I SPP/Go 86/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W.K. złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jednocześnie w skardze wniósł o zwolnienie z opłaty od wniesionej skargi. W nadesłanym w dniu 8 października 2021 r. (data nadania) formularzu PPF skarżący rozszerzył zakres wniosku, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że od 2006 do końca 2020 r. utrzymywał się wraz z rodziną z dochodów z działalności gospodarczej "S." swojej małżonki. Z powodu pandemii Covid-19, w grudniu 2020 r. zmuszeni zostali do zawieszenia ww. działalności. Dochód z zasiewów na 10 ha uprawianej ziemi nie pokrywa kosztów egzystencjalnych rodziny, a zły stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu na podjęcie pracy pozarolniczej. Obecnie rodzina utrzymuje się z pożyczek od znajomych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący ujawnił, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną D.K. oraz dwójką uczących się dzieci (19 i 14 lat). Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi budynek mieszkalny o pow. ok. 200 m², dwa budynki gospodarcze oraz pole o łącznej pow. 23 ha, w tym 13 ha nieużytków i 10 ha pola ornego uprawianego. Żona z kolei jest właścicielką 2 samochodów osobowych. Skarżący nie posiada oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. W rubryce 10 formularza PPF "Dochody" skarżący wskazał "brak dochodów od stycznia 2021", z kolei po stronie miesięcznych zobowiązań i wydatków ujawnił: dowóz dzieci do szkoły 1.000 zł, czesne 350 zł, media 400 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz jego małżonki, pismem z dnia [...] października 2021 r. skarżący nadesłał wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o zawieszeniu z dniem [...].12.2020 r. wykonywania działalności gospodarczej "S." oraz wydruki historii dwóch rachunków bankowych prowadzonych w [...] o nr [...] za okres od [...].07.2021r. do [...].09.2021r. Jednocześnie oświadczył, że uprawia 10 ha ziemi, a uzyskane płody rolne (ziemniaki, zboże) służą przede wszystkim rodzinie. Pole uprawia maszynami pożyczonymi od sąsiada, gdyż nie posiada własnych. Małżonkowie otrzymują 500 zł miesięcznie świadczenia na młodsze dziecko, na rachunek bankowy żony. Skarżący dodał, że posiada zadłużenie w KRUS na ok. 2.000 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym czyli takim o jaki wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są bowiem z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008r. sygn. akt II OZ 326/08, orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Podkreślić przy tym trzeba, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Oznacza to, że zastosowanie tej instytucji powinno mieć miejsce, gdy z przedstawionych dokumentów wynika w sposób jednoznaczny, że strona znajduje się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym. Co więcej, to sama strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Może ona samodzielnie przedstawiać określone informacje, oświadczenia, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016r. sygn. akt II FZ 118/16 NSA stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009r. sygn. akt I OZ 744/09). W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł przede wszystkim brak dochodów. Oświadczył, że oprócz gospodarstwa rolnego, z którego nie osiąga dochodów, nie posiada żadnego majątku (m.in. oszczędności, wierzytelności czy innych praw majątkowych). Utrzymuje się z rodziną ze świadczenia 500+ na młodszego syna oraz pożyczek zaciąganych u znajomych. Jednakże pomimo wyraźnej treści wezwania, skarżący nie określił zakresu tej pomocy, a przede wszystkim nie ujawnił danych pożyczkodawców, co w konsekwencji nie pozwala na dokonanie oceny sytuacji finansowej tych osób, jak i możliwości udzielania takiego wsparcia rodzinie skarżącego, tym bardziej, że wsparcie to ma charakter stały i długotrwały, bo początek takiej pomocy skarżący datuje na styczeń 2021 r. Ponadto, zgodnie z informacjami ujawnionymi w