II SA/Go 240/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej skarżącej R.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i związanych z nim składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do [...] lutego 2022 r. 1. Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R.G., uchyliło decyzję Burmistrza, nr [...], z dnia [...] stycznia 2022 r. o odmowie przyznania R.G. świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem H.G. od dnia [...] marca 2022 r. w kwocie 2.119,00 zł wraz ze składkami na ubezpieczenie zdrowotne i emerytalno-rentowe w okresie pobierania tego świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano w szczególności art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 559 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b i art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej u.ś.r.). W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że w dniu 31 sierpnia 2021 r. R.G. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji – jej mężem H.G. (ur. [...] lipca 1961r.). Strona uprawniona była i jest obecnie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a na podstawie przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonując we wniosku z dnia [...] sierpnia 2021r., wyboru świadczenia R.G. oświadczyła, że zrezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że wnioskująca nie pracuje, nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem Panem H.G. Rodzice Pana H.G. nie żyją. Dzieci Pana H.G. oraz Pani R.G. mieszkają w innej miejscowości są czynne zawodowo, co uniemożliwia im sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Dalej, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2013 r. H.G. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało także, że organ I instancji dwukrotnie, powołując się na przesłankę wieku powstania niepełnosprawności, odmówił uwzględnienia wniosku (pierwsza decyzja wydana w sprawie została przez Kolegium uchylona). Dalej Kolegium wskazało, że stan faktyczny w zakresie niepełnosprawności i sprawowanej opieki jest jasny i stronie przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynikające w szczególności w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odnosząc się do wskazanego w tej ustawie wieku powstania niepełnosprawności Kolegium powołało się na stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, którym to Trybunał stwierdził, że orzeczono, iż przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dalej Kolegium podało, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wniosek skarżącej te wymogi spełnia, a stan sprawy jest jasny. 2. W skardze wniesionej do tutejszego sądu z zachowaniem terminu przeciwko decyzji Kolegium R.G. wniosła o jej uchylenie w zakresie daty, od której przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne. Podniosła, że wniosek o świadczenie i oświadczenie o rezygnacji z pobieranego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego złożyła w sierpniu 2021 r., tymczasem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało jej przyznane od marca 2022 r. W tym zakresie, w sposób dorozumiany, wniosła o uchylenie lub zmianę decyzji Kolegium. 3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestia ta jest już od jakiegoś czasu jednolicie postrzegana w orzecznictwie, a wcześniejsze różnice poglądów wynikały na poły z wadliwego rozumienia istoty tzw. wyroku zakresowego, jak i niezbyt fortunnego sformułowania zawartego w treści uzasadnienia wyroku Trybunału. Aktualnie stanowisko w tej mierze jest już jasne i dziwić może to, że organ I instancji przyjmuje inaczej, zupełnie nie odnosząc się do stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W sprawie nie ma też wątpliwości, że strona spełnia pozostałe wymogi materialnoprawne do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia zasady nie jest zresztą podważana, gdyż decyzja została zaskarżona w zakresie "negatywnym", to jest w zakresie nieprzyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od sierpnia 2021 r. (czyli miesiąca złożenia wniosku wraz z oświadczeniem o rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego do lutego 2022 r.; świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane od [...] marca 2022 r.). Wskazać należy, że brak wyraźnego odmownego rozstrzygnięcia w decyzji Kolegium nie jest tu przeszkodą, ani do zaskarżenia tego zakresu wydanej przez ten organ decyzji, ani kontroli sądowej. Kontrolowana jest bowiem sprawa w rozumieniu administracyjnoprawnym, rozstrzygnięta tą decyzją (art. 133, art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z woli strony kontrola ta została ograniczona do tego zakresu czasowego, w którym nie zostało jej, mimo wyraźnego wniosku, przyznane świadczenie (sierpień 2021 r. do lutego 2022 r.). W pozostałym zakresie decyzja jest prawomocna. 6. Kontrolując sprawę we wskazanym zakresie wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie ogranicza prawa wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Skarżąca dokonała takiego wyboru już w samym wniosku z sierpnia 2021 r. początkującym niniejsze postępowanie. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. nie powinien być zatem interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia. 7. To, że organ I instancji z oczywistym naruszeniem prawa odmówił dwukrotnie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, nie respektując skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla stosowanego prawa materialnego, nie może prowadzić do pokrzywdzenia strony przez taką realizację żądania, która co do zasady uwzględnia wniosek strony, ale prowadzi do częściowej odmowy przyznania tego prawa za cały okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Inne stanowisko prowadziłoby do nie dającej się zaakceptować z przyczyn aksjologicznych sytuacji, w której to naruszenie prawa przez organ I instancji i wynikające z tego wydłużenie procedowania sprawy, ograniczałoby prawa strony w pobieraniu świadczenia począwszy od terminu wskazanego w art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przeszkodą nie jest również fakt pobierania w tym okresie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż dopuszczalne jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień, w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. podzielany tu wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 maja 2022 r., II SA/Gl 383/22, CBOSA). W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego (co zostało w sprawie spełnione), nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Tej okoliczności Kolegium nie wzięło pod uwagę, bo choć w uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że "spór dotyczy daty, od której organ I instancji winien przyznać stronie świadczenie pielęgnacyjne" (s. 6 decyzji) zupełnie tego nie rozważono, nie wskazując stronie przyczyn, dla których jej wniosek nie został uwzględniony w całości. 8. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c. uchylił zaskarżoną decyzję w zaskarżonym przez stronę zakresie, to jest w części, w której nie przyznano skarżącej R.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (jak i związanych z nim składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe), czyli w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do [...] lutego 2022 r. W tym też i tylko tym zakresie Kolegium zobowiązane jest ponownie rozstrzygnąć sprawę biorąc pod uwagę wyżej przedstawioną ocenę prawną, która jest dla strony pozytywna (art. 153 p.p.s.a.). Skarżącej wyjaśnić należy, że taka treść wyroku jest konsekwencją braku uprawnień sądu do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych czyli zastępowania administracji. Stąd wynikiem sądowej kontroli jest uchylenie decyzji w zaskarżonej części z wiążącymi wskazaniami dla organu.