II SA/Go 264/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. R. od punktu 1 postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 czerwca 2018 r. obejmującego oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. S.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Dnia 4 maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżący podał, iż ma 78 lat i jest człowiekiem schorowanym (poważny wypadek w pracy, choroba nowotworowa, przebyty udar mózgu, niedowład, ubytek słuchu). Ma ponad 50 tys. zł długu w związku z chorobą i śmiercią konkubiny oraz stanem własnego zdrowia. Leczenie pochłania znaczną część jego emerytury. Córka skarżącego studiuje w innym mieście, utrzymuje się samodzielnie z renty rodzinnej po zmarłej matce w wysokości 1100 zł. Skarżący mieszka w wynajętym pokoju, poza kosztami codziennego utrzymania wydatki z tytułu czynszu oraz opłaty za media wynoszą łącznie ok. 650 zł miesięcznie, wydatki na leczenie i rehabilitację wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Skarżący nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada nieruchomości, pojazdów, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, skarżący nadesłał dowody wpłaty rat czynszu w kwotach 650 zł miesięcznie, paragon za leki z maja 2018 r. na kwotę 122 zł, odcinek emerytalny potwierdzający wypłatę tego świadczenia w kwocie 1990,75 zł miesięcznie oraz dowód uiszczenia opłaty za telefon, internet i telewizję na kwotę 325,83 zł. Oświadczył nadto, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego, zaś emeryturę pobiera za pośrednictwem poczty. Na leki i rehabilitację wydaje znacznie więcej, lecz nie zachował rachunków, gdyż nie wiedział, iż będą one potrzebne. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek S.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) i ustanowił adwokata (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy dokonał analizy treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji, w wyniku której uznał, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Z kolei w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata stwierdził, iż w ustalonej sytuacji majątkowej skarżącego wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe. Z tego względu zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. S.R. wniósł do tut. Sądu sprzeciw od pkt 1 postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2018 r., w którym oddalono jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że nie może zgodzić się z argumentacją jakoby osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności na ten cel, albowiem dla skarżącego podstawowym celem jest przeżycie na zasadach poleconych mu przez lekarzy. Skarżący nie może zrezygnować z lekarstw, musi odpowiednio się odżywiać (jogurty, serki, maślanki, owoce, warzywa). Musi też opłacać telefon, by mieć kontakt do służby zdrowia. Skarżący zauważył także, iż koszty ponoszone przez Sąd na korespondencję w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę potrzebę angażowania pracowników i innego personelu i opłaty sądowe, już dawno przekroczyły 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie sprzeciw S.R. dotyczy części postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 czerwca 2018 r., obejmującej oddalenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a pkt 1 postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2018 r. odpowiada prawu. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Z oświadczeń oraz przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 3099,86 zł brutto. Na wydatki skarżącego składają się czynsz za wynajem pokoju 650 zł, opłaty za telefon, telewizję i internet w wysokości 325,83 oraz wydatki na leki (skarżący przedłożył paragon z apteki na 122 zł). Córka skarżącego studiuje w innym mieście i utrzymuje się samodzielnie z wypłacanej jej renty rodzinnej po matce. Dodatkowo z przedłożonego odcinka emerytury wynika, iż skarżącemu wypłacana jest kwota 1990,75 zł, co dowodzi, że skarżący ponosi także inne zobowiązania, które jednak nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Zasadnie więc referendarz sądowy uznał, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Trzeba mieć przy tym na uwadze, iż w sprawie tej wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.