II SA/Go 25/18

Dnia 4 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie: Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. w sprawie ze skargi W.S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. W.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, dnia 5 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek W.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący oświadczył, iż nie był w stanie przygotować się na uiszczenie takiej kwoty tytułem wpisu od skargi. Taki wydatek spowoduje znaczne obniżenie i tak już bardzo skromnego standardu życia skarżącego oraz jego rodziny oraz sprowadzi na skraj ubóstwa. Skarżący ma liczne zobowiązania finansowe, które musi spłacać, co przy poziomie jego miesięcznych dochodów uniemożliwi mu dochodzenie należnych praw przed sądem. Skarżący dysponuje bardzo skromnym dochodem oraz mizernymi środkami, które przeznacza głownie na bieżące rachunki oraz zakup żywności. Stopień zawiłości i skomplikowania sprawy pociąga za sobą konieczność ustanowienia dla skarżącego, nieobeznanego z obowiązującym prawem oraz terminologią prawniczą, profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Nadto skarżący oświadczył, iż jest osobą samotną, nie posiada żadnych nieruchomości, mieszka w lokalu komunalnym o powierzchni 22 m², nie ma żadnych oszczędności na koncie bankowym ani w gotówce ani jakichkolwiek innych aktywów majątkowych. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie oraz zajmuje się zbieraniem runa leśnego. Czynsz najmu lokalu mieszkalnego oraz media pochłaniają miesięcznie ok. 150 zł. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, skarżący nadesłał wydruk ze swojego rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, fakturę za energię elektryczną, informację o wysokości czynszu za lokal mieszkalny oraz kopię decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Postanowieniem z dnia 5 marca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tzn. 1 lutego 2018 r. skarżący dysponował kwotą 4.549,61 zł. W dniu doręczenia wezwania do przedstawienia m.in. wydruku z rachunku bankowego ([...] lutego 2018 r.) skarżący posiadał na tym rachunku 3.744,61 zł, przy czym w ciągu kolejnych dni skarżący wypłacił kwotę wynoszącą łącznie 2.500 zł. W chwili sporządzania wydruku na rachunku figurowała kwota 1244,61 zł. W związku z tym, referendarz podkreślił, że twierdzenia skarżącego, iż nie dysponuje jakimikolwiek oszczędnościami, okazało się niezgodne ze stanem rzeczywistym. Skarżący zawarł w formularzu PPF sprzeczne informacje na temat sytuacji rodzinnej. Nie przedstawił również, zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, z którego wynikałoby, iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Bierna postawa jeśli chodzi o aktywność zawodową, której towarzyszy stałe pobieranie środków pieniężnych z pomocy społecznej, nie może być dodatkowo premiowana zwolnieniem z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz przyznaniem bezpłatnej pomocy prawnej. Referendarz sądowy stwierdził, iż ustalona sytuacja życiowa oraz finansowa skarżącego nie uzasadnia zastosowania wobec niego odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony, gdyż brak jest przekonujących przesłanek do uznania go za osobę ubogą, dla której poniesienie tych kosztów wiązałoby się z utratą środków na niezbędne utrzymanie. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył W.S. i zaskarżył je w całości. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że referendarz nie uwzględnił jego trudnej sytuacji materialnej. Wskazał, że oszczędności z rachunku bankowego zostały przeznaczone na bieżące potrzeby, związane z utrzymaniem oraz opłatami oraz na leczenie i zakup leków. Ponadto wskazał, że w postanowieniu zawarto błędną konstatację jakoby pobieranie przez niego zasiłku stałego nie stanowi podstawy do udzielenia prawa pomocy, tym bardziej iż aby je otrzymać należy spełnić kryterium finansowe, którego nie mogą spełnić osoby zamożne. Uzasadniając swoją bierność na rynku pracy podkreślił, że w miejscowości, którą zamieszkuje osobom w jego wieku trudno być konkurencyjnym do osób młodych poszukujących pracy. Podkreślił, że okoliczności podniesione we wniosku i oświadczeniu nie tracą na aktualności, a argument, iż uiszczenie wpisu sądowego obniży standard życia jego rodziny (z uwagi na to, iż w formularzu PPF podał, że jest osobą samotną), należy uznać za omyłkę pisarską. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata okazał się niezasadny. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści przytoczonego art. 246 § 1 p.p.s.a. Referendarz trafnie zwrócił uwagę na to, iż skarżący posiada stały dochód z tytułu zasiłku stałego w wysokości 604 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Nadto referendarz zasadnie podniósł fakt posiadania przez skarżącego oszczędności, które na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosiły 4.549,61 zł. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek oraz oszczędności. Samo twierdzenie skarżącego zawarte w sprzeciwie, że oszczędności przeznaczył na bieżące potrzeby związane z utrzymaniem oraz opłatami (w tym na leczenie i zakup leków) nie może być uznane za wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Zważyć również trzeba, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny. Nadto koszty postępowania należy traktować, jako bieżące wydatki w budżecie, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący nie wykazał także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać trzeba, że nawet prywatne zobowiązania finansowe w postaci kredytu (pożyczki) nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zdaniem Sądu fakt posiadania przez skarżącego stałego dochodu oraz oszczędności nie pozwala zaliczyć go do osób ubogich. W orzecznictwie podkreśla się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.