II SA/Go 223/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego E.S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] października 2021 r. E.S. zwrócił się do Wójta Gminy o wymeldowanie K.S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w [...]. Wnioskodawca podał, iż K.S. jest jego wnukiem i nie mieszka w powyższym miejscu od 2018 r., z przedmiotowego lokalu wyprowadził się dobrowolnie, po czym zamieszkał w [...]. W lokalu nie posiada swoich rzeczy oraz nie uczestniczy w kosztach jego utrzymania. W toku przeprowadzonych czynności organ ustalił, że K.S. zameldowany jest na pobyt stały pod adresem [...] od [...] maja 2000 r. Właścicielami przedmiotowej nieruchomości są A.S., E.S. oraz G.S., co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...]. Ponadto organ przeprowadził dowód z zeznań świadków: J.S., A.S. oraz G.S. J.S. zeznała że K.S. jest siostrzeńcem jej męża, nie zamieszkuje pod w/w adresem od około 8 lat. Lokal opuścił dobrowolnie i razem ze swoją partnerką życiową wynajęli mieszkanie w [...]. Opuszczając miejsce pobytu stałego zabrał ze sobą rzeczy osobiste. Od momentu wyprowadzenia się sporadycznie pojawiał się w lokalu odwiedzając osoby tam zamieszkałe, jednak nigdy w nim nie nocował. A.S. zeznała, że K.S. jest jej synem, obecnie nie zamieszkuje pod adresem pobytu stałego. Początkowo mieszkał ze swoją partnerką w [...], z czasem powrócili do w/w miejsca, jednak zmuszeni byli w niedługim czasie znów je opuścić ze względu na wyłączenie ogrzewania, energii elektrycznej i wody przez jednego z współwłaścicieli nieruchomości – E.S., który uniemożliwia jej i synowi korzystanie z lokalu. Sprawę zgłosiła Policji, w asyście której rozwiercane były zamki do mieszkania, gdyż zostały wymienione. K.S. nie zgłaszał uniemożliwienia mu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. G.S. zeznał, że K.S. jest jego siostrzeńcem, który nie zamieszkuje pod w/w adresem od 8 lat. Na przestrzeni tych lat pojawiał się jedynie w celu odwiedzin, a w ostatnim czasie nie wykazał chęci powrotu. Dom na [...] składa się z 3 mieszkań – na parterze mieszka E.S., na piętrze G.S. z rodziną, ostatnie piętro zajmowała siostra A.S. W rodzinie jest konflikt pomiędzy A.S. a E.S., w związku z czym dwukrotnie była wzywana Policja. Nadto z informacji uzyskanych z Komendy Miejskiej Policji wynika, iż 2020 oraz 2021 r. nie odnotowano żadnej interwencji, która miałaby dotyczyć uniemożliwienia korzystania z lokalu A.S. i K.S. Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Wójt Gminy na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 510 – w wersji obowiązującej w dacie wydania tej decyzji) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), orzekł o wymeldowaniu K.S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w [...]. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, w ocenie organu K.S. dobrowolnie opuścił wskazane wyżej miejsce pobytu stałego. W rozmowie telefonicznej sam podał, że w nim nie zamieszkuje. Z informacji uzyskanych z Komendy Miejskiej Policji wynika, iż w 2020 r. oraz 2021 r. nie zarejestrowano interwencji Policji związanych z uniemożliwieniem mu korzystania z przedmiotowego lokalu. Według orzecznictwa na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się także sytuację, w której dana osoba wprawdzie opuściła lokal pod przymusem bądź została z niego bezprawnie usunięta, ale godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Opuszczenie lokalu przez K.S. ma również charakter trwały, bowiem od wielu lat w nim nie mieszka i nie stanowi on jego centrum życiowego, co potwierdzają w zeznaniach świadkowie. Organ dał wiarę tym zeznaniom, uznając je za spójne i logiczne. Organ doszedł do wniosku, że lokal ten nie stanowi centrum życiowego K.S., albowiem trwale i dobrowolnie opuścił on miejsce stałego zameldowania. Utrzymywanie zameldowania w/w osoby w tym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową. Tymczasem zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Od powyższej decyzji Wójta Gminy K.S. wniósł odwołanie do Wojewody, odnosząc się krytycznie do zeznań członków rodziny oraz wskazując, że w październiku 2021 r. zamieszkał w spornym lokalu lecz na skutek odłączania przez rodzinę mediów, zmuszony był go opuścić. Do odwołania załączył płytę CD z nagraniami. Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 35 ustawy o ewidencji ludności uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania K.S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, iż Wójt Gminy oparł swe rozstrzygnięcie na tezie, iż K.S. opuścił sporny lokal wiele lat temu i nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących środków ochrony prawnej, umożliwiających powrót do niego. Stanowiska stron dotyczące daty opuszczenia lokalu przez K.S. nie są jednak spójne. Wnioskodawca utrzymuje, że wnuk wyprowadził się w roku 2018 r., z kolei J.S. i G.S. wskazują, iż nie mieszka w spornym lokalu od około 8 lat. Natomiast A.S. zeznała, że syn opuścił lokal w listopadzie 2021 r. z powodu wyłączenia w nim ogrzewania i prądu. Podejmując decyzję o wymeldowaniu K.S. w styczniu 2022 r. przyjęto, iż nie mieszka on w opisywanym miejscu od wielu lat. W postępowaniach związanych z wymeldowaniem bądź odmową wymeldowania osoby kluczowe jest ustalenie konkretnej daty opuszczenia miejsca zameldowania, bowiem tylko wówczas możliwe jest dokonanie oceny, czy osoba ta skorzystała z przysługującego prawa i wystąpiła z wnioskiem do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. K.S. potwierdził w odwołaniu, że w październiku 2021 r. zamieszkał w spornym lokalu, a następnie w wyniku działań pozostałych mieszkańców zmuszony był opuścić miejsce pobytu stałego, co w ocenie Wojewody potwierdzają załączone nagrania. Dodatkowo z akt sprawy nie wynika, aby K.S. dobrowolnie, a tym bardziej trwale opuścił opisywany lokal, a jedynie spełnienie obu tych przesłanek warunkuje wydanie orzeczenia o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu. Wojewoda uznał, iż K.S. nie mieszka w spornym lokalu od listopada 2021 r., tzn. od momentu opuszczenia go w wyniku odłączenia mediów przez członków rodziny. Organ I instancji przedwcześnie przyjął, iż nie skorzystał on z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, bowiem czas na dochodzenie swoich praw w praktyce jeszcze nie upłynął. Na powyższą decyzje Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł E.S. wskazując m.in, iż w toku przeprowadzonego postępowania, na podstawie zeznań świadków ustalono, iż K.S. od ok. 8 lat nie mieszka w [...]. Dom skarżącego opuścił dobrowolnie, w sposób trwały zamieszkując w [...]. Od tego czasu nigdy nie wykazywał chęci powrotu i zamieszkania w nim, ani nie podejmował żadnych działań zmierzających w tym kierunku, świadczących o chęci zamieszkania w lokalu, do którego rzekomo dostęp został mu zabrany czy utrudniony. Dopiero po powzięciu informacji o złożeniu przez skarżącego wniosku o jego wymeldowanie, wraz ze swoją matką podjął działania wykazujące rzekomą chęć ponownego zamieszkania w moim domu. Nie jest również prawdą, jak zeznała matka K.S., że wraz partnerką z czasem powrócili do mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W pismach procesowych z [...] maja oraz [...] czerwca 2022 r. uczestniczka postępowania A.S. zakwestionowała twierdzenia podniesione w skardze przez E.S., obszernie opisując historię konfliktu rodzinnego oraz wzajemne relacje panujące między domownikami. Z kolei pismem z dnia [...] maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody wskazując m.in., iż została ona wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 136 § 1 k.p.a., w szczególności w wyniku braku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, a także nie wskazanie w uzasadnieniu decyzji, na jakich organ oparł się dowodach, a jakim odmówił wiarygodności i dlaczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. W myśl tego przepisu organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że co do zasady wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Podstawową i pierwszoplanową przesłanką, która musi być spełniona, by możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta opuściła miejsce zameldowania trwale, z zaniechaniem koncentrowania w tym miejscu swoich spraw życiowych. Należy przy tym mieć na uwadze, że zameldowanie, jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, ma wyłącznie charakter ewidencyjny i rejestrowy. W konsekwencji już stwierdzenie faktu trwałego opuszczenia przez zainteresowanego dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, daje podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu (por. wyrok WSA w Lublinie z 11 stycznia 2017 r., III SA/Lu 470/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjaśnienie motywów wydanego w niniejszej sprawie wyroku Sądu wymaga odniesienia się do zawartego w aktach administracyjnych materiału dowodowego. Z zeznań świadków (J.S. i G.S.) wynika, iż K.S. wyprowadził się z domu w [...] ok. 8 lat temu, przy czym opuszczenie wskazanego tu miejsca pobytu miało charakter trwały i dobrowolny, gdyż przeniósł on centrum swoich spraw życiowych do [...]. Od tego czasu w swoim dotychczasowym miejscu pobytu pojawiał się w ramach odwiedzin. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż treść zeznań wymienionych wyżej świadków znajduje potwierdzenie również w zeznaniach matki K.S. – A.S. Mianowicie podała ona, iż syn mieszkał ze swoją partnerką w [...]. do czasu jej zajścia w ciążę. Następnie powrócił z nią do [...], lecz z powodu odłączenia przez skarżącego ogrzewania, energii elektrycznej i wody zmuszony był na powrót przenieść się do wynajmowanego mieszkania w [...]. Co istotne – treść zeznań w/w świadków znajduje również potwierdzenie w treści złożonego przez K.S. odwołania od decyzji organu I instancji. W odwołaniu tym podał on m.in., iż wykazywał chęć powrotu do domu rodzinnego, lecz zostało mu to uniemożliwione przez członków rodziny (w tym skarżącego), z dotychczas wynajmowanego mieszkania zabrał wszystkie rzeczy, aby powrócić do domu rodzinnego, przy czym posłużył się autem dostawczym, wśród przewożonych rzeczy były wszystkie meble, ubrania, rzeczy osobiste, w domu rodzinnym chciał zacząć organizować przestrzeń mieszkalną, rodzina za wszelką cenę nie chciała dopuścić do jego zamieszkania, zaś nagrania załączone do odwołania pochodzą – jak oświadczył – z dnia próby jego ponownego zamieszkania w domu rodzinnym. Z powyższego wynika zatem, iż ok. 8 lat przed datą wydania zaskarżonej decyzji nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie przez K.S. jego dotychczasowego miejsca stałego pobytu w [...]. Natomiast wydarzenia z jesieni 2021 r. należy ocenić jako próbę powrotu do tego miejsca, która na skutek działań domowników (w tym skarżącego E.S.) okazała się bezskuteczna, skoro zarówno z zeznań świadków jak i z odwołania K.S. wynika, iż do tego czasu zamieszkiwał on w [...], zaś do [...] dopiero próbował wrócić po kilkuletniej nieobecności i jak sam stwierdził – chciał zacząć organizować w domu rodzinnym przestrzeń mieszkalną. Ponadto trudno ocenić tę sytuację inaczej aniżeli jako próbę powtórnego zamieszkania w opisywanym miejscu po wcześniejszym opuszczeniu go na okres kilku lat, skoro towarzyszyło jej przywiezienie samochodem dostawczym mebli, ubrań, rzeczy osobistych, czy nawet (jak wynika z zeznań A.S.) rozwiercanie zamków w drzwiach. Odnosząc się do podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody kwestii takich jak treść nagrań na załączonej do odwołania płycie CD czy niezgodność pomiędzy zeznaniami świadków a treścią wniosku skarżącego o wymeldowanie jego wnuka z opisywanego miejsca, należy poczynić następujące uwagi. Jeśli chodzi o wskazane wyżej nagrania, to przede wszystkim brak jest możliwości jednoznacznego ustalenia tożsamości występujących tam osób, a nawet całości kontekstu sytuacyjnego, w jakim one powstały. Analizując te nagrania w świetle treści akt sprawy oraz stanowisk procesowych stron, można oczywiście wysnuwać przypuszczenia co do tożsamości poszczególnych osób, nie ma jednak podstaw do oceny tego materiału jako dowodu o stopniu wiarygodności wyższym, aniżeli zgromadzone