II SA/Go 1015/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.D. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Go 1015/15 o umorzeniu postępowania z wniosku o ustanowienie adwokata wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu ponownego wniosku S.D. o udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata umorzył postępowanie w tym zakresie wyjaśniając, że postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. ustanowiono na rzecz skarżącego adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adwokata M.W.-P. pełnomocnikiem z urzędu dla S.D.. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Referendarz wskazał, że strona, której przyznano w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu może wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika (które nie zostało cofnięte na mocy art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienia NSA: z dnia 22 kwietnia 2005r., II OZ 262/05; z dnia 22 października 2014r., II FZ 1492/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto pismo skarżącego o wypowiedzeniu pełnomocnictwa pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu potwierdza, że prawo pomocy w tym zakresie zostało skonsumowane. Jednakże wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 p.p.s.a., nie daje tej stronie skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika. W konsekwencji stwierdził, iż w niniejszej sprawie zaszła przesłanka z art. 249a p.p.s.a., tj. rozpoznanie wniosku S.D. o ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy stało zbędne, i na tej podstawie umorzono postępowanie w tym zakresie. Wnosząc sprzeciw od powyższego postanowienia, S.D. wskazał, że doręczając mu postanowienie z dnia 19 grudnia 2016 r. o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego pouczono go o prawie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w celu złożenia zażalenia na to postanowienie. Tym samym z okoliczności sprawy wynika, że doręczenie odpisu postanowienia z dnia 19 grudnia 2016r. nastąpiło z wadliwym pouczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. Za zaskarżonym postanowieniem wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W niniejszej sprawie Skarżący z mocy ustawy jest zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). Przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 262 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, zostało przyznane Skarżącemu w rozpoznawanej sprawie na jego wniosek postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. Prawo to, jak wynika z akt sprawy, nie zostało na dalszym etapie postępowania cofnięte na podstawie art. 249 p.p.s.a. Prawo pomocy, skonkretyzowane w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu, jest uprawnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego, a nie jej obowiązkiem, co oznacza, że może wypowiedzieć tak ustanowionemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe (por. postanowienie SN z dnia 3 czerwca 1976 r., III CRN 64/76, OSNCP 1977, Nr 1, poz. 14). W nauce prawa podnosi się nawet, że jako wypowiedzenie pełnomocnictwa pełnomocnikowi z urzędu należy traktować późniejsze udzielenie przez stronę pełnomocnictwa z wyboru innemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu (por. Z. Krzemiński, Glosa do uchwały SN z 10 sierpnia 1990 r., III CZP 38/90, "Palestra" 1991, nr 8-9, s. 74; tenże, Czy strona korzystająca w procesie cywilnym z pomocy pełnomocnika z urzędu może wypowiedzieć adwokatowi to pełnomocnictwo?, "Palestra" 2003, nr 9-10, s. 247; H. Knysiak-Malczyk (w:) T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 965). Z istoty pełnomocnictwa z urzędu wynika niedopuszczalność wypowiedzenia pełnomocnictwa przez adwokata (radcę prawnego). Natomiast strona (ani jej pełnomocnik) nie mogą skutecznie wnosić o uchylenie postanowienia przyznającego adwokata (radcę prawnego). Jednakże strona, która korzysta z tak ustanowionej pomocy prawnej może wypowiedzieć pełnomocnictwo. Może ona również ubiegać się o zmianę adwokata wyznaczonego stronie przez okręgową radę adwokacką. Jeżeli bowiem stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika (które nie zostało cofnięte na mocy art. 249 p.p.s.a.), bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienia NSA: z dnia 22 kwietnia 2005 r., II OZ 262/05; z dnia 30 kwietnia 2009 r., II OZ 374/09). Oznacza to, że stronie przyznane przez Sąd prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata przysługuje, do czasu prawomocnego uchylenia postanowienia wydanego w tym zakresie ( z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia). Sąd natomiast nie może ponownie, w tej samej sprawie, przyznać stronie – przyznanego już raz i wciąż aktualnego – prawa do pomocy prawnej ustanowionej z urzędu. Mówiąc wprost, Sąd nie może przyznać stronie czegoś, co strona już posiada. Natomiast kwestia faktycznej realizacji tego prawa, tj. wskazania adwokata, który obowiązany będzie udzielić pomocy prawnej, leży w gestii właściwej okręgowej rady adwokackiej, i w tym zakresie strona powinna występować do tego właśnie podmiotu. W tym zakresie ma zatem rację Referendarz sądowy, który wskazał, że wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 p.p.s.a., nie daje tej stronie skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika (zob. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2015 r., II SA/Rz 138/14) i w konsekwencji uznał, że rozpoznanie wniosku S.D. o ustanowienie pełnomocnika w ramach prawa pomocy stało zbędne i dlatego na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w tym zakresie. Jednocześnie Sąd przyznaje, że istotnie zawarte w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. pouczenie o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w okolicznościach niniejszej sprawy, można by uznać za zbędne, ponieważ Skarżący już tego prawa korzysta. Wyjaśnić jednakże należy, że wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z Zarządzeniem nr 8 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006r. w sprawie ustalenia wzorów formularzy druków przeznaczonych do rutynowych czynności w sądach administracyjnych w zw. z § 12 Zarządzenia nr 14 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w oraz art. 11 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w zakresie powtarzających się czynności - a do takich czynności należy doręczenie postanowienia, od którego przysługuje prawo wniesienia zażalenia – zobowiązany jest posługiwać się formularzami określonymi przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, i co do zasady nie jest uprawniony do dokonywania zmian w treści tak ustalonych wzorów. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zachodziło ryzyko wprowadzenia strony skarżącej w błąd, bowiem stronie już prawo pomocy zostało skutecznie przyznane, a ponadto wyjaśniono już Skarżącemu w piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. zasady wyznaczania pełnomocnika w ramach przyznanego prawa pomocy. Na marginesie tylko wspomnieć przyjdzie, że korzystając z przyznanego w ramach prawa pomocy pełnomocnika, Skarżący miał możliwość uzyskania rzetelnej informacji w zakresie procedury ustanowienia i ewentualnej zmiany pełnomocnika w ramach przyznanego prawa pomocy. Okoliczność, iż skarżący błędnie odczytał zawarte w formularzu standardowe pouczenie, przede wszystkim nie powoduje po jego stronie żadnych negatywnych konsekwencji, bowiem nie pozbawia to jego przyznanego wcześniej prawa, ale też nie tworzy po jego stronie nowego uprawnienia do ponownego ubiegania się o pomoc prawną. Tym samym tego zarzutu wniesionego sprzeciwu Sąd nie uznał za uzasadniony. Mając na uwadze powyższe, zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie utrzymano w mocy w oparciu o art. 260 w zw. z art. 249 a p.p.s.a.