II SA/Go 12/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu wniosku D.J. o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie ze skargi D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 23 lutego 2017 r. oddalił skargę D.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r., nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 7 kwietnia 2017 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony następnie przez złożenie go na urzędowym formularzu PPF dnia 24 kwietnia 2017 r. (data nadania na poczcie), którym skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. D.J. wskazał, że jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnego dochodu, nie posiada żadnego majątku i zamieszkuje wraz z rodzicami. Ponadto wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowych wraz z rodzicami – Z.J. i M.J. oraz dwojgiem braci – P.J. oraz R.J.. Ponadto podał, że rodzina uzyskuje wspólnie dochód miesięczny netto w wysokości 5712 zł, na który składa się wynagrodzenie za pracę Z.J. ( 2550 zł) oraz P.J. (1756 zł) oraz świadczenie pielęgnacyjne M.J. (1406 zł). Na podstawie zarządzenia z dnia 4 maja 2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przesłanie: a) wyciągów z posiadanych przez w/w osoby rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) zaświadczenia o wysokości osiągniętego przez te osoby dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich 3 miesięcy; c) rachunków za okres ostatnich 3 miesięcy potwierdzających koszty ponoszone przez skarżącego i członków jego rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym potwierdzających miesięcznie ponoszone koszty utrzymania rodziny. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 15 maja 2017 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej p.p.s.a.), jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznanie prawa pomocy umarza się. Z uwagi na fakt, iż D.J. jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., należy stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku o zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 262 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podnieść, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zważyć trzeba, że D.J. nie uzupełnił zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył bowiem jakichkolwiek dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Nie sposób nie zauważyć, że przedstawiając swoją sytuację skarżący wskazał, na prowadzenie wspólnego gospodarstwa wraz z rodzicami oraz rodzeństwem a także wskazał na uzyskiwanie przez rodzinę miesięcznego dochodu netto w kwocie 5712 zł, co w przeliczeniu na członków rodziny daje kwotę 1142,40 zł. Uzyskiwanie przez rodzinę skarżącego, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe świadczyć może o możliwościach finansowych skarżącego, w tym o możliwości pozyskania środków niezbędnych dla sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej. Należy przy tym pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie kosztów sądowych czy ustanowienie zawodowego pełnomocnika w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1385/15. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też podkreśla się w orzecznictwie, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Wobec niewykazania przez skarżącego jego sytuacji finansowej ( jego i jego rodziny), niewskazania ponoszonych kosztów utrzymania, uwzględniając uzyskiwany przez wspólnie rodzinę skarżącego dochód w wysokości 5712 zł (netto), uznać należy przedstawione informacje za niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji dochodowej i majątkowej. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że D.J. nie wykazał, iż zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.