II SA/Go 246/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] Prezydent Miasta, w sprawie zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, działając na podstawie art. 2 pkt 10. art. 27 ust. l. la, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr l, poz. 7, z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), postanowił ustalić wysokość należności D.P. w łącznej kwocie 1600 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym: A.P. i P.P. oraz nakazać zwrot tej należności określonej, wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty należności w kwocie 71,96 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podał, iż na postawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją Prezydenta Miasta NR [...] z dnia [...].06.2009 r. ustalono dla A.P. i P.P. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pismem z dnia [...].07.2009 r., znak [...], D.P. został poinformowany o tej decyzji, w którym wskazano dla jakich osób uprawnionych, w jakich kwotach i na jaki okres zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługiwało osobom uprawnionym w okresie wskazanym wyżej w postanowieniu decyzji, a łączna kwota wypłacona w tym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 1600 zł. Dalej w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie przepisami art. 27 przedmiotowej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki ustawowe (w wysokości 13,0% w stosunku rocznym od [...].12.2008 r.) naliczane zostały od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Organ właściwy wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniewego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Komornik Sądowy w czasie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie wpłacił na konto Urzędu Miasta żadnej kwoty. Zatem do spłaty pozostała kwota 1600,00zł. Stosownie do obowiązku wynikającego z art. 10 § l kpa, w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności, organ pouczył D.P. o możliwości, w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia, zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, złożenia dodatkowych wyjaśnień, żądań i wypowiedzenia się na piśmie. W nawiązaniu do tego zawiadomienia w dniu [...].10.2009 r. strona złożyła wniosek o zawiadomienie Prokuratury o prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa i naruszeniu Pana dóbr osobistych, nie mający związku ze sprawą. W dniu [...].11.2009 r. D.P. wniósł ponownie zawiadomienie Prokuratury a nadto przydzielenie obrońcy z urzędu. Od powyższej decyzji D.P. wniósł odwołanie, w którym zarzucił, iż postanowieniem Sądu Okręgowego o podwyższeniu alimentów na jego dzieci dokonano rażącego naruszenia prawa. Poruszona została także kwestia, iż Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania strony. Jednocześnie Pan D.P. wniósł o zawiadomienie Prokuratury, ustanowienie obrońcy i odszkodowanie. Od powyższej decyzji D.P. wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu w dniu [...] stycznia 2010r. powyższego odwołania działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.), art. l i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, z późn. zm.), art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), z uwzględnieniem art. 27 ust. l, la, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr l, poz. 7 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadnieniu swojego orzeczenia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. l ust. l pkt l ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznawane jest uprawnionemu do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego , decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie zaistniały podstawy uzasadniające ich uwzględnienie. Zarzuty de facto nie dotyczą samej zaskarżonej decyzji, ale faktu ustalenia alimentów i ich wysokości, co nie należy do przedmiotu postępowania administracyjnego. W takim stanie rzeczy organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów, a ich egzekucja była bezskuteczna, a zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. l i 2 cyt. ustawy, obowiązek zwrotu wierzycielowi tj. funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty, jest zgodna z prawem. Kolegium stwierdziło nadto dochowanie przez organ I instancji przepisów postępowania, który pismem z dnia [...] października 2009r. zawiadomił D.P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego. Jednocześnie organ pouczył stronę o przysługującym mu prawie do zapoznania się z aktami sprawy, składania ewentualnych wniosków dowodowych, wyjaśnień i innych żądań oraz wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Dopełnione zostały zatem wszelkie wymogi proceduralne. Organ I instancji na podstawie odpowiednio przeprowadzonego postępowania dowodowego, prawidłowo ustalił stan faktyczny i na podstawie właściwych przepisów prawnych wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie. W świetle powyższego Kolegium utrzymało zaskarżone orzeczenie. Na powyższą decyzję D.P. wniósł skargę domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z załączonym spisem. W obszernym uzasadnieniu skargi powtórzone zostało stanowisko i argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zmianami), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 (tj. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – kodeks postępowania administracyjnego - nazywanym dalej k.p.a. Sąd rozpoznający sprawę sądowoadministracyjną, nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, czy zaskarżona decyzja nie uchybia prawu. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) nazywaną dalej p.p.s.a.- podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że decyzja ta została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego, zatem skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm.) - nazywaną dalej ustawą o pomocy. Na podstawie powołanej ustawy, Prezydent Miasta Decyzją NR [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. przyznał na rzecz A.P. i P.P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwotach po 200 zł dla każdego w okresie od [...] czerwca do [...] września 2009 r. Podstawę dla przyznania takiego świadczenia zawiera art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy, w myśl którego w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy rzecz ujmując, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem Sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Przepis art. 2 pkt. 11 cytowanej ustawy stanowi, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne albo podlegające natychmiastowemu wykonaniu (art. 777 kodeksu postępowania cywilnego – Dz.U. 1965 r. Nr 15, poz. 113). Tytułem wykonawczym, w rozpoznawanej sprawie, stało się prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2008 r., w spr. I2 C 263/07. Wskazanym przez ten Sąd rodzicem zobowiązanym do świadczenia był skarżący, zaś osobami uprawnionymi do świadczenia wymienione wyżej jego dzieci. Bezskuteczność egzekucji świadczeń ustalonych w tym postanowieniu stwierdzone zostało w zaświadczeniu komornika sądowego. Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja nie została zaskarżona. Na podstawie tejże decyzji dzieciom skarżącego wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie, kwotę w łącznej wysokości1600 zł. Powołane w tej decyzji przepisy art. 10 i 18 ustawy o pomocy wskazują na właściwe określenie świadczenia co do wysokości oraz okresu jego wypłaty. Zgodnie z dyspozycją zawartą w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy). Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 k.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Jacek Ignaczewski i inni – Alimenty -wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009). Jak wywiedziono wyżej, w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej organy obu instancji uczyniły zadość tak określonym przez omawiane przepisy obowiązkom, odwołując się do wymienionej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2009 r. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednak obowiązkiem organów władzy publicznej nie jest wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz.U. 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Żaden akt organ władzy publicznej nie jest w stanie uchylić obowiązku alimentacyjnego albo zwolnić z tego obowiązku lub trwale zastąpić osobę trwale zobowiązania do alimentowania (S. Nitecki, Zaliczka alimentacyjna – wybrane zagadnienia, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2008, Nr 4, str. 19). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy o pomocy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi skierowanych przeciwko decyzji, poddanej obecnie kontroli Sądu, w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, stwierdzić trzeba, że nie zaistniały podstawy uzasadniające uwzględnienie skargi. Podniesione przez skarżącego zarzuty wobec postępowania przed Sądem Okręgowym zakończonym wymienionym wyżej orzeczeniem są bezprzedmiotowe. Kontroli sądu administracyjnego, jak powiedziano wyżej, podlega poprzedzające wydanie decyzji postępowanie administracyjne oraz legalność decyzji to jest jej zgodność z obowiązującym prawem. Sądy administracyjne nie sprawują natomiast kontroli postępowania przed sądami powszechnymi. W rozpoznawanej sprawie zatem, istotne znaczenie ma wyłącznie fakt wydania przez sąd prawomocnego orzeczenia w kwestii alimentacyjnej. Bezpodstawny okazał się zarzut skarżącego niezgodnego z prawem egzekwowania orzeczeń sądowych. Zgodnie z jednoznaczną treścią art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Przypomnieć wypada, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2008 r. zostały zasądzone alimenty od skarżącego na rzecz jego syna i córki. Zasądzone świadczenie zostało wypłacone uprawnionym z funduszu alimentacyjnego. Kierując się powyższymi rozważaniami Sąd uznał, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustaliły, iż skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz syna i córki, zaś egzekucja zasądzonego świadczenia - jak to wynika z zaświadczenia komornika znajdującego się w aktach administracyjnych - była bezskuteczna. Tak zatem decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. Ustawy obowiązek zwrotu wierzycielowi tj. funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty jest zgodna z prawem. W takim stanie rzeczy, Sąd z powołaniem się na przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.