II SA/Go 155/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant asystent sędziego Agnieszka Lasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] M.N. wystąpiła do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wywodziła, iż jest ofiarą represji wojennych bowiem w wieku 1 roku została jesienią 1939 roku wraz z matką i 5-letnim bratem wywieziona z Czarnkowa do miejscowości Ruchna (okolice Sokołowa Podlaskiego ) gdzie przebywała do 1945 roku. Podnosiła, iż w okresie deportacji, przebywając w skrajnie trudnych warunkach życiowych, pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a deportacja była represją za działalność patriotyczną jej ojca. Decyzją z dnia 11 lipca 2003 roku Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanych uprawnień uznając, iż wskazywany przez nią rodzaj represji nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach. W wyniku wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 23 grudnia 2003 roku utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 lipca 2003 roku. Skarga M. N. na wskazaną decyzję została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalona wyrokiem z dnia z dnia 15 lipca 2005 roku w sprawie II SA/Go 20/ 05. Uwzględniając skargę kasacyjną skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 października 2006 roku w sprawie II OSK 1205/05 uchylił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 lutego 2007 roku w sprawie II SA/Go 756/06 uchylił decyzję organu z dnia 23 grudnia 2003 roku i poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 lipca 2003 roku wskazując w uzasadnieniu, iż obowiązkiem organu przy ponowny rozpoznaniu sprawy będzie, zgodnie ze wskazanym przez NSA kierunkiem wykładni przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. 2002 roku, Nr 42, poz. 371 z póżn. zm. ), będzie dokładne i wnikliwe zbadanie sprawy w kierunku ustalenia czy wskazywane przez wnioskodawczynię miejsce osadzenia, choć nie ujęte w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. Nr 106, póz. 1154 ), było powiązane organizacyjnie z miejscem wymienionym w rozporządzeniu jako miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków osadzenia w obozie koncentracyjnym, a wskazywane miejsce z uwagi na swój charakter i związek organizacyjny ( podległość ) stanowiło w rzeczywistości filię wymienionego w rozporządzeniu miejsca, a osadzona tam osoba pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia 28 sierpnia 2007 roku Nr [...] Kierownik Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie przepisów art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach (...) odmówił skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazał, iż wykonując zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzyskał z Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu informację, iż w miejscowości Ruchnia gmina Ruchnia ( powinno być: Ruchna ), powiat Węgrów ( podczas okupacji dystrykt warszawski w Generalnym Gubernatorstwie ) nie funkcjonował obóz hitlerowski ani podobóz innego obozu podlegający policji bezpieczeństwa lub innym organom administracji. Wskazał, iż równocześnie Sekcja Ekspertyz IPN podała, że z ziem polskich przyłączonych do III Rzeszy min. z Wielkopolski okupant niemiecki, w ramach realizacji programu germanizacji tych ziem wysiedlił ok. 1 min. 700 tys Polaków. Przesiedlenia takie organizowały sztaby przesiedleńcze, a w okresie od wiosny 1940 roku Centralny Urząd Przesiedleńczy jako organa robocze Komisarza Rzeszy do Spraw Umacniania Niemczyzny. Przesiedlona ludność nie pozostawała w dyspozycji władz bezpieczeństwa III Rzeszy ani nie była osadzana w obozach. Po przewiezieniu do miejsca przesiedlenia była osadzana w różnych miejscowościach i kierowana do pracy. Zatem również skarżąca mogła być skierowana do pracy, zapewne w gospodarstwie rolnym. Mając na uwadze tak dokonane ustalenia organ uznał, iż strona nie spełnia warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach zgodnie z którym represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych czy rasowych w miejscach odosobnienia w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone przebywały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M.N. domagała się zmiany decyzji i przyznania jej wnioskowanych uprawnień. Wskazywała na okoliczności w jakich, jako roczne dziecko, wraz z matką i 5-letnim bratem została deportowana z Czarnkowa do miejscowości Ruchna oraz skrajnie ciężkie warunki bytowania na nieopalonym strychu, porównywalne, jej zdaniem, z warunkami pobytu w obozie koncentracyjnym. Wywodziła, iż