II SA/Go 120/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu opłaty za korzystanie ze środowiska I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B.Ł. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Marszałek Województwa, działając na podstawie art.107 § 1 i § 2 pkt 2 i 4, art.108 § 1-4, art.109 § 1 i § 2 i art.116 §1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz.749), w związku z art. 281 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska ( tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz.1232 ze zm.), wydał [...] czerwca 2014 r. decyzję nr [...], którą orzekł o odpowiedzialności B.D.Ł. – członka zarządu spółki I Sp. z o.o., , za zaległości tej spółki z tytułu opłaty za korzystanie ze środowiska za drugie półrocze 2008 r. ( tj. wprowadzanie ścieków) w wysokości 572 zł, za odsetki za zwłokę od tej zaległości, wynoszące dzień wydania decyzji 361 zł oraz za koszty upomnień w wysokości 8,80 zł, stwierdzając jednocześnie, że powyższa odpowiedzialność ma charakter odpowiedzialności solidarnej ze spółką I. Określając 14-dniowy termin płatności i numer rachunku, pouczył stronę odpowiedzialności za naliczone po dniu wydania decyzji odsetki za zwłokę. 2. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że spóła I poprawnie ustaliła wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków za 2 półrocze 2008r. w złożonym Marszałkowi wykazie zawierającym informacje i dane wykorzystane do ustalenia opłaty. Należna opłata w kwocie 572 zł, powinna być wniesiona przez spółkę na rachunek Zarządu Województwa do końca miesiąca następującego po drugim półroczu tj. dnia 31 stycznia 2009 r. Wobec faktu, iż nie wpłynęła ona na konto w wyżej wskazanym terminie, wystosowano do dłużnika upomnienie. W związku z brakiem zapłaty, dnia 31 lipca 2009r. wystawiono przeciwko spółce tytuł wykonawczy nr [...] za ścieki półrocze 2008r. na kwotę 572 zł z odsetkami i kosztami upomnień, który został skierowany do organu egzekwującego – Naczelnika Urzędu Skarbowego. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej do jej dalszego prowadzenia wyznaczony został komornik sądowy w [...]. Prowadzona z majątku spółki egzekucja sądowa doprowadziła jedynie do zaspokojenia niewielkiej części ( 80 i 60 zł ) poniesionych kosztów egzekucyjnych, i to w innych sprawach egzekucyjnych dłużnika. Pozostałych wierzytelności nie udało się wyegzekwować. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r.w sprawie [...] komornik sądowy umorzył postępowanie na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 Kpc, stwierdzając w uzasadnieniu, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych egzekucja z wierzytelności, kont bankowych i ruchomości okazała się bezskuteczna. W toku postępowania dokonano szeregu czynności, które nie doprowadziły do ustalenia majątku dłużnika, mogącego skutecznie zaspokoić roszczenia wierzycieli. Dłużnik jest właścicielem ruchomości w postaci maszyn przemysłowych, jednak wartość tych przedmiotów nie jest nawet wystarczająca na pokrycie roszczeń wierzycieli korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia (w tym roszczeń pracowniczych). Wierzyciel nie został więc zaspokojony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Spółce. Pozostała do zapłaty kwota zaległości w wysokości 572 zł z odsetkami za zwłokę. Marszałek wskazał, że w zaistniałej sytuacji wszczął w dniu [...] kwietnia 2014 r. postępowanie podatkowe zmierzające do ustalenia odpowiedzialności B.Ł. prezesa zarządu spółki za powstałe zobowiązania Odnosząc się do podstaw prawnych decyzji organ I instancji wskazał, że prawo do dochodzenia zaległości od członka zarządu dają wierzycielowi przepisy art.107 § 1 i § 2 pkt 2 i 4, art.108 § 1, art.109 § 1 i § 2 i art.116 § 1, § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej, ponieważ zgodnie z art. 281 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska przepisy działu III Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio do opłat za korzystanie ze środowiska. Wskazał też, że za zobowiązania spółki odpowiada ten członek zarządu, który pełnił funkcję w okresie, gdy upływał termin płatności zobowiązania. Jak zaś ustalono w Wydziale Gospodarczym Sądu Rejonowego ( Nr KRS [...] ) to właśnie B.Ł. w dniu [...] stycznia 2009 r. pełnił jednoosobowo obowiązki członka zarządu spółki I Sp. z o.o.. Marszałek stwierdził, iż na organie spoczywał jedynie obowiązek wykazania okoliczności pełnienia funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązania oraz bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce. Podkreślił, iż w postanowieniu o wszczęciu postępowania strona została poinformowana, że to na członku zarządu spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności, z czego jednakże nie skorzystała. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji B.