I SPP/Go 59/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa E E.M.N. spółka jawna o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E E.M.N. spółka jawna na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedsiębiorstwo E E.M.N. spółka jawna wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr rozszerzyła zakres wniosku o przyznanie radcy prawnego. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że nie ma żadnych środków na prowadzenie swoich spraw. Prowadzona działalność gospodarcza generuje straty, które powstają w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 137.812,28 zł. Przychody nie starczają na pokrycie bieżących opłat, chociażby za prąd i gaz. Od [...] kwietnia 2021 r. Spółka zawiesiła działalność. Jej wspólnicy są zarejestrowani jako bezrobotni. Zarówno Spółka, jak i jej wspólnicy nie mają oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe inwestowali w firmę, pracowników, spłatę kredytów. Stan rachunków bankowych Spółki wynosi 0,00 zł. Nieruchomości Spółki obciążone są hipotekami, samochody: 16 letnie [...] i 9-letnia [...] - zajęte przez wierzycieli. Wspólnicy Spółki M.N. i E.N., w nadesłanych wnioskach PPF, również wskazali na fakt braku zatrudnienia w związku z zawieszeniem prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnili, że są małżeństwem, mieszkają razem i wraz z dorosłym synem Przemysławem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie są współwłaścicielami domu o pow. ok. 220 m², każdy w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m², każdy w ⅓ części, obciążonego hipoteką (kredyt hipoteczny spłaca ich córka). Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Chorują. Do maja 2021 r. małżonkowie otrzymywali zasiłek chorobowy. Obecnie są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Również ich syn pozostaje bez dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia, i tak trudną sytuację finansową. Po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali: "opłaty za media ok. 1.060 zł/średnio miesięcznie, pożyczka ok. 50.000,00 zł, ubezpieczenie ok. 1.000 zł rocznie". Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -kopii zestawienia przychodów i rozchodów za 2020 r. i I kwartał 2021 r., -kopii odpisów miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym, za ostatnie trzy miesiące bądź za ostatnie dwa kwartały, -kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł, -raportów kasowych spółki za I kwartał 2021 r., -dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów), -dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, -kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych Spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -dokumentu potwierdzającego status osoby bezrobotnej przez małżonków N., -informacji, czy z tytułu posiadanych nieruchomości małżonkowie N. uzyskują jakikolwiek dochód (np. z tytułu najmu), -informacji o kosztach utrzymania małżonków, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (m.in. opłaty związane z utrzymaniem domu i mieszkania, telefon, internet, zakup żywności, leczenie itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z dowodami potwierdzającymi te koszty oraz wskazaniem źródeł ich finansowania, bądź ewentualne zaległości z tego tytułu, -informacji, czy małżonkowie korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców). W odpowiedzi, pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r., M.N. oświadczył, że złożone formularze PPPr i PPF szczegółowo przedstawiają dramatyczną sytuację majątkową Spółki i wspólników. W 2020 r. spółka nie osiągnęła żadnego dochodu. Z dołączonego zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r. wynika strata spółki w kwocie 137.812,28 zł, strata przypadająca na każdego wspólnika to 68.906,14 zł. Nie ma środków trwałych powyżej 5.000 zł. Powtórzył, że ze względu na brak dochodów i trudną sytuację na rynku spowodowaną stanem epidemicznym w Polsce, z dniem [...] kwietnia 2021 r. Spółka zawiesiła działalność. Oboje wspólnicy są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, co potwierdzają dołączone wydruki z Platformy Usług Elektronicznych ZUS. Wyjaśnił nadto, że w przesłanych formularzach wspólnicy wskazali miesięczne koszty utrzymania, część z nich zapłacili z zasiłku chorobowego, w części pomogła im rodzina. Pomoc rodziny nie polega zaś na sporządzaniu zestawień, ile, kiedy, gdyż robią to z miłości i z serca, bez pokwitowań. Córka spłaca kredyt mieszkaniowy. Dodał, że nie jest w stanie podać wysokości zobowiązań, gdyż są one sporne i trwają postępowania sądowe. Do oświadczenia dołączył zawiadomienie z Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych o wpisie egzekucji (KW nr [...]), kopię zeznania PIT-36L M.N. za 2020 r. z wykazaną stratą oraz historię rachunku spółki E prowadzonego przez [...] nr [...] od 01.04.2021r. do 30.06.2021r., w którym wykazano saldo końcowe -11.993,69 zł i zestawienie transakcji na rachunku bankowym E prowadzonego w [...] S.A. za m-ce kwiecień-czerwiec 2021 r. z saldem zerowym. