II SA/Go 1119/17

Dnia 1 lutego 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. A.T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności wcześniejszej decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 2017 r. Dnia 22 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek A.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca jest obywatelką Ukrainy studiującą w Polsce. Gospodaruje samodzielnie, według oświadczenia zawartego w formularzu PPF nie posiada żadnych nieruchomości ani majątku ruchomego większej wartości, podobnie jak papierów wartościowych oraz oszczędności. Z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia osiąga dochód miesięczny w kwocie 600 zł netto. Ponosi koszty z tytułu opłaty za akademik w kwocie 270 zł oraz opłaty za telefon w wysokości 300 zł miesięcznie. Do wniosku załączyła kopię umowy zlecenia z dnia [...] grudnia 2017 r., zawartej na okres od [...] grudnia 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii: a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone stałe koszty (rachunki za telefon, koszt zakwaterowania w akademiku itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków – o ile koszty takie ponosi - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe zostało doręczone dnia 10 stycznia 2018 r. (k. 35 akt sądowych). Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie. Wniosek skarżącej o przyznanie przyznania prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W niniejszej sprawie skarżąca nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie skierowane do niej na podstawie art. 255 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty potwierdzające ponoszone przez skarżącą stałe koszty (opłata za zakwaterowanie w akademiku, rachunki za telefon itp.). W tej sytuacji pełna analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni okazała się niemożliwa. Zawarte w formularzu PPF oświadczenia nie poparte dokumentami źródłowymi oraz kopia umowy zlecenia okazały się ku temu niewystarczające. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.