wykazie beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej, skarżący rokrocznie otrzymuje płatności rolne (na 2019 r. otrzymał płatności w łącznej kwocie 7.707,67 zł, zaś na 2020 r. w kwocie 11.173,74 zł), co w wątpliwość podaje twierdzenie skarżącego o braku dochodów z uprawianej ziemi. Oprócz tego ustalono, że małżonkowie K. aktywnie prowadzą hodowlę psów rasowych Chihuahua i Yorkshire Terrier: prowadzą stronę internetową, biorą udział w wystawach, a przede wszystkim sprzedają szczeniaki. Potwierdzają to wpłaty dokonane na rachunek bankowy skarżącego w [...] o nr [...]: wpłata [...] lipca 2021r. kwoty 1.000 zł tytułem "zadatek suczka ur. 04.07.2021", wpłata [...] sierpnia 2021r. kwoty 500 zł tytułem "rezerwacja za pieska york" oraz dwie wpłaty z dnia [...] września 2021r. w kwocie 2.000 zł tytułem "zadatek - yorkshire terier" i w kwocie 500 zł tytułem "zaliczka - piesek chihuahua". Nieujawnienie tego źródła dochodów, jak i nieprzedłożenie jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie w konsekwencji wyklucza dokonanie analizy sytuacji finansowej rodziny K. Badanie historii rachunku bankowego W.K. o nr [...] ujawniło ponadto gotówkowe wpłaty dokonane przez skarżącego w dniu [...] lipca 2021r. w wysokości 2.500 zł, [...] sierpnia 2021 r. w wysokości 950 zł oraz [...] sierpnia 2021 r. w wysokości 900 zł (ostatnia już w trakcie zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego), co też sugeruje posiadanie przez skarżącego nieujawnionego źródła dochodu bądź oszczędności, poza systemem bankowym. Zauważyć przy tym nadto należy, że przedłożony wydruk historii ww. rachunku bankowego za okres [...].07.2021 - [...].09.2021 nie pozwala na określenie wysokości aktualnie dostępnych środków i ewentualnych oszczędności skarżącego ulokowanych w banku, bowiem nie wskazano w nim stanu konta na pierwszy i ostatni dzień sporządzenia wydruku. Powyższe znacznie utrudnia pełną analizę jego możliwości płatniczych. Wątpliwości budzi również kwestia wydatków rodziny, bowiem w formularzu PPF, po stronie wydatków i zobowiązań małżonkowie wskazali jedynie "dowóz dzieci do szkoły 1.000 zł, czesne 350 zł, media 400 zł". Na pierwszy rzut oka widać, że nie są to wszystkie wydatki ponoszone przez rodzinę skarżącego związane z bieżącym utrzymaniem, po drugie zaś, nie wszystkie z tych ujawnionych należą do kosztów utrzymania koniecznego; nie stanowią wydatków niezbędnych na utrzymanie chociażby koszty związane z kształceniem syna w prywatnej szkole. Niezależnie od powyższego, uwagę zwraca stan posiadania skarżącego. Jak sam oświadczył, skarżący jest właścicielem budynku mieszkalnego, dwóch budynków gospodarczych oraz gruntów o pow. 23 ha. Ich posiadanie w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem (postanowienie NSA z 18 marca 2011r. sygn. akt I OZ 162/11). Co więcej, ww. nieruchomości mogą stać się źródłem potrzebnych środków finansowych np. w drodze ich zbycia, wynajmu, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. post. NSA z 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Ponadto, zgodnie z informacjami ujawnionymi w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, skarżący posiada 800 udziałów o łącznej wartości 40.000 zł w W. sp. z o.o. (KRS nr: [...]) i jednocześnie pełni funkcję prezesa zarządu. Wartość udziałów znacznie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi zaledwie 200 zł, i jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku, że nie posiada wierzytelności i innych praw majątkowych, złożone pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia, okazało się sprzeczne z informacjami ujawnionymi w dostępnych rejestrach. Wskazane wyżej wątpliwości i sprzeczności w wyjaśnieniach wnioskodawcy oraz brak pełnych danych w zakresie uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków czy posiadanych oszczędności w zasadzie uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Jak już podniesiono wyżej, prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.