Ł. zarzucił decyzji obrazę art. 116 § 4 Ordynacji podatkowej, polegającą na orzeczeniu o odpowiedzialności za zaległości spółki w stosunku do niego jako członka zarządu, chociaż nie był on odpowiedzialny za prowadzenie finansów, gdyż osobą tą był ówczesny prokurent Z.Ł., co wynika z podjętej [...] września 2006 r. uchwały zarządu spółki. Wskazał też, iż Z.Ł. został przez Sąd Rejonowy skazany na karę grzywny jako osoba odpowiedzialna za brak spłat zobowiązań spółki wobec Skarbu Państwa . Wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia jego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki. Wobec niedołączenia do odwołania powoływanych w nim załączników SKO pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. wezwało stronę do ich nadesłania w terminie 7 dni. Zobowiązanie w tym przedmiocie zostało doręczone stronie 13 października 2014 r. 4. Decyzją z dnia [...] października 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji dodatkowo wskazując, że od odpowiedzialności za zaległości podatkowe nie uwalnia członka zarządu powołanie prokurenta i powierzenie mu spraw finansowych. Odpowiedzialność pełnomocnika ma miejsce wyłącznie w przypadku wskazanym w art. 116 § 3 Ordynacji podatkowej, a więc w przypadku, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, nie posiada zarządu, wówczas za zaległości podatkowe odpowiada jej pełnomocnik albo wspólnicy, gdy pełnomocnik nie został powołany. Organ II instancji stwierdził też, że dokonany w spółce podział obowiązków, polegający na powierzeniu spraw finansowych prokurentowi jest czynnością organizacyjną i nie uchyla odpowiedzialności zarządu za spółkę i za zobowiązania podatkowe. Prokurent odpowiada przed zarządem, a zarząd odpowiada wobec osób trzecich za spółkę. 5. W dniu 31 października 2014 r. do SKO wpłynęły, ( wysłane 20 października 2014 r. ) kserokopie uchwały nr [...] z dnia [...] września 2006 r. zarządu I Sp. z o.o. w sprawie podziału obowiązków oraz wyroku z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie [...], dotyczącego Z.Ł.. 6. W skardze na decyzję Kolegium B.Ł. powielił argumenty zawarte w odwołaniu, wywodząc, że faktycznie nie miał żadnego wpływu na gospodarkę finansową spółki. Ponownie powołał się na uchwałę zarządu spółki o podziale zadań. Wywodził, iż prawomocny wyrok Sądu Rejonowego na podstawie, którego Z.Ł. został uznany winnym tego, że jako pełnomocnik spółki nie regulował w terminie podatków, wiąże organ co oznacza, iż osoba odpowiedzialna za zobowiązania spółki została już ustalona, a nawet skazana. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. skarżący podtrzymał stanowisko, iż odpowiedzialnym za zobowiązania spółki pozostaje jego ojciec Z., pełniący w okresie którego sprawa dotyczy funkcję prokurenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona w granicach sprawy (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: ppsa ), wykazała naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa) 8. Zakres postępowania wyjaśniającego jakie organ obowiązany jest w danym postępowaniu administracyjnym czy podatkowym wyznaczony jest treścią norm prawa materialnego jakie znajdują w sprawi zastosowanie. Organy zasadnie przyjęły, iż podstawą materialnoprawną dochodzenia od członków zarządu niezapłaconych przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, jako podmiot korzystający ze środowiska, opłat z tego tytułu ( w niniejszej sprawie za wprowadzanie do środowiska ścieków ) pozostaje przepis art. 116 § 4 Ordynacji podatkowej, stosowany przez odwołanie zawarte w art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Odnosząc się do kwestii dotyczącej realizacji przez organy orzekające w sprawie wymogów wynikających z powołanego przepisu art. 116 § 4 Ordynacji podatkowej w uzasadnieniu decyzji skupiły się one na kwestii bezskuteczności egzekucji wobec spółki (wykazanej postanowieniem o umorzeniu egzekucji, k -1 akt administracyjnych) oraz, również wykazanej ( pismem z dnia [...] września 2010 r., pochodzącym od Sądu Rejonowego, k. 16 akt administracyjnych), sprawowania przez skarżącego w okresie powstania zaległości i upływu terminu płatności opłat funkcji prezesa zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą I. Przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Jak wynika z treści zdania pierwszego § 1 art. 116 Ordynacji podatkowej jednym z warunków odpowiedzialności członków zarządu spółki jest, aby egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że bezskuteczność egzekucji rozumianej jako brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucji skierowanej do majątku spółki wykazuje się na podstawie prawnie dopuszczalnych dowodów, okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka ta została wykazana. 