sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest porównanie stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania sądowego jest to wpis od zażalenia w kwocie 100 zł) i dokonanie na tej podstawie oceny, czy istotnie strona nie jest w stanie kosztów tych uiścić. Konieczne są więc do tego dane obrazujące całościowo sytuację finansową wnioskodawcy, które uzyskuje się głównie z dokumentacji finansowej strony. Brak takiej dokumentacji, jej niepełność, nierzetelność, czy wątpliwości co do jej prawdziwości, uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, co z kolei skutkuje niemożliwością dokonania oceny, o jakiej mowa wyżej. W dalszej kolejności podnieść trzeba, że zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zatem zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest nadto pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu rozpatrującego taki wniosek jest bowiem ocena materiału dowodowego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 p.p.s.a., a nie poszukiwanie za spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych: w Warszawie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt V SA 1925/17, we Wrocławiu z dnia 3 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 309/18). Jeśli zatem strona nie przedkłada żądanych dokumentów, którymi winna dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi to okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I GZ 17/17). Wnioskująca o przyznanie prawa pomocy P. sp. z o.o., pomimo wezwania, nie przedstawiła dodatkowych dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Z informacji zawartych w formularzu PPPr nie można z kolei wyprowadzić wniosku zgodnego z deklaracją wnioskodawcy, iż Spółka - mimo podjęcia działalności gospodarczej - nie osiąga żadnych przychodów, a w konsekwencji nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, które jako podmiot gospodarczy winna uwzględniać w strukturze kosztów swojej działalności. Niewątpliwie z uwagi na niekompletność materiału dowodowego i niemożność dokonania pełnej rekonstrukcji możliwości finansowych strony skarżącej, nie mogła zostać kompleksowo zbadana - z przyczyn obciążających Spółkę - zasadność przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powyższe oznacza, że odmowa przyznania prawa pomocy wyrażona w objętym sprzeciwem postanowieniu referendarza sądowego była zasadna, zaś konkluzji o mankamentach dokumentacyjnych nie zmieniła treść sprzeciwu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.