I SPP/Go 49/23

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.S. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. G.S., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sadowych. W nadesłanym formularzu PPF skarżący podniósł, że podstawowe koszty życiowe praktycznie zabierają mu cały dochód. Oprócz tego ciążą na nim zajęcia egzekucyjne w kwocie 506.779,01 zł, które wręcz uniemożliwiają normalnie dysponować ewentualnymi nadwyżkami finansowymi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że jest żonaty, choć z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego (żona mieszka pod innym adresem), a w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Jego żona zaś jest właścicielką działki o pow. 1,01ha oznaczonej jako łąki, grunty orne. Poza tym również nie posiada oszczędności i środków pieniężnych. Skarżący ujawnił, że z pracy uzyskuje dochód w wysokości 711,12 zł, a z prowadzonej działalności w kwocie 1.200 zł miesięcznie. Z kolei swoje miesięczne zobowiązania i wydatki określił na kwotę 2.078 zł, w tym: opłaty mieszkaniowe 400zł, dzierżawa garażu 126,05zł, telefon 150zł, ubezpieczenie na życie [...] 35zł i NN 153,61zł, dojazd do pracy 200zł, wyżywienie, ubrania, środki czystości 1.000zł oraz podatek od nieruchomości 13,66zł. Z nadesłanych w piśmie z dnia [...] maja 2023r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, od 2015 r. w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Według oświadczenia córki – P.S., skarżący mieszka w lokalu, którego ona jest właścicielem, na podstawie użyczenia. Stałe koszty utrzymania skarżącego wynoszą 3.158,32 zł. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, zarejestrowaną w Niemczech, w zakresie sprzedaży wysyłkowej za pośrednictwem portalu [...], z której uzyskał następujące dochody: w lutym 2023 r. -491,61 euro, w marcu 2023r. 269,71 euro, a w kwietniu 2023r. 229 euro. Dodatkowo jest zatrudniony jako sprzedawca. Z zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach wynika, że w lutym 2023r. uzyskał dochód w kwocie 451,73 zł, a w marcu i kwietniu 2023r. po 711,12 zł. Według oświadczenia, skarżący posiada dwa konta bankowe: w [...] nr [...],[...] i [...] (brak numeru rachunku na wydruku), w każdym z nich spłaca kredyt (miesięczna rata ok. 450 zł). Pełnomocnik przedłożył również wydruk z banku o zajęciu egzekucyjnym na łączną kwotę 499.883,41 zł oraz kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego PIT-36 za 2022 r., decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za garaż za 2023, faktury za usługi telekomunikacyjne za kwiecień 2023r. oraz przelewu opłaty za dzierżawę garażu. Z kolei z przedłożonego wydruku ze strony "Twój e-PIT" wynika, że M.S. nie podlegała rozliczeniu za 2022 r. Według oświadczenia pełnomocnika, stan zdrowia małżonki skarżącego ogranicza jej możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Pełnomocnik dołączył kopię zaświadczenia lekarskiego M.S. z [...].04.2023r. oraz listę operacji z jej rachunku bankowego z [...] nr [...] za okres 24.02.2022r.-25.05.2023r. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 259 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J.P.Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 1.500 zł, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podniósł, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w lokalu użyczonym mu przez córkę. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, a od 2015 r. w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Żona, z uwagi na stan zdrowia, nie pracuje. Z kolei skarżący jest zatrudniony jako sprzedawca i dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w Niemczech, ale stałe wydatki i zobowiązania pochłaniają prawie w całości uzyskiwane dochody. Nie ma oszczędności ani innych wartościowych rzeczy. Posiada zajęcie egzekucyjne na łączną kwotę 513.111,71 zł. Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że wbrew twierdzeniom, skarżący dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie ww. opłaty sądowej. Jak bowiem wynika z przedłożonej historii rachunków skarżącego w [...] nr [...] i nr [...], w dniu [...] kwietnia 2023 r. uruchomiono środki w kwocie 13.688,36 zł ([...] na karcie kredytowej), które do 26 maja 2023 r. tj. do dnia sporządzenia wydruku, nie zostały przez skarżącego wydatkowane. Wątpliwości budzi również oświadczenie skarżącego w zakresie uzyskiwanych dochodów. Dokonując bowiem analizy przedłożonych wyciągów z ww. rachunków bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy ujawniono wpłaty gotówkowe ("wpłata", "wpłata we wpłatomacie") na łączną kwotę 4.450 zł (na rachunek w [...]: 07.02.2023r. - 1.000zł, 21.02.2023r. - 150zł, 20.03.2023r. - 600zł, 14.04.2023r. - 200zł i 11.05.2023r. - 500zł, a na konto w [...]: 09.03.2023r. - 1.000zł, 21.04.2023r. - 500zł i 12.05.2023r. - 500zł). Powyższe może świadczyć o tym, że skarżący dysponuje innymi nie wykazanymi źródłami dochodów, albo posiada oszczędności zgromadzone poza systemem bankowym, nieujawnione w niniejszym postępowaniu, tym bardziej, że wpłaty gotówkowe przekraczają uzyskiwany w danym miesiącu dochód, np. w lutym 2023 r. skarżący wpłacił do banku kwotę w łącznej wysokości 1.150 zł, zaś otrzymał wynagrodzenie w wysokości jedynie 451,73 zł, a z prowadzonej działalności wykazał stratę w wysokości 491,61euro. Zauważyć przy tym należy, że skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto, w złożonym formularzu PPF skarżący deklaruje miesięczne wydatki na poziomie 2.078 zł, zaś w piśmie z [...] maja 2023r. w kwocie 3.158 zł (po odjęciu wydatków małżonki na ubezpieczenie i leczenie), co więcej, nie obejmują one wydatków skarżącego na spłatę kredytów bankowych, które wynikają z przedłożonych wyciągów bankowych. Mimo to wydatki te przekraczają wykazane dochody skarżącego. Analiza historii operacji ujawnionych rachunków bankowych pokazała nadto, że z ww. rachunków skarżący reguluje jedynie opłaty za dzierżawę garażu, ubezpieczenie [...] i podatek od nieruchomości. Powyższe dowodzi zatem, że resztę stałych comiesięcznych opłat wskazanych przez skarżącego m.in. opłaty mieszkaniowe, za telefon, a także zakup żywności, odzieży czy środków czystości, skarżący dokonuje bądź za pośrednictwem innego rachunku bankowego, którego nie ujawnił w niniejszym postępowaniu, bądź w formie gotówkowej, co również świadczyć może o nieujawnionych źródłach dochodów skarżącego lub nieujawnionych oszczędnościach. Na podstawie przedłożonych wyciągów bankowych ustalono dodatkowo, że skarżący co miesiąc finansuje wydatki niewykazane w formularzu PPF ani w piśmie z [...] maja 2023r. np. karnet na siłownię, abonament CANAL+, abonament YOU TUBE MUSIC, a także przejazdy taksówką, zwiększając tym samym nadwyżkę swoich miesięcznych wydatków nad wykazanymi dochodami. Ponadto, wydatki te nie należą do kosztów utrzymania koniecznego. W ocenie referendarza, okoliczność, że skarżący z jednej strony powołuje się na brak możliwości finansowych i zwraca się do Sądu o udzielenie mu pomocy Państwa, zaś z drugiej strony wskazuje na nadwyżkę wydatków nad uzyskiwanymi dochodami świadczy o nieprzekazaniu informacji o istotnych i rzeczywistych możliwościach finansowych wnioskodawcy. W konsekwencji, ta okoliczność, jak również wykazane wątpliwości i sprzeczności uniemożliwiają rzetelną analizę sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącego, a także ocenę, czy i w jakim ewentualnie zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Jak już bowiem wskazano, oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Dodać przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, wydatki o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2013r. sygn. II OZ 463/13, z 17 czerwca 2016r. sygn. akt I OZ 618/16). W rezultacie powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.