II OSK 3427/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędzia del. NSA Andrzej Irla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt II SA/Po 149/18 w sprawie ze skargi H.L. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 5 września 2018 r. (sygn. akt II SA/Po 149/18) oddalił skargę H. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r. (nr [...]) orzekł o wymeldowaniu H. L. oraz J. L. wraz z jego małoletnimi córkami – L. L. i M.L. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy Placu [...] w [...]. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657). Po rozpoznaniu odwołania H. L. od opisanej wyżej decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. (nr [...]) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie wyjaśnił m.in., że Administracja Budynków Komunalnych w [...] - zarządca mieszkaniowego zasobu Gminy [...], poinformowała organ I instancji, iż osoby objęte wnioskiem o wymeldowanie, nie zamieszkują pod wskazanym adresem. Podała przy tym, że w Sądzie Rejonowym w [...] toczy się sprawa o eksmisję powyższych osób. Powód eksmisji stanowią zaległości czynszowe i właśnie fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W ocenie Wojewody, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że doszło do opuszczenia przez odwołującego się przedmiotowego lokalu. Fakt ten został potwierdzony na podstawie informacji Administracji Budynków Komunalnych w [...] z dnia [...] marca 2017 r. podającej, że odwołujący się wraz z rodziną nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, lecz mieszka w [...] przy ul. [...]. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, na toczące się przed Sądem Rejonowym w [...] postępowanie o eksmisję osób wskazanych we wniosku o wymeldowanie. Podkreślał, że przyczyną eksmisji są zaległości czynszowe i niezamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu osób objętych wnioskiem. Nadto organ II instancji powołał zeznania odwołującego się (z dnia 4 maja 2017 r.) a potwierdzającego wówczas, że nie mieszka pod adresem stałego zameldowania, lecz mieszka u sąsiada, tj. w [...] przy ul. [...]. Do spornego lokalu posiada klucze i lokalu tego dogląda. W przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy osobiste odwołującego się. Nie zamierza się wymeldować z miejsca pobytu stałego, gdyż nie ma w obecnej chwili wyroku sądowego zmuszającego go do takiej czynności. Zwracał uwagę Wojewoda [...], że odwołujący się podkreślał, iż nie ma możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu, gdyż brak jest w tym pomieszczeniu ogrzewania i energii elektrycznej. Z zeznań świadka (sąsiada) z dnia 30 maja 2017 r. wynika, że od paru lat nikt nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Świadek wskazał, że w lokalu tym nie ma ogrzewania, gdyż widział jak sąsiedzi wynosili z lokalu materiały z pieca (kafle). Do protokołu oględzin lokalu z dnia 31 maja 2017 r. strony oświadczyły, że nie mieszkają w lokalu nr [...] w [...] przy Placu [...] z powodu złego stanu technicznego tego pomieszczenia: braku ogrzewania, energii elektrycznej (nie są uregulowane należności za korzystanie z energii elektrycznej). Podczas wizji stwierdzono, że w lokalu znajdują się meble, odzież oraz sprzęt AGD i RTV. Organ odwoławczy zauważył zarazem, że z protokołu rozprawy przed Sądem Rejonowym w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. sygn. akt [...] wynika, że odwołujący się nie przebywa w przedmiotowym lokalu od lat. Zeznania dwóch świadków (sąsiadów) z dnia [...] września 2017 r. potwierdziły tę okoliczność. W toku postępowania odwoławczego ustalono, że Sąd Rejonowy w [...] – Wydział [...] Cywilny wyrokiem z dnia [...] listopada 2017 r. nakazał odwołującemu się opróżnienie, opuszczenie i wydanie Gminie [...] - Administracja Budynków Komunalnych lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w [...] przy Placu [...], stwierdzając brak uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego; wyrok jest nieprawomocny. Organ odwoławczy uznał za wystarczające zgromadzone w sprawie dowody (wymienione powyżej), które potwierdziły, że zainteresowany od wielu lat nie mieszka w spornym lokalu, a opuszczenie lokalu przez niego miało charakter trwały i dobrowolny. Skargę do WSA w Poznaniu na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...].12.2017 r. wniósł H.L. Podniósł, że rozpoznając przedmiotową sprawę dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, a opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek działań Gminy. Podkreślał, że chce powrócić do przedmiotowego lokalu jak najszybciej, jednakże jest to utrudnione z uwagi na brak tam ogrzewania (demontaż pieców kaflowych przez Gminę). Akcentował, że w lokalu pozostawił swoje rzeczy osobiste i sprzęty, jak również na ten adres kierowana jest cała jego korespondencja. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanym na wstępie wyrokiem z 5.09.2018 r. oddalił skargę. Podał, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej również jako: ustawa). Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego, a wymeldowanie w takim przypadku związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. WSA w Poznaniu zauważył, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09). WSA w Poznaniu podkreślił, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania (zob. np. wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2015 r. II OSK 29/35; wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3151/13). W ocenie sądu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla dokonania oceny, że skarżący nie zamieszkuje od kilku lat pod adresem zameldowania w lokalu nr [...] przy Placu [...] w [...]