9. Natomiast organy pominęły istotną dla rozstrzygnięcia sprawy przesłankę dotyczącą istnienia podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i wykazania czy wystąpiła którakolwiek z okoliczności uwalniającej skarżącego od tej odpowiedzialności. Wbrew temu co przyjęły organy ciężar udowodnienia przesłanek egzoneracyjnych nie może być w całości przerzucony na stronę (skarżącego). Stosując szczególną instytucję odpowiedzialności osób trzecich, organy podatkowe winny dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej, a nie poprzez przerzucenie ciężaru dowodowego na stronę orzekać o jej odpowiedzialność za cudzy dług. Podkreślić należy, że pogląd ten jest wyraźnie ukształtowany. Na temat zadań organu w postępowaniu, dotyczącym odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09 (ONSAiWSA z 2009 r. nr 6, poz.103), stwierdzając, że w każdym wypadku wydania decyzji na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy jest zobowiązany wskazać przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające odpowiedzialność byłych członków zarządu tych spółek. Prowadząc postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, organ podatkowy jest zobowiązany respektować zasady postępowania wyrażone w przepisach działu IV Ordynacji podatkowej - Postępowanie podatkowe, w tym między innymi zasady wyrażone w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191. W przytoczonej uchwale wskazano również, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, gdy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. W świetle tych rozważań rzeczą organów podatkowych była konieczność dokonania oceny istotnej okoliczności, a mianowicie czy i kiedy powstał obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Na ten temat w obu decyzjach nie ma żadnych ustaleń ani rozważań, co należy uznać za naruszenie przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Z podanych wyżej względów skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, należało uwzględnić. 10. Wobec naruszenia prawa procesowego wyrażenie oceny dotyczącej końcowej kwalifikacji materialnoprawnej było w sprawie przedwczesne. Tym samym i kontrola sądu w tej kwestii nie mogła być dokonana. W ponowionym postępowaniu zadaniem organu będzie uzupełnić postępowanie dowodowe i dokonać ustaleń w zakresie opisanym w punkcie 9 uzasadnienia, mając na uwadze, że przesłanki uwolnienia się przez członków zarządu spółki od odpowiedzialności za zobowiązania spółki sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniach zmierzających do wszczęcia postępowania upadłościowego. Mając na uwadze konieczność ponownego rozpoznania sprawy, organ będzie miał też obowiązek ustosunkować się do dowodów zaoferowanych przez skarżącego w odwołaniu. Wprawdzie bowiem na skutek wezwania organu o nadesłanie wymienionych w nim załączników, wpłynęły one do SKO dopiero dzień po wydaniu decyzji, to uważna analiza daty stempla pocztowego na kopercie wskazuje, iż strona dochowała wyznaczonego jej terminu. W ponowionym postępowaniu organ zadba również i o to by dokumenty już zgromadzone w wyniku działań z urzędu jak i z inicjatywy strony oraz nowo uzyskane, o ile mają postać kopii, były uwierzytelniane co do ich zgodności z oryginałem. 11. Odnosząc się zaś do zarzutów podnoszonych przez skarżącego, jedynie jednak w perspektywie obowiązku organu ponownego rozpoznania sprawy, należy stwierdzić, że wewnętrzne stosunki spółki i nieformalny podział obowiązków nie stanowią przesłanki egzoneracyjnej uwalniającej zarząd spółki od dbałości o jej interesy. Byłoby to jawne pogwałcenie ogólnej zasady reprezentacji spółki w stosunkach zewnętrznych zagrażające bezpieczeństwu obrotu publicznego i prywatnego. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie II CSK 446/13 został wyrażony pogląd, iż odpowiedzialności członka zarządu nie uchyla umowa łącząca członków zarządu co do sposobu kierowania sprawami spółki, w szczególności ustalony umownie podział czynności. Tego rodzaju umowa ma znaczenie tylko wewnątrzorganizacyjne. Przepis art. 299 Ksh chroniący interes wierzycieli ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być pozbawiony skuteczności przez porozumienie wspólników. W szczególności członek zarządu spółki nie może powoływać się na nieznajomość stanu jej finansów, jako przyczynę niezgłoszenia wniosku o upadłość lub niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego). Członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie, możliwość zaspokojenia długów. Członkowi zarządu powinien być także znany zakres zobowiązań podatkowych spółki powstających z mocy prawa, zaś niewykonywanie przez spółkę tych zobowiązań na skutek sytuacji patologicznych nie uwalnia członków zarządu od obowiązku brania ich pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o zgłoszeniu wniosku o upadłość ( vide: wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., I GSK 859/13). 12. Jeśli chodzi o pkt Ii i III wyroku, to orzeczenie o wstrzymaniu wykonania uchylonej decyzji znajduje oparcie w art. 152 ppsa, zaś orzeczenie o kosztach należnych stronie w art. art. 200 ppsa.