II SA/Go 1095/12

Dnia 21 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.O. na orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie przejścia gospodarstwa rolnego z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania p o s t a n a w i a : 1. odrzucić skargę, 2. odmówić przyznania prawa pomocy. R.O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] listopada 1960 r. nr [...]. Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ ten, działając na podstawie art. 15 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107), art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 174) stwierdził, że całość gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,8 ha, położone we wsi [...], stanowiące własność E.O. (ojca skarżącego) na podstawie aktu nadania Nr [...] z dnia [...] września 1947 r., przeszło z mocy prawa na własność Państwa, bez żadnego odszkodowania. Orzeczenie zawierało pouczenie, że przysługuje od niego prawo odwołania się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, w terminie 14 dni, licząc od następnego dnia od doręczenia orzeczenia, względnie wywieszenia go na tablicy ogłoszeń Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej. W odpowiedzi na skargę Starosta Powiatu jako następca prawny Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (co wynika z przepisów dekretu z dnia [...] kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym – Dz. U. Nr 18, poz. 107 ze zm. w jego pierwotnym brzmieniu oraz z ostatniej nowelizacji tego aktu dokonanej przepisem art. 11 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa – Dz. U. Nr 106, poz. 668, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r.) wniósł o jej oddalenie, uznając skargę za bezzasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skargę należało odrzucić. Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności. Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej w skrócie p.p.s.a., skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Zaskarżone orzeczenie zostało wydane dnia 2 listopada 1960 r., tj. w czasie gdy procedurę administracyjną regulowało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Stosownie do treści art. 73 ust. 1 tego rozporządzenia decyzja, od której nie służy odwołanie lub skarga w toku instancyj administracyjnych, jest ostateczna. W myśl art. 82 od decyzji głównej (tj. załatwiającej sprawę co do jej istoty, względnie kończącej sprawę w danej instancji), wydanej w pierwszej instancji, służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji i przytem bezpośrednio wyższej, o ile poszczególne ustawy wydane po dniu 14 września 1923 r. nie stanowią odmiennie. Z kolei zgodnie z art. 76 ust. 1, objaśniając stronę o przysługującem jej prawie wniesienia odwołania lub skargi do władzy wyższej, należy wskazać tę władzę oraz termin i tryb zaskarżenia. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że w procedurze administracyjnej uregulowanej rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem obowiązywała zasada dwuinstancyjności postępowania. Zaskarżone orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1960 r. zawierało pouczenie o odwołaniu przysługującym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej jako organu wyższej instancji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, względnie wywieszenia go na tablicy ogłoszeń. Wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję organu pierwszej instancji (w tym przypadku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej) należało uznać za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 194). Nie ma bowiem możliwości skutecznego wniesienia do sądu skargi na decyzję organu pierwszej instancji z całkowitym pominięciem przysługujących stronie środków zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Już tylko ta okoliczność w sposób niewątpliwy definitywnie przesądziła o braku możliwości rozpoznania skargi pod względem merytorycznym, w związku z czym Sąd był zobligowany do jej odrzucenia. Z tego względu odstąpiono od badania pozostałych przesłanek dopuszczalności skargi, jak choćby kwestii terminowości jej wniesienia bądź ustalania, czy odwołanie od orzeczenia Prezydium PRN do Prezydium WRN w ogóle zostało wniesione. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., należało orzec jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Na niniejsze rozstrzygnięcie nie mógł wywrzeć wpływu fakt, że w 1960 roku nie było możliwości poddania działalności administracji publicznej kontroli sądowej. Sposobem na uruchomienie wobec kwestionowanego przez skarżącego orzeczenia takiej drogi prawnej, która mogłaby zostać poddana przez sąd administracyjny kontroli pod względem zgodności z prawem, był wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium PRN z dnia [...] listopada 1960 r. Sądowi wiadome jest z urzędu, że R.O. wystąpił z takim wnioskiem. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Od decyzji Wojewody R.O. wniósł odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która postanowieniem tego Sądu z dnia 6 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 523/12 została odrzucona z uwagi na niewyczerpanie przysługujących stronie środków zaskarżenia. Na marginesie niniejszych rozważań można jedynie wskazać, że warunkiem dokonania przez sąd administracyjny merytorycznej oceny działalności organów administracji w niniejszej sprawie było zaskarżenie do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego rozstrzygnięcia ostatecznego w administracyjnym toku instancji. Co do zasady należy to czynić poprzez ścisłe stosowanie się do pouczeń o środkach zaskarżenia, jakie organy administracyjne mają obowiązek zamieszczać w swych orzeczeniach. Jeżeli chodzi o wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo to może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). Jednakże w myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie sądowym panuje zgodny pogląd, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (postanowienie NSA z 14 marca 2012 r., II GZ 82/12, LEX nr 1121172), zaś stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (postanowienie NSA z 28 lutego 2012 r., II FZ 109/12, LEX nr 1121093). Przepis art. 247 p.p.s.a. znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11, LEX nr 1120723), co ma miejsce w niniejszej sprawie. .