w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zeznania świadków. Ponadto K.S. sam przyznał w odwołaniu, iż jest to nagranie z podjętej przez niego próby ponownego zamieszkania w domu rodzinnym. Z kolei jeśli chodzi o to, kiedy K.S. opuścił miejsce swego pobytu stałego w [...], tzn. czy nastąpiło to 8 lat temu, jak zeznali świadkowie, czy też w 2018 r., jak podał skarżący we wniosku o wymeldowanie, uznać należy, iż w niniejszej sprawie okoliczność ta nie ma decydującego znaczenia. Jeśli bowiem w/w uczestnik w przeszłości wyprowadził się z domu rodzinnego dobrowolnie – niezależnie od tego, czy nastąpiło to w 2018 r. czy wcześniej – to trudno w ogóle mówić o tym, iż przysługuje mu roszczenie o przywrócenie naruszonego posiadania, które dodatkowo w myśl art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia (nie przesądzając oczywiście o zasadności ewentualnego powództwa w tym zakresie, jednakże z akt sprawy nie wynika, aby K.S. skorzystał z tego rodzaju środków prawnych). Dodatkowo, jeżeli w ocenie Wojewody okoliczność daty opuszczenia przez w/w uczestnika miejsca stałego pobytu w [...] stanowiła niewyjaśniony fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy i wymagała jednoznacznego ustalenia, nie było przeszkód, aby przeprowadzić w tym zakresie uzupełniający dowód z przesłuchania E.S. i K.S. jako stron w oparciu o art. 86 k.p.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a., a czego organ ten nie uczynił. Literalne brzmienie art. 35 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. W konsekwencji, już stwierdzenie, że K.S. opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania kilka lat temu, obligowało organy administracji do wymeldowania go z dotychczasowego miejsca pobytu stałego – przy czym Wójt Gminy jako organ I instancji to uczynił, natomiast Wojewoda wydał rozstrzygnięcie odmienne. Ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można przy tym poprzestawać wyłącznie na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy, lecz badać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (por. np. wyroki NSA z 26 lipca 2017 r., II OSK 2106/16 oraz z 18 grudnia 2019 r., II OSK 3427/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sama deklarowana chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. O ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu, decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach strony, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę (wyrok WSA w Gdańsku z 3 października 2019 r., III SA/Gd 462/19). W konsekwencji, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uchylenie wydanej w I instancji decyzji Wójta Gminy oraz orzeczenie w postępowaniu odwoławczym przez Wojewodę o odmowie wymeldowania K.S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w [...], należało ocenić jako niezasadne. Należy również wskazać, iż własność nieruchomości, konflikt rodzinny i jego przyczyny, ewentualne interwencje Policji w opisywanym miejscu (co stanowiło przedmiot sporu między stronami) nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia tego, czy – obiektywnie rzecz ujmując – [...] stanowiło miejsce stałego pobytu K.S., a co za tym idzie, nie mają znaczenia dla kwestii meldunkowej. Z drugiej natomiast strony sposób rozpatrzenia przez organy wniosku o wymeldowanie z pobytu stałego, mające charakter wyłącznie ewidencyjny, rejestrowy, nie ma wpływu na sferę własności i innych praw rzeczowych, jak również praw obligacyjnych dotyczących nieruchomości. Tego rodzaju praw można dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Przedstawione względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, tzn. art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegającym na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – o czym orzeczono w pkt I wyroku. Rozpoznając ponownie odwołanie od decyzji Wójta Gminy organ odwoławczy winien uwzględnić, stosownie do art. 153 p.p.s.a., przedstawioną wyżej argumentację. Zawarte w pkt II wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 535).