przebywali tam pod nadzorem policji politycznej ze względu na prowadzone przez okupanta poszukiwania jej ojca J.R. - nauczyciela, działacza i oficera Wojska Polskiego, które ustały gdy w 1943 roku okazało się iż jego nazwisko widnieje na liście ciał zidentyfikowanych w Katyniu. Jej zdaniem fakt braku w IPN dokumentów potwierdzających istnienie w Ruchnie obozu pracy lub innego nie oznacza, iż miejscowości tej nie było miejsca odosobnienia w rozumieniu ustawy, w którym osoby osadzone pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa o czym najlepiej świadczy pobyt tam jej i jej rodziny. Powoływała się również na fakt, iż w § 5 pkt 2, 3 i 5 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 roku wymieniono 3 rodzaje miejsc odosobnienia bez podania ich lokalizacji z powodu braku dokumentacji po 62 latach. Nie ujęto też w nim takich miejsc odosobnienia jak "familienlager" ani nie wymieniono żadnego na Podlasiu, gdzie było ich na pewno więcej. Zdaniem wnioskodawczyni przysługują jej uprawnienia kombatanckie w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach bowiem doznała ciężkich represji i traumatycznych przeżyć w czasie przebywania w miejscu odosobnienia w warunkach niewiele różniących się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych w zimnie brudzie i robactwie o głodzie i w stresie związanym z ciągłym nękaniem licznymi przesłuchaniami na temat ojca. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie przepisu art. 127 § 3 i art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego ) tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku , Nr 98 poz. 1071 z póżn. zm. ) oraz art. 1-4 ustawy o kombatantach, decyzją [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 sierpnia 2007 roku. W uzasadnieniu wskazał, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie bowiem strona nie podniosła w nim nowych okoliczności faktycznych czy prawnych uzasadniających zmianę decyzji. Organ podzielił w całości motywy, które stały się podstawą decyzji z dnia 28 sierpnia 2008 roku uznając, iż przeprowadzone z uwzględnieniem wskazówek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do uzyskania dowodów potwierdzających, iż w miejscowości Ruchna istniało miejsce odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach (...). Wskazał na treść informacji uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu tj. organu, który wyłącznie może określić represyjny charakter miejsca odosobnienia oraz wywiódł, iż również ze źródeł dostępnych organowi ( Informator encyklopedyczny "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" - Warszawa 1979 ) nie wynika by we wskazanej miejscowości okupant hitlerowski utworzył miejsce odosobnienia o charakterze represyjnym. Odnosząc się do wskazywanych przez skarżącą okoliczności jej pobytu w Ruchnie organ wywiódł, iż nie neguje cierpień doznanych przez stronę jednakże przyznanie uprawnień kombatanckich możliwe jest jedynie w przypadku ustalenia iż strona poddana była represjom w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach (...). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. N. kwestionowała zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Zaskarżonym aktom zarzucała naruszenie prawa materialnego i Konstytucji przez błędną wykładnię przepisu art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...), wnosząc o ich uchylenie. W uzasadnieniu ponownie powoływała okoliczności podnoszone uprzednio we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Zarzucała, iż organ dokonał nadinterpretacji stanowiska IPN bowiem fakt braku w Instytucie ( utworzonym dopiero w 2000 roku ) dokumentów potwierdzających fakt istnienia w miejscowości Ruchna obozu w którym osadzeni pozostawali w dyspozycji władz bezpieczeństwa Rzeszy nie świadczy, iż takiego obozu w rzeczywistości tam nie było. Również informacje zawarte w przywołanym informatorze encyklopedycznym nie są pełne i nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Jej zdaniem mimo, iż okupant niemiecki zaczął tworzyć obozy na terenach okupowanych dopiero od połowy 1940 roku to ciężkie represje ludności polskiej rozpoczęły się dużo wcześniej. Zarzucała, iż stwierdzenie przez organ w ślad za stanowiskiem IPN, iż była "zapewne skierowana do pracy w gospodarstwie rolnym" w sytuacji, gdy była wówczas rocznym dzieckiem świadczy o tym iż zarówno IPN jak i organ nie zapoznali się wnikliwie z aktami jej sprawy traktując ją rutynowo. Zdaniem skarżącej, okoliczności w jakich, po deportacji z przyczyn politycznych, przebywała z rodziną