. Wyjaśnił WSA w Poznaniu, że fakt wydania prawomocnego wyroku dotyczącego eksmisji z przedmiotowego lokalu nie stanowił podstawy wydania kwestionowanej decyzji. Wymeldowanie skarżącego było wynikiem dokonanej przez organy oceny, że doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu. Argumentami przemawiającymi za powyższym, są spójne i pokrywające się ze sobą zeznania świadków – sąsiadów, z których jednoznacznie wynika, że skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Co więcej, także stan techniczny lokalu uniemożliwia obecnie w nim zamieszkiwanie – brak jest w nim ogrzewania i energii elektrycznej. W ocenie sądu I instancji opuszczenie lokalu ma też charakter trwały. Fakt, że podczas oględzin dokonanych w dniu 31 maja 2017 r. w lokalu znajdowały się meble, odzież oraz sprzęt AGD i RTV nie oznacza bowiem, że opuszczenie lokalu jest czasowe, tym bardziej, że skarżący oświadczył, że nie mieszka w lokalu nr [...] w [...] przy Placu [...] z powodu złego stanu technicznego tego pomieszczenia. Skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5.09.2018 r. wniósł H.L., opierając tę skargę na obu podstawach kasacyjnych. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucił naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w związku z art. 7,77 i 80 kpa i tym samym uznanie, że zaskarżona decyzja nie podlega uchyleniu pomimo braków postępowania dowodowego skutkujących dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych, iż zachodzą przesłanki wymeldowania skarżącego kasacyjnie tj. że skarżący nie zamieszkuje w lokalu oraz utracił zamiar stałego w nim przebywania, podczas gdy sąd winien dojść do wniosku, że tymczasowa zmiana miejsca faktycznego przebywania nie miała charakteru dobrowolnego, a skarżący był i jest zainteresowany przebywaniem w tym lokalu. W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 35 w związku z art. 33 ustawy z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2019 r., poz. 1397) i przyjęcie, że opuszczenie miejsca zameldowania a które to opuszczenie nie ma charakteru trwałego i dobrowolnego stanowi podstawę do wymeldowania z pobytu stałego z danego lokalu, w sytuacji gdy w stosunku do tej osoby (skarżącego) zapadł wyroku eksmisyjny, a prawidłowa wykładania przepisu powinna doprowadzić do wniosku, że tylko łączne wystąpienie przesłanek pozwala uznać wymeldowanie za zasadne. Sam przy tym fakt istnienia prawomocnego wyroku eksmisyjnego nie daje podstaw do automatycznego przyjęcia, że przesłanki wymeldowania wystąpiły. Skarga kasacyjna domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Żądała także zasądzenia – na podstawie art. 250 p.p.s.a. kosztów zastępstwa procesowego za udzieloną skarżącemu z urzędu pomoc prawną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325; dalej ustawa powoływana jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 par. 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznaczyła, przez wskazanie podstaw kasacyjnych, strona wnosząca skargę kasacyjną. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały przez sąd naruszone (art. 174 p.p.s.a.), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 par. 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Podlegała zatem oddaleniu, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2019 r., poz. 1397), organ gminy wydaje z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zauważyć przy tym trzeba, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1). Dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Zwrócić należy jednak uwagę na to, iż ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (por. np. wyrok NSA z dnia 26.07.2017 r.; II OSK 2106/16). Całokształt zaś zebranego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarżący kasacyjnie, wraz z rodziną opuścił lokal nr [...] przy Placu [...] w [...] i w lokalu tym nie zamieszkuje. Wniosek ten jednoznacznie wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów, w tym z wizji lokalnej, oraz oświadczeń skarżącego kasacyjnie, który wprost ocenianą okoliczność przyznawał. Nadto, fakt niezamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym mieszkaniu potwierdzili słuchani w sprawie świadkowie. Były to – jak podkreślano w sprawie - osoby obce względem skarżącego kasacyjnie i jego rodziny, a przez to niezainteresowane rozstrzygnięciem sprawy. Z racji zaś zamieszkania świadków w budynku, w którym znajduje się sporny lokal opuszczony przez skarżącego, osoby te były obeznane z aktualną sytuacją tegoż mieszkania. Zeznania tych świadków, co zaznaczono w zaskarżonej decyzji, w zakresie odnoszącym się do istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, były spójne i zbieżne ze sobą. Świadczyły one jednoznacznie o tym, że skarżący, już od dłuższego czasu, nie zamieszkuje w mieszkaniu nr [...] przy Placu [...] w [...]. W tych okolicznościach brak było podstaw do przyjmowania za trafny zarzutu naruszenia przez sąd I instancji art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7,77 i 80 k.p.a. poprzez błędnie poczynione ustalenia faktyczne w tej sprawie. Wielość wzajemnie uzupełniających się dowodów wyraźnie bowiem wskazuje na opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych, dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana. Chodzi tu m.in. o utratę prawa do lokalu wynikającą np. z wyroku eksmisyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 18.06.2019 r.; sygn. akt II OSK 2025/17). Na gruncie ocenianej sprawy wskazania wymaga, iż Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z 7.11.2017 r. nakazał skarżącemu kasacyjnie opróżnienie, opuszczenie i wydanie Gminie [...] lokalu mieszkalnego nr [...] przy Placu [...] w [...]. W toku postępowania kasacyjnego, skarżący nie podnosił aby wyrok ten został uchylony. W tych okolicznościach bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje wyrażana przez skarżącego chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania, skoro brak jest ku temu prawnych możliwości. Utrata tytułu prawnego do lokalu i sądowy nakaz eksmisji, stanowią dodatkowe okoliczności świadczące o trafności stanowiska wyrażonego w sprawie przez organy administracji i sąd I instancji. Zarzut zatem naruszenia – powołanego wyżej art. 35 ustawy o ewidencji ludności, uznać należało za niezasadny. Należy mieć bowiem na uwadze to, że przepisy dotyczące wymeldowania, przeciwdziałać mają utrzymywaniu w rejestrach gminnych fikcji meldunkowej. W kontekście przestawionych powyżej rozważań uznać należało, iż skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, co obligowało do jej oddalenia, w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego w ramach prawa pomocy. Wynagrodzenie bowiem dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.