I SPP/Go 42/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 42/23 w sprawie ze skargi L. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2014 r. na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2021 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. sp. z o. o. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. Wraz ze skargą Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że złożyła wnioski o zwrot podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu spółki co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem Spółki są prowadzone liczne egzekucje komornicze. Spółka ma zajęte konta bankowe, w związku z czym nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków. Dokonuje jedynie częściowych wypłat na poczet tylko i wyłącznie wynagrodzeń dla pracowników. Nieruchomości spółki obciążone są hipoteką, a wierzytelności kontrahentów zajęte. Prowadzenie licznych spraw sądowych jest kosztowne, a możliwości finansowe Spółki w chwili obecnej są zerowe. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 863.157,00 zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 111.806,56 zł. Spółka wykazała "zerowe" saldo rachunku bankowego w [...]. Oświadczyła ponadto, że jej miesięczny dochód wynosi około 20.000 zł, w zależności ilu jest klientów na piasek, a miesięczne koszty jej działalności to około 20.000 zł (wynagrodzenia dla pracowników, ZUS, PIT-4, koszt najmu lokalu, podatek od nieruchomości, koszt najmu sprzętu) i około 2.000 zł na paliwo do urządzeń. Stan środków w kasie na koniec września 2022 r. wynosił 82,68 zł. Ze względu na zajęcia komornicze część klientów Spółki zrezygnowała ze współpracy, a inni przekazują zapłaty za towary bezpośrednio do urzędu skarbowego. Pomimo wygenerowanego zysku na koniec roku jest on zyskiem, który częściowo pokrywa stratę z lat poprzednich. Na konto Spółki wpływają małe kwoty, które nie wystarczają na wynagrodzenia dla pracowników, dlatego Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale i jego możliwości już się skończyły. Z nadesłanych, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, bilansów wynika, że na dzień 31 grudnia 2021 r. Spółka posiadała aktywa w wysokości 13.369.946,23 zł, na które składają się między innymi środki trwałe o wartości 863.157,00 zł oraz należności krótkoterminowe w wysokości 12.490.577,28 zł, z kolei na dzień 31 grudnia 2022 r. jej aktywa wynosiły 13.662.657,27 zł (środki trwałe o wartości 863.157,00 zł, należności krótkoterminowe w wysokości 12.776.101,63 zł). W ewidencji środków trwałych (wydruk na dzień 9 listopada 2022 r.) wykazano nieruchomości niezabudowane oraz dokumentację geologiczną. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat, zysk Spółki za 2021 r. wyniósł 801.638,94 zł, a za 2022 r. 111.806,56 zł. W zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2022 r. skarżąca Spółka wykazała przychód w wysokości 350.294,33 zł przy kosztach jego uzyskania w kwocie 199.736,31 zł. Z kolei z wydruków jednolitych plików kontrolnych dla deklaracji dla podatku od towarów i usług JPK V7K wynika, że w IV kwartale 2022 r. Spółka dokonała dostaw towarów na kwotę 3.575 zł przy nabyciu towarów na kwotę 14.080 zł, zaś w I kwartale 2023 r. na kwotę 0,00 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.474 zł. Zgodnie z nadesłanym wyciągiem, saldo na rachunku bankowym Spółki na dzień 30 kwietnia 2023 r. wynosiło -30,00 zł. Z kolei z przedłożonych raportów kasowych za okres luty-kwiecień 2023 r. wynika, że R. S. jako udziałowiec udzielił Spółce trzech pożyczek w łącznej kwocie 27.000 zł ([...] lutego 2023 r. w kwocie 7.000 zł, [...] marca 2023 r. 10.000 zł oraz [...] kwietnia 2023 r. 10.000 zł). Postanowieniem z 31 maja 2023 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje m.in. zajęcie kont bankowych, obciążenia hipoteczne, czego referendarz nie kwestionuje, spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Zgodnie zaś z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (np. post. NSA z 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15). Wskazał, że działalność spółki przynosi dochód. Zysk spółki za 2021 r. wyniósł 801.638,94 zł (przy obrotach ponad 1,5 mln złotych), a za 2022 r. 111.806,56 zł (przy obrotach ponad 350 tyś zł). Obecnie spółka deklaruje uzyskiwanie dochodu w wysokości około 20.000 zł miesięcznie (rubryka 10 formularza PPPr). Także z