I SPP/Go 40/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2019 r. sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2019r. sygn. akt I SPP/Go 40/19 w sprawie ze skargi L. K. i W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. i W. małżonkowie K. wnosząc skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wnieśli jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonych wnioskach skarżący oświadczyli, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują uczącego się syna. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98m2. Nie posiadają żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2.963,09 zł, renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 669,84 zł oraz zasiłków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie 368,48 zł. Obok normalnych kosztów utrzymania ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów oraz rehabilitacją. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazali: raty kredytów 1000 zł, gaz 200 zł, prąd 450 zł, woda 300 zł. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2019 r. referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych oraz oddalił ich wnioski w pozostałym zakresie. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz wskazał, że sytuacja wnioskodawców jest znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt l SA/Go 105/17, 213/17, 324/17, 329/17, 342/17, 68/18, 174/18 175/18, 207/18, 208/18). W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach referendarz stwierdził, że ich sytuacja nie uległa zmianie. Referendarz stwierdził, że zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich oświadczeń i dokumentów oraz akt innych postępowań wynika bowiem, że nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji, zdaniem referendarza, poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Referendarz zaznaczył, że opisana sytuacja materialna skarżących nie daje podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Wyjaśnił, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Referendarz podkreślił, że sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Od powyższego postanowienia L. i W. małżonkowie K. wnieśli sprzeciw podnosząc, że nie będą mieli zapewnionej pomocy w pełnym zakresie i nie będą mieli zapewnionej ochrony interesów przez Sądem a zaległość jest przedawniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić również procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 – wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają razem i wspólnie utrzymują uczącego się syna. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98 m2. Źródłem ich utrzymania są: wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą (2.963,09 zł), świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego (669,84 zł) oraz zasiłki pielęgnacyjne (w łącznej kwocie 368,48 zł). Prócz normalnych kosztów utrzymania (gaz, woda, prąd) ponoszą wydatki z tytułu spłaty kredytów oraz rehabilitacji. Wobec powyższego zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że zasadne jest zwolnienie skarżących od kosztów sądowych, bowiem nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji prawidłowa była ocena, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego. Wbrew twierdzeniom skarżących, należycie również zostało przez referendarza sądowego ocenione, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na obecnym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia skarżącym pełnomocnika z urzędu. Jak bowiem słusznie zauważył referendarz sądowy, analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Słuszne też było zwrócenie uwagi w zaskarżonym postanowieniu, że na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Sąd nie podziela obaw skarżących, że ich interesy nie będą chronione w postępowaniu przed Sądem. Jak już bowiem wyjaśnił referendarz sądowy, konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 6 P.p.s.a, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13). W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe. Nadmienić również należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Sudyka [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, tezy do art.243, LEX). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.