w Ruchnie pod nadzorem policji politycznej w warunkach nie różniących się od tych panujących w obozach oraz doznane cierpienia i represje spełniały przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach (..), co uprawnia ją do uzyskania uprawnień kombatanckich. W takiej sytuacji brak w zasobach IPN informacji o istnieniu w Ruchnie obozu jak i nieujęcie tej miejscowości w wykazie zawartym w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 roku nie może przesądzać i być decydujące dla oceny doznania przez nią represji w rozumieniu ustawy o kombatantach (...). Wywodziła, iż wskazanie w § 5 w pkt 2,3 i 5 rozporządzenia trzech kategorii miejsc odosobnienia bez podania ich lokalizacji jest wynikiem braku dokumentów pozwalających na ich umiejscowienie. Poza tym wątpliwości budzi fakt, iż w wykazie nie wskazano żadnego miejsca odosobnienia usytuowanego na tak dużym obszarze jak Polesie, na którym takie miejsca istniały o czym świadczy jej los w czasie wojny. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Skarga nie zawierała uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż stosownie do przepisu art. 1 § 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2002 r. Nr 150, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako: ppsa ) przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa sądowo-administracyjna, rozumiana jako kontrola przez sąd administracyjny działalności administracji publicznej. Sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do kontroli legalności funkcjonowania tej administracji, a jedynym kryterium orzekania przez sąd administracyjny jest zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu administracyjnym obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie, a Sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wykonaniu tego obowiązku, gdyż do jego kompetencji należy jedynie kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. Wskazania wymaga również, że zgodnie z przepisem art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ administracji. W sprawie niniejszej z mocy art. 190 ppsa Sąd związany był też wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 1205/05. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...) przyznanie uprawnień kombatanckich przewidzianych w ustawie przysługuje również tym osobom, które doznały represji przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w takich miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych a osadzone tam osoby pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 8 ust. 1 ustawy ustawodawca pozostawił przepisom wykonawczym określenie miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa. Przyznanie na podstawie omawianego przepisu przewidzianych w ustawie uprawnień kombatanckich wymaga w związku z tym ustalenia czy ubiegająca się o ich przyznanie osoba doznała represji, przebywając w miejscu wymienionym w rozporządzeniu, pozostając w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Pozostawienie przez ustawodawcę przepisom wykonawczym określenia miejsc osadzenia, o jakich mowa w art. 4 ust. pkt 1 lit. b ustawy, wyklucza wprawdzie możliwość samodzielnego ustalania przez organ administracji czy dane miejsce osadzenia mogło być w zakresie istniejących w nim warunków pobytu zrównane z miejscem pobytu w obozie koncentracyjnym, natomiast nie zwalnia od obowiązku dokładnego i wnikliwego zbadania sprawy w kierunku ustalenia czy wskazywane przez wnioskodawcę miejsce osadzenia, choć nie ujęte w rozporządzeniu, nie było powiązane organizacyjnie z miejscem wymienionym w rozporządzeniu jako miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków osadzenia w obozie koncentracyjnym, a wskazywane miejsce z uwagi na swój charakter i związek organizacyjny ( podległość) stanowiło w rzeczywistości filię wymienionego w rozporządzeniu miejsca, a osadzona tam osoba pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wyznaczony przez preambułę ustawy jej cel wymaga przy rozpoznawaniu spraw o przyznanie uprawnień w oparciu o wymieniony przepis art. 4 ust. 1 pkt1 ustawy nie tylko ustalenia czy dana osoba przebywała w miejscu odosobnienia wymienionym w rozporządzeniu, lecz także szczegółowego zbadania i wyjaśnienia czy ubiegająca się o przyznanie uprawnień osoba doświadczyła represji przebywając w miejscu odosobnienia, które wprawdzie nie zostało ujęte expressis verbis w rozporządzeniu, natomiast faktycznie było organizacyjnie związane z miejscem odosobnienia wyszczególnionym w rozporządzeniu, a osoba w nim przebywająca pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił w swym rozstrzygnięciu ocenę prawną, a przeprowadzając postępowanie wyjaśniające zrealizował wskazania co do zakresu postępowania administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2007 roku w sprawie II SA/Go 756/06. Zakres przeprowadzonego postępowania administracyjnego, był zdaniem Sądu wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu uprawnione było ustalenie organu, oparte na informacjach uzyskanych z Sekcji Ekspertyz Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i naukowych źródłach historycznych, iż w miejscowości Ruchna nie istniało żadne z miejsc odosobnienia, o których mowa w w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit "b", a określonych przez Prezesa Rady Ministrów w par. 5 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, póz. 1154). Było wystarczające również dla przyjęcia, iż miejsce wskazywane przez wnioskodawczynię jako miejsce jej osadzenia wraz z rodziną, choć nie ujęte w rozporządzeniu, nie było też powiązane organizacyjnie z miejscem wymienionym w rozporządzeniu jako miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków osadzenia w obozie koncentracyjnym, i z uwagi na swój charakter i związek organizacyjny ( podległość) stanowiło w rzeczywistości filię wymienionego w rozporządzeniu miejsca. Mając na uwadze cele i zadania Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wynikające z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( tekst jednolity Dz.U. z 2007 roku , Nr 63 poz. 424 ze zm. ) uznać należy, iż uzyskane informacje miały charakter rzetelny i wiarygodny dając podstawy do niewadliwych ustaleń organu stanowiących z kolei zasadniczą podstawę faktyczną kwestionowanej decyzji. Tym ustaleniom organu skarżąca przeciwstawiała w postępowaniu administracyjnym i w skardze jedynie swe przekonanie, iż źródła naukowe i dokumentacja zgromadzona w IPN są niepełne zatem nie mogły być podstawą ustalenia iż w miejscowości w której przebywała nie istniało miejsce odosobnienia lub jego filia powiązania organizacyjnie z innym miejscem odosobnienia. W ocenie Sądu postępowanie organu czyniło zadość wymogom stawianym mu przez przepisy art. 7 i 77 § 1 Kpa. Skarżąca natomiast poza swym głębokim przekonaniem o fakcie doznania represji w rozumieniu art. 4 ust 1 pkt 1 lit, b ustawy o kombatantach (...) nie przedstawiła organowi żadnych dowodów pozwalających na odmienną ocenę faktów z których wywodzi dla siebie skutki prawne. Sam bowiem fakt przesiedlenia skarżącej i przebywania przez nią podczas przymusowego osiedlenia w trudnych warunkach bytowania w miejscowości Ruchna nie stanowią przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Zgodnie z tytułem ustawy i jej preambuły wolą ustawodawcy było objęcie jej przepisami kombatantów oraz niektórych spośród innych osób będących ofiarami represji wojennych. W świetle powyższych rozważań zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ prawa materialnego i Konstytucji poprzez błędną wykładnię przepisu art. 4 ust 1 pkt 1 li b ustawy o kombatantach (...) nie znajduje uzasadnienia. Organ, rozstrzygając w sprawie, kierował się wykładnią celowością tego przepisu dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny i świetle tak określonego rozumienia przepisu dokonał oceny niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych. Rezultatem tego było prawidłowe uznanie iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej uprawnień kombatanckich. Powoływanie się przez skarżącą na regulację § 5 pkt 2,3 i 5 rozporządzenia z dnia 20 września 1991 roku jest nieuprawnione. Powoływane przepisy jedynie wskazują jako miejsca odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b rodzaje obozów pracy tak kwalifikowanych ( wychowawcze obozy pracy, karne obozy pracy utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych oraz obozy pracy dla Żydów ). Z niewadliwych ustaleń organu wynika natomiast , iż w miejscowości Ruchna nie istniał ani samodzielnie, ani jako filia jakikolwiek obóz pracy ani żaden inny. Jednocześnie podnoszone przez skarżącą stwierdzenie organu, iż "zapewne była skierowana do pracy w gospodarstwie rolnym" było w sytuacji – gdy miała w momencie deportacji 1 rok – wadliwe. Nie zmienia to jednak dokonanego w sposób prawidłowy, zasadniczego ustalenia organu, iż w miejscowości Ruchna nie istniało miejsce odosobnienia ani filia czy oddział innego miejsca odosobnienia. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi ( art. 151 ppsa ). O kosztach postępowania Sąd nie orzekał ze względu na wynik sprawy.