II SA/Go 1099/17

Dnia 13 lutego 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. T.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne, celem ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Dnia 28 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek T.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo rolne z rodzicami, jednak obecnie przebywa w Areszcie Śledczym. Rodzice chorują i wymagają całodobowej opieki, którą sprawuje skarżący. Wnioskodawca pracował dorywczo i zarabiał około 600 zł miesięcznie. Nie posiada innych dochodów, jedynie na 1 ha ziemi uprawia marchew, ziemniaki, seler, por oraz hoduje kilka kur. Nie posiada natomiast innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych, jedynie samochód osobowy wartości ok. 1.000 zł. Z uwagi na fakt, iż skarżący przebywa obecnie w Areszcie Śledczym, zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie wystawionego przez Areszt Śledczy zaświadczenia potwierdzającego: a) od kiedy skarżący przebywa w Areszcie Śledczym, b) jaka jest wysokość kwoty pieniężnej na koncie depozytowym skarżącego, c) czy skarżący jest odpłatnie zatrudniony, jeżeli tak to od kiedy i jaki dochód osiąga z tego tytułu, - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono skarżącemu dnia 16 stycznia 2018 r. (k. 27 akt sądowych). Skarżący pokwitował osobisty odbiór wezwania, jednakże nie odpowiedział na nie. Wniosek T.B. o przyznanie przyznania prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczenia wymaga, iż w sytuacji gdy skarżący przebywa obecnie w Areszcie Śledczym (co potwierdza fakt, że odbiór doręczonego na adres tej placówki wezwania z dnia [...] stycznia 2018 r. pokwitował osobiście), zasadnym stało się zbadanie jego zdolności do pokrycia kosztów postępowania w warunkach pozbawienia wolności. Należy mieć przy tym na względzie, iż sam fakt pozbawienia danej osoby wolności nie oznacza, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony w całości, jedynie ze względu na tę okoliczność. Decydują tu przede wszystkim faktyczne możliwości finansowe tej osoby. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do na podstawie powyższego przepisu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie wystawionego przez Areszt Śledczy zaświadczenia potwierdzającego: od kiedy przebywa w tej placówce, jaka jest wysokość kwoty pieniężnej na jego koncie depozytowym oraz czy jest odpłatnie zatrudniony, jeżeli tak to od kiedy i jaki dochód osiąga z tego tytułu. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż skarżący pokwitował osobisty odbiór wezwania w dniu 16 stycznia 2018 r. (k. 27). Siedmiodniowy termin na wykonanie wezwania rozpoczął swój bieg od dnia 17 stycznia 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 23 stycznia 2018 r. (dzień roboczy – wtorek). Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie. W tej sytuacji analiza jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie faktycznej zdolności do poniesienia kosztów postępowania okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.