przedłożonych deklaracji VAT-7 za dwa ostatnie kwartały wynika, że Spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Wykazała bowiem, że w ramach prowadzonej działalności w IV kwartale 2022 r. dokonała dostaw towarów na kwotę 3.575 zł przy nabyciu towarów na kwotę 14.080 zł, a w I kwartale 2023 r. na kwotę 0,00 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.474 zł. Ponadto, dysponowanie znacznym majątkiem w postaci nieruchomości niezabudowanych (ich stan na dzień 31 grudnia 2022 r. wynosił 863.157,00 zł) – zdaniem referendarza sądowego – wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 131/04). Podniósł również, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11) i jak wskazał, spółka z tego korzysta. W sprzeciwie spółka podniosła, że w toku postępowania złożyła dokumenty potwierdzające fakt znajdowania się w bardzo trudnej sytuacji. Rachunki bankowe spółki są zadłużone lub zajęte przez komorników, nieruchomości z kolei są obciążone hipoteką, a środki trwałe o wartości 7 mln są nieruchomościami, które nie mogą zostać obciążone przez Skarżącego zgodnie z wpisem dokonanym przez wierzycieli, jak również spieniężone. Z kolei zyski, które spółka osiąga zajmowane są przez komorników i pomimo wypracowanego zysku spółka nie otrzymuje żadnych środków z tytułu prowadzonej działalności, gdyż są bezpośrednio pobierane od kontrahentów skarżącego przez komorników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Po myśli art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (czyli takim, o jakie wnioskuje skarżąca), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Zauważyć należy, że skarżąca mimo trudności na jakie się powołuje, tj. m.in. zajęcie kont bankowych, czego Sąd nie kwestionuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i osiąga zysk. We wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, że jej miesięczny dochód oscyluje wokół 20.000 zł. Zysk za 2022 r. wyniósł 111.806,56 zł. Jeżeli więc przedsiębiorca – mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Skarżąca nie wskazała tymczasem, by w związku z sytuacją na którą się powołuje, zostało zainicjowane jakiekolwiek postępowanie upadłościowe, układowe lub restrukturyzacyjne. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy z przedłożonych przez spółkę deklaracji VAT-7 za ostatni kwartał 2022 r. wynika, że w ramach prowadzonej działalności dokonała ona dostaw towarów w kwocie 3.575 zł przy nabyciu towarów na kwotę 14.080 zł, a w I kwartał 2023 r. na kwotę 0.00 zł przy nabyciu towarów na kwotę 15.474 zł Podzielić zatem należy wniosek referendarza sądowego, że powyższe świadczy o tym, że Spółka dysponuje środkami na sfinansowanie zakupów. Nadto zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią przedłożonej przez skarżącą w niniejszym postępowaniu umowy spółki wynika, że uchwała Zgromadzenia Wspólników może zobowiązać wspólników do dopłat w granicach do dziesięciokrotnej wartości nominalnej udziałów posiadanych przez każdego z nich. Spółka ma dwóch wspólników. Wartość udziałów jednego z nich (E. S.) wynosi 16.400 zł, a drugiego (R. S.) 393.600 zł. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Jak wynika z akt sprawy, spółka systematycznie zaciąga pożyczki od wspólnika, a w okresie luty – kwiecień na łączna 27.000 zł. Jeżeli natomiast - jak twierdzi - ich oszczędności się skończyły, to spółka winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją. W orzecznictwie wskazuje się, że spółka handlowa, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa (postanowienie SN z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu spraw zainicjowanych przez skarżącą spółkę przed tutejszym sądem. Także w pozostałych sprawach skarżąca domagała zwolnienia od kosztów sądowych. W wydanych w tym przedmiocie postanowieniach zarówno Sąd, jak i referendarz zwracali uwagę, że to na skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, i że niczym niepoparte twierdzenia skarżącej nie są wystarczające do uzyskania tego prawa. Mimo to Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować jej twierdzenia o braku możliwości dopłat ze strony wspólników. Podkreślić również należy, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez skarżącą środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, a tego Spółka w niniejszej sprawie nie wykazała. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.