II SA/Go 1200/17

Dnia 7 czerwca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi F.G. i L.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1200/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę na decyzję F.G. i L.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Dnia 10 maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek L.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżący podał, iż jego sytuacja zdrowotna i majątkowa nie pozwala mu na poniesienie wydatków z tego tytułu bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i małżonki. Jest osobą bardzo ciężko chorą, przez co nie może podjąć żadnego, nawet dorywczego zatrudnienia, otrzymuje jedynie rentę w wysokości 1990 zł. Małżonka skarżącego jest emerytką, otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 900 zł netto miesięcznie. Są to jedyne dochody skarżącego oraz jego małżonki, przy czym znaczną część tych środków pochłaniają koszty leczenia (leki, wyjazdy do kliniki) co powoduje, iż na życie pozostaje niewielka suma, ok. 400 zł. Nadto skarżący oświadczył, iż poza domem o powierzchni 105 m² oraz działką o powierzchni 0,62 ha posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,90 ha (wydzierżawioną w zamian za opłacenie podatku rolnego), budynek gospodarczy z garażem o powierzchni ok. 50 m², oszczędności w kwocie ok. 5000 zł oraz samochód osobowy [...]. Podał również miesięczną wysokość stałych wydatków na utrzymanie domu i leczenie, wynoszących ok. 625 zł miesięcznie oraz na opał wynoszących ok. 4800 zł rocznie. Zarządzeniem z dnia 15 maja 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków skarżącego i jego małżonki, d) dokumentów potwierdzających wysokość aktualnych dochodów skarżącego oraz jego małżonki z tytułu renty i emerytury (np. decyzje ustalające wysokość emerytury/renty, aktualne odcinki emerytalne/rentowe itp.) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono dnia 23 maja 2018 r. (k. 103 akt sądowych), odebrała je małżonka skarżącego jako dorosły domownik. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek skarżącego o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do skarżącego, przy czym w dniu 23 maja 2018 r. odebrała je małżonka skarżącego jako dorosły domownik (k. 103 akt sądowych sprawy). W myśl art. 72 § 1 p.p.s.a. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 24 maja 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 30 maja 2018 r. (dzień roboczy – środa). Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych obojga skarżących, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania domu czy koszty leczenia i leków. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego oraz jego małżonki okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do swojej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.