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a). Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca spółka, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). Co więcej, od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się, co do zasady, podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami, ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to także przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują jedynie wpis od skargi w wysokości 100 zł (najniższa opłata sądowa, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2021r., poz. 535) oraz ustanowienie radcy prawnego, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generowała straty, co doprowadziło do jej zawieszenia. Spółka posiada liczne zobowiązania kredytowe. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych. Jej nieruchomości są obciążone hipotekami, a samochody zajęte przez wierzycieli. Również jej wspólnicy nie mają możliwości pokrycia kosztów sądowych. Oboje nie uzyskują dochodów. W ocenie referendarza, tak przedstawione okoliczności nie dają jednak podstaw do uwzględnienia żądania strony skarżącej. Przede wszystkim podnieść należy, że spółka wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i stan majątkowy, całkowicie pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy. Pomimo bowiem skutecznego doręczenia wezwania z [...] lipca 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, tych dotyczących zarówno samej Spółki, jak i jej wspólników. Należy bowiem w tym miejscu wskazać, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki jawnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. Stosownie bowiem do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 505, ze zm.), każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Po pierwsze, Spółka nie przedłożyła dokumentów księgowych i podatkowych, w szczególności za 2021 rok, m.in. księgi przychodów i rozchodów za I kwartał 2021 r., deklaracji w podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym za 2020 rok oraz za I kwartał 2021 r., dokumentów ewidencji środków trwałych. Z kolei, z zestawienia księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2020 rok, jedynego dokumentu księgowego przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika strata w wysokości -137.812,28 zł. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do oceny sytuacji majątkowej Spółki nie przyczynił się także brak wykazania stanu zadłużenia skarżącej spółki, jak i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo wyraźnej treści wezwania do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów) i dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej Spółki postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, Spółka nadesłała jedynie kopię zawiadomienia z KW o wpisie w dziale III - Prawa, roszczenia i ograniczenia, wszczętych egzekucji. Rzetelną ocenę stanu finansowego i majątkowego Spółki uniemożliwia również brak dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jej wspólników, w szczególności, pomimo wyraźnej treści żądania, brak jakichkolwiek dokumentów pozwalających określić ich dochody, jak i wydatki. Przede wszystkim małżonkowie nie ujawnili wysokości i formy pomocy uzyskiwanej od rodziny, jedynego źródła z którego finansowane są wszystkie wydatki małżonków i ich syna, choć już w formularzach PPF powoływali się na taką pomoc. Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych pomaga im rodzina "tak po ludzku". Niewyjaśniona pozostaje także kwestia wydatków rodziny N., bowiem w formularzu małżonkowie wskazali jedynie "ubezpieczenie ok. 1.000 zł rocznie", "opłaty za media ok. 1.060 zł", bez wskazania ich składników. Nie wiadomo też, czy pożyczka w kwocie 50.000 zł ujawniona w rubryce 11 formularza PPF jest spłacana, jeśli tak, to przez kogo i w jakich ratach. W konsekwencji powyższego, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej, majątkowej oraz aktualnych możliwości płatniczych Spółki, jak i jej wspólników okazała się niemożliwa, tym bardziej, że małżonkowie N. nie przedłożyli również wydruków z osobistych rachunków i lokat bankowych. Wyciągi bankowe są zaś tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy, gdyż obrazują nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. W tym miejscu przypomnieć należy, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że, jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, małżonkowie N. są współwłaścicielami w 2/3 części lokalu mieszkalnego, który jest obciążony hipotecznie oraz w ½ części domu mieszkalnego, co do którego nie deklarowali, aby był obciążony hipotecznie. Majątek taki może i powinien być źródłem pozyskania środków finansowych na sfinansowanie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.