I SPP/Go 64/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E N.P., M.S. s.c. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E N.P., M.S. s.c. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 roku p o s t a n a w i a: 1. Zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. E N.P., M.S. s.c. złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 350/22). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 7.218 zł, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Podniosła, że od 2015 r. działalność Spółki jest zawieszona. Spółka nie posiada majątku. Jednocześnie, każdy ze wspólników skarżącej Spółki złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego (PPF). Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach N.P. wynika, że z powodu wypadku nie pracuje i wymaga leczenia psychiatrycznego. Utrzymuje się ze środków otrzymywanych z Centrum Pomocy Rodzinie (888 zł za sierpień 2022r.) oraz pomocy żywnościowej. Po stronie zobowiązań i wydatków wskazała: 24,99 zł opłata za abonament telefoniczny, 166,44 zakup leków na trzy miesiące, 160 zł praca ze stresem pourazowym. Oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.S. - drugiego ze wspólników spółki cywilnej E wynika, że jest on właścicielem mieszkania o pow. 32 m², które wynajmuje za kwotę 1.880 zł. Uzyskiwane w ten sposób środki finansowe przeznacza na spłatę kredytu hipotecznego (miesięczna rata 130CHF tj. około 630 zł), zapłatę czynszu 390 zł, opłat za prąd 230 zł i gaz 213 zł - co drugi miesiąc, a resztę na zakup żywności i środków czystości. Analogiczny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 63/22. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, pismem z dnia [...] listopada 2022 r. skarżąca poinformowała, że w 2015 r. Spółka została zawieszona (wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Nie posiada środków trwałych oraz konta bankowego. Wspólnicy skarżącej Spółki nie pracują i aktualnie nie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. N.P. utrzymuje się z zasiłków wypłacanych przez Centrum Pomocy Rodzinie oraz pomocy żywnościowej Stowarzyszenia [...], na potwierdzenie czego nadesłała sześć decyzji CPR: o przyznaniu jej świadczenia na zakup posiłku lub żywności na okres 01.07.-30.09.2022r. w kwocie 200zł miesięcznie, zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby na okres 01.08.-31.10.2022r. w kwocie 388zł miesięcznie, zasiłków celowych na pokrycie kosztów leków na okres 01.-30.09.2022r. w kwocie 100zł miesięcznie oraz za zakup środków czystości na okres 01.08.-30.09.2022r. w kwocie 50zł miesięcznie, wraz z harmonogramami ich wypłaty. Z kolei M.S. utrzymuje się z czynszu z wynajmu lokalu. Przedłożono przy tym kopię zawiadomienia o zmianie z dniem 1 lutego 2022 r. wysokości opłat za ww. lokal wraz z wydrukami opłat za prąd za okres styczeń-październik 2022 r. i gaz za okres luty-wrzesień 2022r. Dodatkowo nadesłano kopie zeznań rocznych: PIT-37 N.P. i PIT-36 złożonego przez M.S., a także historie rachunków bankowych M.S. nr [...] i nr [...] oraz N.P. nr [...]. Jednocześnie wspólnicy oświadczyli, że ww. konta zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej czy innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Spółka podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej (z dniem [...] września 2015 r. działalność została zawieszona). Nie posiada majątku, środków finansowych i środków trwałych. Rachunek bankowy spółki został zlikwidowany. Spółka posiada kilkumilionowe zadłużenie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spółki cywilnej znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa spółki, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jej wspólników. W myśl bowiem art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), wspólnicy spółki cywilnej są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania spółki. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że N.P. nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności. Z uwagi na stan zdrowia nie pracuje. Uczęszcza na zajęcia terapeutyczne. Jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników socjalnych CPR, skarżąca mieszka u rodziców, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej oraz pomocy żywnościowej. Rachunek bankowy wspólnika został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, stan środków na ww. rachunku bankowym na dzień [...] listopada 2022 r. wynosił -2.658,22 zł. Również M.S. jest bierny zawodowo. Nie posiada oszczędności. Jest właścicielem mieszkania obciążonego hipotecznie, które jest wynajmowane, a uzyskiwany w ten sposób dochód przeznacza na opłaty i spłatę kredytu zaciągniętego na zakup tego mieszkania oraz podstawowe wyżywienie i zakup niezbędnych środków czystości. Jego rachunek bankowy jest zajęty przez organ egzekucyjny. Pomimo wezwania, wspólnik nie ujawnił gdzie aktualnie mieszka, jaki jest tytuł prawny w stosunku do tego miejsca oraz kto ponosi koszty związane z jego utrzymaniem. Mając jednak na uwadze sytuację finansową i majątkową skarżącej Spółki, jak i jej wspólników, a przede wszystkim ustaloną w sprawie wysokość opłat sądowych, przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązana do uiszczenia tych opłat jednocześnie w dwóch sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem uznać należy, że poniesienie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie przekracza możliwości finansowe Spółki i mogłoby narazić na uszczerbek utrzymania koniecznego jej wspólników. W tej sytuacji zasadne jest udzielenie pomocy skarżącej Spółce w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania brak jest jednak podstaw do przyznania skarżącej Spółce doradcy podatkowego. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w tym stadium postępowania przed sądem administracyjnym strony nie muszą być obowiązkowo reprezentowane przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje nadto, że osoby uprawnione do reprezentowania skarżącej Spółki potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). W konsekwencji, odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie spowoduje dla skarżącej jakichkolwiek ujemnych następstw procesowych czy też nie ograniczy jej prawa do sądu. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.