II SA/Go 1005/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T.M. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013r. T.M. zwrócił się do Urzędu Miasta z zapytaniem o formalności związane z wymeldowaniem małoletniej z lokalu mieszkalnego, którego nie jest właścicielem. T.M. wyjaśnił, że córka – K.M. od urodzenia mieszka w [...], posiadając tam czasowy meldunek, uczęszcza tam do przedszkola, a niebawem zostanie zapisana do szkoły, jednocześnie jednak posiada meldunek na stałe w [...]. W odpowiedzi (pismo z dnia [...] kwietnia 2013r.) Prezydent Miasta poinformował T.M., że zameldowanie małoletniej w innej miejscowości spowoduje automatyczne wymeldowanie z dotychczasowego pobytu stałego. W piśmie podano, że zameldowania może dokonać jeden z opiekunów prawnych dziecka w [...]. Ponadto wyjaśniono, że w przypadku samego wymeldowania, czynność ta winna być dokonana osobiście przez jednego z opiekunów dziecka w Urzędzie Miasta. Następnie pismem z dnia [...] maja 2013r. T.M. wniósł o wymeldowanie z pobytu stałego w [...] jego córki K.M.M., zameldowanej w [...]. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że córka od 2007 roku przebywa w [...]. Uczęszcza do przedszkola publicznego i niebawem będzie uczęszczać do szkoły, co stanowi powód wniosku o wymeldowanie małoletniej z pobytu stałego w [...]. Odpowiadając na powyższy wniosek Prezydent Miasta w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. poinformował, że w poprzednim piśmie został przedstawiony wnioskodawcy sposób załatwienia przedmiotowej sprawy. Podkreślono, że K.M. jest zameldowana na pobyt czasowy w [...] wraz ze swoją matką I.M. oraz, że osoby te posiadają ten sam meldunek stały w [...]. Na tej podstawie stwierdzono, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad córką i to ona w razie potrzeby może dokonać zmian meldunkowych. W piśmie wyjaśniono, że zameldowanie na pobyt czasowy małoletniej K.M. w [...] wystarczy do podjęcia przez nią nauki na terenie tego miasta i nie jest do tego potrzebne wymeldowanie z pobytu stałego w [...]. W piśmie z dnia [...] czerwca 2013r. T.M. ponowił wniosek o wymeldowanie małoletniej córki K. z pobytu stałego w [...], wskazując, iż także sprawuje on opiekę i władzę nad córką. W związku z powyższym Prezydent Miasta postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...], powołując się na treść art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dzu .U. z 2013 r. poz. 267, dalej zwanej kpa) orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wymeldowania K.M. z pobytu stałego przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał po pierwsze na fakt, iż wnioskodawca nie jest zameldowany na pobyt stały w [...]. Następnie zauważył, iż T.M. nie sprawuje nad córką faktycznej opieki, gdyż przebywa w areszcie śledczym w [...]. Na podstawie powyższego organ wywiódł, iż faktyczną opiekę nad K.M. sprawuje matka, która jest z córką zameldowana zarówno na pobyt stały w [...], jak i na pobyt czasowy w [...]. Zdaniem organu zatem to matka winna dokonywać zmian meldunkowych. Od powyższego postanowienia T.M. wniósł zażalenie, w którym podniósł, że o istotnych sprawach małoletniej decydują prawni opiekunowie, czyli rodzice. Podkreślił, iż według przepisów prawa rodzice mają równe prawa. Odwołujący zaznaczył, iż nie ma ograniczonych praw rodzicielskich i w związku z tym może decydować o miejscu zameldowania córki. Strona wyjaśniła dodatkowo, że dziecko zostało zameldowane w [...] przez teściów wbrew jego woli. Postanowieniem z dnia [...] września 2013r. znak [...] Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał podanie do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda wskazał, iż kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w sytuacji wniesienia przez T.M. żądania wymeldowania córki z pobytu stałego organ ma prawne możliwości zastosowania art. 61a k.p.a. i odmówienia wszczęcia postępowania. Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta uznał, że T.M. nie jest stroną postępowania, powołując się na fakt, iż nie jest on zameldowany na pobyt stały przy ul. [...] oraz, że nie sprawuje faktycznej opieki nad córką. Organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca wprowadził w art. 61a k.p.a. dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie sprecyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć zdaniem Wojewody takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania - przykładowo, gdy w tej samej sprawie toczy się już postępowanie administracyjne lub w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Wojewoda wskazał, iż w toku postępowania zwrócił się do organu I instancji z prośbą o ustalenie czy toczyło się w przeszłości postępowanie w sprawie wymeldowania małoletniej K.M. z miejsca pobytu stałego. W odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2013 r. poinformowano, że nigdy nie toczyło się postępowanie w przedmiotowej sprawie. W ten sposób organ II instancji wykluczył przesłankę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania na podstawie tzw. "innych uzasadnionych przyczyn". Wojewoda stwierdził, iż T.M. jako ojciec w świetle przepisów jest przedstawicielem ustawowym osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnej i winien być traktowany jako strona postępowania. Fakt przebywania T.M. w areszcie nie ma znaczenia z punktu widzenia wszczęcia bądź odmowy wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy uznał, iż sytuacja jest nietypowa, bowiem T.M. wniósł podanie o wymeldowanie córki pisemnie i to wzbudziło wątpliwości organu I instancji. W przypadku, gdyby T.M. przyszedł do siedziby Urzędu Miasta osobiście, czynność wymeldowania małoletniej K.M. zostałaby dokonana. Z tego choćby względu nieuznanie T.M. za stronę postępowania i odmowa wszczęcia postępowania były zdaniem organu odwoławczego niezrozumiałe. Pismem z dnia [...] października 2013r. T.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na w/w postanowienie. Skarżący ponownie podał, iż wnosi o wymeldowanie córki z pobytu stałego w [...] oraz, wobec wymeldowania córki w [...], o ponowne jej zameldowanie pod dotychczasowym adresem w [...]. Skarżący dodał, iż nie wyraża zgody na wymeldowanie córki z pobytu w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2013 r. Referendarz Sądowy WSA w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zwolnił T.M. od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowił radcę prawnego, którym wyznaczony został przez Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych radca prawny L.R.. Na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż podtrzymuje skargę i wnioski w niej zawarte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu. Sądowa kontrola legalności (zgodności z prawem) zaskarżonego postanowienia wykazała, iż nie narusza ono prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygniętej nią sprawy administracyjnej. Wskazania wymaga, iż w ramach sprawowanej kontroli legalności działań organów administracji publicznej usunięcie zaskarżonego aktu prawnego (w tym przypadku postanowienia) z obrotu prawnego przez sąd administracyjny może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), przywoływanej w dalszej części jako p.p.s.a. Ponadto wymaga podkreślenia, iż sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Zaznaczyć przy tym należy na wstępie, iż rozpoznając skargę Sąd nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie przeprowadza kontrolę zaskarżonego aktu prawnego z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zatem, iż brak jest podstaw do rozpoznania zgłoszonego przez skarżącego w skardze żądania wymeldowania córki K.M. z adresu: ul. [...] i zameldowania w [...], gdyż rozpoznanie wniosku o takiej treści należy do organów administracji publicznej właściwych miejscowo i rzeczowo, a Sąd objąć kontrolą może jedynie efekty działań w/w organów w tym zakresie. Przedmiot kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiło postanowienie Wojewody, uchylające w całości postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2013 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wymeldowania K.M. z pobytu stałego przy ul. [...] i przekazujące podanie do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania z wniosku T.M. o wymeldowanie córki z pobytu stałego w [...] uznając, iż nie jest on stroną postępowania, gdyż to matka (zameldowana wraz z córką), a nie ojciec, jest uprawniona do zmian meldunkowych sprawując faktyczną opiekę nad córką. Brak możliwości sprawowania faktycznej opieki przez ojca organ wywiódł z faktu jego przebywania w areszcie śledczym. Organ odwoławczy uznał, iż powyższe postanowienie narusza przepisy prawa, w tym przede