II SA/Go 25/18

Dnia 5 marca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. W.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, dnia 5 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek W.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący oświadczył, iż nie był w stanie przygotować się na uiszczenie takiej kwoty tytułem wpisu od skargi. Taki wydatek spowoduje znaczne obniżenie i tak już bardzo skromnego standardu życia skarżącego oraz jego rodziny oraz sprowadzi na skraj ubóstwa. Skarżący ma liczne zobowiązania finansowe, które musi spłacać, co przy poziomie jego miesięcznych dochodów uniemożliwi mu dochodzenie należnych praw przed sądem. Skarżący dysponuje bardzo skromnym dochodem oraz mizernymi środkami, które przeznacza głownie na bieżące rachunki oraz zakup żywności. Stopień zawiłości i skomplikowania sprawy pociąga za sobą konieczność ustanowienia dla skarżącego, nieobeznanego z obowiązującym prawem oraz terminologią prawniczą, profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Nadto skarżący oświadczył, iż jest osobą samotną, nie posiada żadnych nieruchomości, mieszka w lokalu komunalnym o powierzchni 22 m², nie ma żadnych oszczędności na koncie bankowym ani w gotówce ani jakichkolwiek innych aktywów majątkowych. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie oraz zajmuje się zbieraniem runa leśnego. Czynsz najmu lokalu mieszkalnego oraz media pochłaniają miesięcznie ok. 150 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, skarżący nadesłał wydruk ze swojego rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, fakturę za energię elektryczną, informację o wysokości czynszu za lokal mieszkalny oraz kopię decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Wniosek skarżącego o przyznanie przyznania prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie analiza przedstawionych wydruków z rachunku bankowego skarżącego wskazuje, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tzn. 1 lutego 2018 r. dysponował on kwotą 4.549,61 zł. W dniu doręczenia skierowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwania do przedstawienia m.in. wydruku z rachunku bankowego ([...] lutego 2018 r.) skarżący posiadał na tym rachunku 3.744,61 zł, przy czym począwszy od tej daty, w ciągu siedmiu kolejnych dni, tzn. do [...] lutego 2018 r. wypłacił kwotę wynoszącą łącznie 2.500 zł. W chwili sporządzania wydruku na rachunku skarżącego figurowała kwota 1.244,61 zł. Zatem zawarte w formularzu PPF stwierdzenie skarżącego, iż nie dysponuje on jakimikolwiek oszczędnościami, okazało się niezgodne ze stanem rzeczywistym. Tymczasem koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., I OZ 39/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawet jeśli wypłacona w okresie od [...] do [...] lutego 2018 r. (gdy skarżący miał już świadomość, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy badaniu będzie podlegać stan jego rachunku bankowego) kwota 2.500 zł została przeznaczona np. na wydatki służące koniecznemu utrzymaniu, niezbędne leczenie itp., to skarżący powinien ten fakt udokumentować odpowiednimi rachunkami czy dowodami wpłaty, albowiem wezwanie doręczone mu 13 lutego 2018 r. obejmowało również konieczność przedstawienia tego typu dokumentacji. Jednakże skarżący nie wykazał, aby owa kwota została spożytkowana tego rodzaju niezbędne cele. Z kolei jeśli chodzi o zawarte we wniosku oświadczenie na temat obciążających skarżącego licznych zobowiązań finansowych, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż tego typu wydatki nie korzystają one z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Dodatkowo w formularzu PPF zawarte są sprzeczne informacje na temat sytuacji rodzinnej skarżącego, który oświadczył, iż uiszczenie wpisu sądowego obniży standard życia jego rodziny, jednakże opisując swój stan rodzinny podał, że jest osobą samotną. Skarżący nie przedstawił również, pomimo stosownego wezwania, zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, z którego wynikałoby, iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Treść akt sprawy nie wskazuje przy tym, jak również sam skarżący tego nie wykazał, aby był on osobą trwale niezdolną do pracy. Taka bierna postawa jeśli chodzi o aktywność zawodową, której towarzyszy stałe pobieranie środków pieniężnych z pomocy społecznej, nie może być dodatkowo premiowana zwolnieniem z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz przyznaniem bezpłatnej pomocy prawnej. Ponadto jeśli chodzi o fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego, to sama ta okoliczność nie może automatycznie przesądzać o konieczności uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż oznaczałoby to w istocie przerzucenie obowiązku oceny sytuacji życiowej i finansowej strony na potrzeby postępowania sądowego z organów wymiaru sprawiedliwości na organy pomocy społecznej, co w świetle przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy uznać za niedopuszczalne. Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż ustalona sytuacja życiowa oraz finansowa skarżącego nie uzasadnia zastosowania wobec niego odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, albowiem brak jest przekonujących przesłanek do uznania go za osobę ubogą, dla której poniesienie tych kosztów (zarówno w zakresie wpisu sądowego od skargi jak i ewentualnego zapewnienia sobie profesjonalnej pomocy prawnej) wiązałoby się z utratą środków na niezbędne utrzymanie. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.