II SA/Go 161/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.B. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmówiono przyznania prawa W.B. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowiono radcę prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. odrzucił skargę W.B. na decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości. 7 lipca 2014 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pogorszyła się jego sytuacja finansowa od czasu wydania postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2014 r. W.B. podał, że mieszka na stałe z synem w Berlinie, który studiuje we Frankfurcie. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z tytułu emerytury i dodatku rodzinnego wynosi 764 euro. Skarżący wskazał, że miesięczne wydatki wynoszą 625 euro (poprzednio 545 euro) (czynsz – 278 euro, prąd – 80 euro, ubezpieczenie 10 euro, telefon – 20 euro, koszt dojazdu 80 euro i inne), a zatem na pozostałe wydatki pozostaje 140 euro. W.B. podał, że w celu zmniejszenia kosztów utrzymania przebywa w [...], gdzie ponosi wydatki w kwocie 210 zł. Nadto oświadczył, że spłaca w ratach zadłużenie z tytułu energii elektrycznej i czynszu w łącznej wysokości 950 euro. Stwierdził również, ze posiada dług z tytułu nieopłaconych rachunków za gaz dostarczany do nieruchomości w [...]. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Należy rozważyć, czy kolejny wniosek W.B. o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpatrzony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym ostanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Podstawą do zastosowania tego przepisu jest wniosek strony o zmianę postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. albo ponowny wniosek tożsamy przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym. Zważyć trzeba, ze obecnie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy wniosek, nie jest tożsamy przedmiotowo z wnioskiem, który był rozpatrzony w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r. Wynika to z faktu, że poprzedni wniosek dotyczył prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast obecny wniosek dotyczy prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucje te opierają się na innych przesłankach, a więc nie są tożsame, co uzasadnia rozpoznanie niniejszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w trybie art. 243 i następnych p.p.s.a., a nie na podstawie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2008 r., I FZ 432/08, LEX nr 565699, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., I FZ 539/11, LEX nr 1103933). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy podnieść, że W.B. dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości 764 euro, zaś miesięczne wydatki kształtują się na poziomie 625 euro. Skarżący spłaca w ratach zadłużenie w łącznej wysokości 950 zł euro. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący nie wykazał także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych Za taką okoliczność nie może być uznany fakt ponoszenia wysokich kosztów utrzymania w Berlinie. W tym kontekście należy wskazać, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zważyć również trzeba, że skarżący w zasadzie przebywa w Niemczech i jest właścicielem nieruchomości budynkowej w [...]. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r. , II FZ 1599/13, LEX nr 1452544). Fakt, że skarżący przebywa obecnie w [...] nie oznacza, iż nieruchomość będąca jego własnością nie może stanowić źródła potencjalnych pożytków z tytułu wynajmu, czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Nadto nie można tracić z pola widzenia, że na obecnym etapie postępowania sądowego może obciążyć skarżącego jedynie wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja materialna W.B. umożliwia mu uiszczenie kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.