wszystkim art. 61 a § 1 kpa, co spowodowało konieczność jego uchylenia i przekazania podania do rozpoznania organowi I instancji. Zdaniem organu odwoławczego brak było podstaw do przyjęcia, iż T.M. nie jest stroną postępowania, gdyż jest on ojcem K.M., a zatem jest jej przedstawicielem ustawowym jako osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnej, natomiast nie ma znaczenia w tej sytuacji fakt jego przebywania w areszcie. Jednocześnie organ nie dopatrzył się, aby w sprawie zaistniała ,,inna przyczyna uzasadniająca" odmowę wszczęcia postępowania, gdyż jak ustalił organ sprawa nie była wcześniej przedmiotem rozpoznania przed organem I instancji. Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu uznając je za zgodne z prawem. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na treść przepisu mającego zasadnicze znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie tj. art. 61a § 1 kpa. Stosownie do jego treści, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Cytowany przepis wprowadzony został do Kodeksu postępowania administracyjnego na podstawie art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz.U.2011.6.18) i wszedł w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r. Zgodnie z jego treścią organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wtedy, gdy spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, z wyłączeniem wszakże przyczyn wskazanych w przepisach rozdziału 1 działu II kodeksu, w tych bowiem przypadkach organ administracji publicznej pozostawia podanie bez rozpoznania albo przekazuje sprawę organowi właściwemu w sprawie lub zwraca podanie wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Z treści art. 61a § 1 kpa wynikają zatem dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Zdaniem Sądu, do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12 - opubl. LEX nr 1216728). Przesłanka odmowy wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych powodów, o których mowa w art. 61a kpa, dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ administracyjny w formie decyzji - ma charakter cywilnoprawny, uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa, brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2356/11 - opubl. LEX nr 1139835). Mając na uwadze treść w/w przepisu oraz stan faktyczny ustalony w sprawie stwierdzić należało, iż w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zasadnie uchylił postanowienie organu I instancji, brak było bowiem podstaw do orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania na skutek wniosku złożonego przez T.M.. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 61 a § 1 kpa, która uzasadniałaby odmowę wszczęcia postępowania w sprawie. Wniosek o wymeldowanie złożony został do organu administracji publicznej przez osobę, która w świetle przepisu art. 9 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) jest osobą uprawniona. Zgodnie z jego treścią za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy (obejmujący w myśl art. 4 ustawy m.in. wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego) wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. Stan faktyczny ustalony w sprawie wskazuje, iż T.M. jako ojciec małoletniej K.M. jest zatem jej przedstawicielem ustawowym uprawnionym do podejmowania czynności prawnych dotyczących obowiązku meldunkowego, w tym wymeldowania. Powyższe oznacza zatem, iż organ I instancji w sposób nieuprawniony przyjął, iż skarżący składając wniosek o wymeldowanie córki nie jest stroną postępowania. Wniosek skarżącego nie mógł zatem zostać uznany za bezpodstawny, a organ zobowiązany był wniosek ten rozpoznać. Jak wskazuje analiza stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, brak również podstaw do stwierdzenia, iż zaistniała druga z przesłanek określonych w art. 61 a § 1 kpa tj. ,,inne uzasadnione przyczyny" dające podstawę do odmowy przez organ I instancji wszczęcia postępowania administracyjnego. Sprawa ma bowiem niewątpliwie charakter administracyjny i podlega rozpoznaniu przez organ administracji publicznej. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynika, iż sprawa w tym samym przedmiocie nie jest w toku, ani też nie była uprzednio przedmiotem rozpoznania przez organ. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji przyjmując za podstawę treść art. 151 p.p.s.a.